sînema Amûdê
Şewata
Sînema Amûdê
13.11.1960
sînema Amûdê
Doseya Sînema Amûdê www.amude.com

SÎNMEA AMÛDÊ ÇIMA ŞEWITÎ?

Dr. Ebdulbasit Seyda - Uppsala/Swêd



Di 13.11.1960î de, li bajar Amd (Kurdistana Suriy) nzk 300 zarokn dibistann bajr hatin şewitandin. Ew zarok derbas snem kirbn, da ku per derbaskirna wan bibe piştgir ji milet Cezair re, y ku w gav ji bo serxebna xwe şer dikir.

Şopa v byera mezin ta niha li Amd xuya ye, di gel ku ev 41 sal di ser re derbas bne.
Mirov dikare bibje, ku nifşek bi tevaya xwe , winda b. Nifşeke xwendevan, nifşeke di war rewşenbriy miletperwery de pir hv li ser dihatin girdan.

Ev byer ilo b, ima b, ta niha ti lkoln bi nav lkoln di v war de nebne, i ji al hikumet ve, i j ji al dezgehn serbixwe ve. Hinek nern dibjin, ku agir ji ber xwe ve p ket, imk motor snem pir germ bb, ji ber ew di w roj de gelek caran hatib bikarann, ji germbna agir p ket z belav b. Tişt gelek alkariya agir kir ew telsn boyaxkir bûn, n ku dwarn snem p hatibn pan. Ti mekneyn ku agir vemirnin, li bajr tune bn. Loma agir gurr b her tişt da ber xwe.

Li hember van nernan, hinek din dibjin: dest hikumet li du b, mebest p ew b, ku derbeke dijwar li Amd bi xwe xne, ya ku w gav bi "bka welat", wek seyday nemir Cegerxwn dibje, dihate naskirin.

Li gor me got, ti lkoln di v war de nebne eger bbin j, ji al hikumet ve nehatine eşkerekrin.
Li vir, em dixwazin hin tiştan li ser rewşa kurdan siyaseta hikumet li hember wan di saln ber pişt şewata snem de bidin xuyakirin. L ber v yek, em hinek nernn giring n ku seyday nemir Ehmed Nam di pirtka xwe ya bi nav "Agir Snema Amd" de tne, bidin nşandan.

Seyday Nam dibje, ku xelkn Amd alkariyek baş ji bo piştgirya milet Cezair dabn hev, ber ku "mudr nahy" (berpirsiyar bajr ji al hikumet ve) biriyara kirkirina filmek bide, da ku zarokn dibistann bajr derbas snem bibin maf derbaskirina wan - wek me got- bibe alkar ji bo Cezair. Nam li vir dipirse:
"Gelo ima mudr ev biryar stand, pişt berhevkirina alkariya serek ji al Amdiyan ve?" Ew alkariya ku ji aliy snem ve hat, pir hindik b, ger mirov w bi ya serek bipve. Gelo mudr ima wiha kir?

Pirsa din a ku Seyda me li pşiy datne, ew e ku xwediy snem j Bav Şrgo (kurdek Şam b, li Amd w gav mamr hikumet b, lawek w bi xwe di snem de ) xwestib ji bo sekinandina motor snem, y ku xuyan dikir pir germ bb tirsa şewat heb, bi mudr re bipeyive. L mudr ew mecbr kir ku snema berdewam bibe, tan zarokn hem dibistanan xelas bin, bi taybet yn dibistanên "Mutenebb" "Xezal", ewn ku tevde law bn ew bn n ku hatin şewitandin. Gelo mudr ima li ser xwe siwar b bi zor hişt snema berdewam bibe, di gel tirsa şewat?

Seyday Nam me li pşiya van her du pirsan li gel hinn din j datne, wek: "ima ti mamoste bi zarokan re tune bn? ima ti zarokn berpirsiyarn bajr nehatin şewitandin? Û li ser v yek t gotin, ku zarokn mudr bi xwe ber şewata snem ne bi tişek li ser daxwaza bav wan hatin derxistin." L gava mirov li rewşa gel kurd li Kurdistana Suriy binere, di wan saln ber yan pişt şewata snem de, hinek pirsn din j tne nav.

Bi kurt rewş weha b:

1. Di dema şewata snem de, serokatiya Part (Partiya Demokrat a Kurd li Suriy) tevde girt b, di gel serok Part bi xwe, Dr. Nûredn Zaza, y ku bi hevaln xwe re di 03.12.1960 de (pişt şewata snem bi bst rojan) hate dadgehkirin y ku j hate xwestin, ku fadeyek li ser nern daxwazn xwe binivsne. Nûredn ew fade nivsand pşkş dadgeh kir. Di w fadeyê de, Nûredn behsa gelek tiştan li ser rewşa kurdan di saln ber şst de kir da xuyankirin, ku ne ten newekhev di navbera kurd ereban de ji al hikumet ve heye, l bel bi ser de zor j li kurdan t kirin, hebna wan nay qebulkirin, gelek gotinn nebaş nedurist li ser wan ji al zilamn hikumet ve tne gotin, navn gund, bajar zarokn wan tne guhertin. Mirov li ser pirtkeke kurd t girtin ji ber ku mirov kurd e, gotinn ne li r dibhze ldan dixwe.

2. Di sala 1962ê de, serhejmar ten li Cezr hate bicihann û ji al hikumet ve bi nav w serhejmar nasnameya Suriy ji btir sedpnc hezar kurd hate standin (ev hejmar ro bye zdedtir dusedpnc hezar kes). Û wek ku mirov dizane, biryareke weha nay standin bicihann, ku tendnseke şovn ber w tune be goftgoyek dr dirj ber w bi demek ne hatibe kirin.

3. Di sala 1963ê de, pirtk an raporta Mihemed Taleb Hlal a bi nav "Lkoln li ser Parzgeha Cezr" derket. Di v raport de , Hlal ku w gav li Cezr serok istixbarata siyas b, ji hikumet dixwaze ku r ji hem aliyan ve li kurdan teng bike, kar nede wan, erd ji wan bistne, ereban bne dever, nav musulmantiy li ser şxn wan rake, wan nexwendî bihle, rehety bi ti away nede wan, da ji nearet bar kin. (roj em berhemn wan daxwazan, ku bi cih hatin, dibnin).

Eger mirov van hem tiştan bi hev ve gir de, di gel pir tiştn din, n ku yek dikare berfirehtir li ser raweste, eger mirov girdanek weha bike, w xwe mecbr pirsa ilyek sal bibne: Gelo Snema Amd ima awa şewit?

Bersiva v yan van pirsan di riya lkolneke n serbixwe ji aliy dezgehn balî ve t dan. Loma em li vir doza lkolneke weha dikin. Rast e, ev il ek sal brn, gelek hikumet hatine ne, l rast pwst dawaz e, tev li hviy ne, di gel ku piraniya wan nikarin deng xwe bikin.

----------------------------------------------------------------------------
Ev nivîsar di roja 18.11.2000î de, li Stockholm, di branna şewata Snema Amd de hate xwendin.


   veger rûpela destpêkê
  Dr. E. Seyda









"Eger mirov van hem tiştan bi hev ve gir de, di gel pir tiştn din, n ku yek dikare berfirehtir li ser raweste, eger mirov girdanek wiha bike w xwe mecbr pirsa ilyek sal bibne: Gelo snema Amd ima awa şewit?"