www.evarbash.com - malpera sdwergirtin vedtina asoyn speh yn and wjeya kurd
07.11.2003 - 00:12

STRANBJ HELBESTVAN XEBAT ŞAKIR:
"DI HUNERA KURD DE TKILIYA XAL-XWARZT SERDEST E!"


Salihê Kevirbirî
salihkevirbiri@hotmail.com


Salihê Kevirbirî
Xebat Şakir yek ji hunermendn me yn Başr-Rojavay Kurdistan ye, ku niha jiyana xwe li xerbiy, li Oldenburga Elmanyay berdewam dike. Ew bixwe yek ji hunermendn me yn zd ye. Yekem car di lona 2002 de me di civna PEN'a Kurd de li bajar Mulheim (Ruhr) li Elmanyay hev nas kir. Di civna navbor de, Xebat Şakir bi tembr awaza xwe nivskar helbestvann civna s-roj coşandin. Piştre, li Bielefeld me hev dtib li gel rojnameger kram Balekan me ber xwe dab Dsseldorf li mala nivskar Kakşar Oremar kurtedemek xweş bi hev re derbas kirib.

Hevdtina me ya daw endek ber li mala w ya li Oldenburg pk hat. W ez ar şevan li mala xwe ezimandim. Di v dem de, civat rniştinn me her li ser huner, muzk edeba kurd bn. Carinan j w dest xwe diavt qevdika tembra xwe bi awaz strann xwe diheland.

Beriya ku xatir ji w xanima w ya kurdewar bixwazim, min pirs w bersivand.

Kerem bikin hn gotbja li gel Xebat Şakir...


******

SALIHÊ KEVIRBIRÎ: Kek Xebat Şakir, di ser de spasiy xwe peşkş te dikim ku te deriy mala xwe ji me re vekir. Dixwazim bi v pirsa 'klask' dest bi gotbja me bikim: Xebat Şakir k ye?
XEBAT ŞAKIR: Ji bo v derfeta han spas ji bo te. Ez Xebat Şakir, li Başr-Rojavay Kurdistan di sala 1967 de li bajar Tirbsipiy ji dayika xwe bme. Pişt xwendina dibistana navn, ji ber sedemn abor hinek tiştn din min dev ji xwendin berdaye. Malbata me bi xwe ji bakur welt e. Ev di sala 1959 de ji Nisbn derbas Binxet bne. Nv malbata me li Bakur, nv din j li Başr-Rojava ye...

Te got malbata me ji Nisbn derbas binxet bye. Ji kjan aliy Nisbn?
Cih ku em j hatine, gund 'Xanik' ye. Ber j re gund 'Behliml' digotin.

Malbata we bi i nav t nas kirin? i li Bakur i li Başr...
Ji malbata me re 'Mala Del' dibjin. Piştre, ev wek du mal ji hev vediqitin. 'Mala Misletil' derbas Binxet dibin, 'Mala Mecd' j li Serxet dimnin. L wek min eşkere kir, malbata me zdetir wek 'Mala Del' dihate nas kirin.

Ji kerema xwe re hinek behsa jiyana xwe ya huner ji me re bike. Ev tkil bi i away dest p kir?
Pişt min dibistana navn qedand - ez ne şaş bim sala 1985 b. W dem min dest bi kar muzk hunera kurd kir. Di destpk de, min xebata xwe bi komn muzk re pk dian.


Eskere Boyik, Salihê Kevirbirî û Xebat Şakir (ji çepê)


Kek Xebat, t berdewam bik, l dixwazim gotineke wisa li pirsa xwe zde bikim: Di malbata te de kesn nz huner hebn gelo, ku te sd ji wan werdigirt?
Bel, bel awa. Di malbata me de ap min Xell Mislit, ango Xell zd, hunermendek ak e. Li dorhl t gotin, ku rehmetiy Mihemed Şxo ew wek 'hoste' ji xwe re qebl dikir. Li hla din, bav min biray min j tembrvan bn. Biray Salih, dikarim ji te re bibjim ku ji sala 1983 vir ve ez di nava keftlefta muzk hunera kurd de me.

Baş e siheta te xweş! Gelo yekem car t bira te ku te tembr da dest xwe? Ka bi kurtebir ji me re behsa hest hizra xwe yn w dem bike.
Cara yekem, di 'Koma Nhilat' de min dembr da dest xwe min l xist. Di sala 1983 de, li Taxa Rknedn a li Şam, min li gel end hevaln xwe dest p kir min stranbj kir. Baş t bra min, mamoste El Şengal j li w der amade b. Ew roj di jiyana min de rojeke taybet e tu car ji br hizra min nae. Hesteke zor payeberz e, biray Salih, nikarim bi eşkere bnim zimn.

Ramann kesn li derdora te di w roj de awa bn. Di rojn wisa yekem de, i ji te re gotin, Tu awa hat pşwazkirin? Diyar e ku tu w dem ciwanek ngihişt by...
Rast e, w dem gelek kesn ku ber min bi demn dirj dest bi kar huner kiribn, hebn. Her avn wan li ser min b. Baş t bra min, ji min re ji kesn derdora min re wiha gotin: 'Heger Xebat li xwe miqate be hay ji tembr deng xwe hebe, d bi pş bikeve!' Bi gotin handana wan camran, ku ez her dibjim 'mala wan ava', ez ji li kar xwe sor bm bi eşq serbilindiyeke gewre min xwe da kar strangotin muzk.

Baş e Hozan Xebat, pirseke min a klask heye, ku ji tevahiya dengbj stranbjan dikim. Dixwazim ji te j bikim: tu kjan hozan ango stranbj ji xwe re mnak digir? T gotin ku ji bo her hozan, stranbj dengbjek 'delalek/a ber dilan' heye. Gelo ji bo te kesek an j kesn rber k ne?
Ez malavahiya te dikim ji bo pirseke bi v reng, kek Salih. Li ser pirsa te dixwazim bibjim, ku zdetir muzka kurd ya klask bandoreke giran li min kiriye. Di v war de j, kes ku her zde ji xwe re mnak digirim, Pr Mio ye. Ev nzk du sal in, ku rehma Xwed kiriye. Li Holanda jiyana xwe berdewam dikir. Rehmetiy Pr Mio di war muzka klask de bandora xwe li min kiriye. Heger bi gişt em bibjin, end navn din hene ku ez navn wan ne bjim, ez neheqiy li wan bikim. Ew j Şivan Perwer Sed Gebar ne. Qedr qmeta van herdu ciwanmran j li cem min gelek heye bandora wan j li ser min gelek bye.

Gelo heta niha end stran awazn Xebat Şakir gihştine ber dest kurdguhdaran?
Mirov dikare behsa du beşan bike. Yek, berhemn şexs; dudu, berhem ango strann hevpar ku me li gel koman kirine. Du berhemn min n şexs ango du kasetn min hatine tomar belav kirin. Yek j bi nav 'Lo Hevalno', ya din j 'Gund Min' e. Yek di sala 1997 de, ya din j di sala 1999 de gihşt ber destn hunerhezan. Niha j wek xebata syemn li ser kasteke n kar xebatn xwe berdewam dikim.

Ev karn şexs bn. Wek kom j, me ta niha du kaset pşkş kirine. Bi 'Koma Nhilat' re li Şam di sala 1985 de, me kastek kir. Pişt ku ez di sala 1989 de ez ji leşkeriy vegeriyam, me li Tirbsipiy bi nav 'Koma Hzil' komek ava kir kasteke w kom j der ketiye.

Ev komn we ji end kesan pk dihatin?
Koma Nhilat tev folklor ji 20 kes pk dihat. L em 7 kes bn, ku me kar lxistina amrn muzk stranbjiy dikir.

Terza ku tu dik, awa ye, i terz e? Ango bi awayek klask bibjim: tu i nav li hunera xwe dik?
Ez dikarim bibjim, terza min bi giran terz şweya klask e.

Tu di hunera xwe de zdetir li ser hma teşeyn awa radiwest? Stann ku tu distr, bi zdey li ser i ne. Gava ez li strann te yn di her du kastan de guhdar dikim, dibnim ku strann te yn şoreşger li ser hikm in. Tu ji bo v nrn i dibj?
Siheta te xweş! Ji xwe te bersiva pirsa min j da. Rast e, di herdu berhemn min de strann min bi piran şoreşger ne. Di serdema ku me jiyana xwe li welt diborand, bhna şoreş difriya. Lewre j, şoreş bandoreke wisa li me kir, ku em wan di berhemn xwe de derxin pş. L ez dixwazim di kasta xwe ya sisyan de bi giran li ser evn evndariy rawestim. Tab dsa j by evna welt nabe. Em v car li gel evna yar, dsa j behsa serzemn evna welat bab kalan j bikin.

Tişt ez dibnim, navbera te enstrman j baş e. Xuya ye tu saz li hev dikin!?
Bel rast e. Di destpk de min saz da dest xwe. Pişt maweyek, vca min dest bi strangotin j kir. Ez na bjim ez tembrvanek gelek xurt zrek im. Saz ango tembr ji bo min alav ango navgnek e, ku ez derd xwe y vegotin der bibim xwe rave bikim.

Em stranbjiya te deynin aliyek em werin ser helbestvaniya te. Tu helbestan j dinivs min bi xwe end helbestn te di kovar rojnameyn kaxez malpern internet de xwendine. Li ser helbest t ji me re i bibj? Tu heta i radey dikar di helbest de kul kesern xwe vebj?
Gava din min got: 'ez ne tembrvanek baş im!'. Her wiha helbestvaniya min j ne hewqas e (dikene). Ez ne helbestvanek baş im, l ji helbest hez dikim. Dibe ku ez ji helbestn xwe hez bikim. L ya girng watedar ew e ku xwendevan bibje 'ev helbest xweş e'. Dema min dest bi stranbjiy kir, min dixwest bi gotinn xwe, bi hestn xwe, bikevim nava civat. Ji ber v yek j gotinn gelek strann min, helbestn min bi xwe ne. Bi v yek min dixwest helbestn xwe bixim xizmeta gel.

Baş e, w gav wisa bipirsim: helbest ji bo te i ye?
Helbest ji bo min hest e, evn e, xweşikahiya jin ye, rasteqniya jiyan ye, serzemna welt e.

Gelek helbestn te gihane ser hev gelo?
Heta niha li dora 60 helbestn min bi awayek nivsk li ber destn min amade ne. Wek strann min, helbestn min j di şweya klask de hatine nivsn.

Dtina te li ser helbestn njen i ye?
Ez xwe piek dr helbestn njen dibnim. Wek min got, bhtir xwe nzk helbesta klask dibnim.

Ji strann kastn te, gotinn endan te bi xwe nivsne?
Di kasta min a yekemn de, s stran ne y min in. Yek ji wan strana Ednan Sebr ye, ya din strana biray min Tl Şakir e. Stranek j gelr b. Nav stran 'Xerb' b, ber bi w away ne hatib gotin. Min bi xwe ji dev end mirovn kal ew stran girtibn li gor xwe min şirove kir ew got. Di w kast de, neh stran hene, ku gotin awazn wan n min bi xwe bn. Di kasta din j de, dsa s stran ne t de, strann may li gel gotinn wan hem y min in.

Di nava strann te de rola stran awazn folklor i ye?
Rola stran awazn folklor di hunera min de baleberz e. Dikarim bibjim, ku bingeha min ji folklor t.

Pirseke min a taybet heye, kek Xebat. Hunermendn kurd dikarin heta i radey xwe di platforma huner ya kurd de binnin? Ez v yek li gor derfetan dipirsim. Hinek kes hene, ku di war derfetan de r heta dawiy ji wan re vekir ye. L gelek kes j hene, ku li dervey v kategoriy dimnin. B derfet mecal in. Ez di v war de şaş im gelo?
Na! Heta asmana tu rast maf te heye. Dibe ku gotina min hinek giran be, l mixabin ku di v war de rantek bye beşek bik ji van hunermendan v rant dixwin. Hinek ji rola 'xal xwarztiy' di v war de heye. Gelek derfet ji bo hinek kesan tne terxan kirin, ku li gor baweriya min ne hjay v yek ne. Ew li ser pişta hinekn din der dikevin pş. L ez di w baweriy de me, ku kesn ku li ser pişta hinekan der dikevin qada huner, d rojek bi awayek hsan j bikevin, ango biterpilin.

Bi ya min, tişt girng ew e ku mirov bi hunera xwe, bi strann xwe, bi pnsa xwe, bi fireya xwe li ser piyan bisekine, ne bi mam xalan!

Diyar e derd te j di v war de giran e! Gelek caran hunermendn me, stranbjn me rewşeke wisa li wan peyda dibe ku mirov dikare w rewş bi gotina 'kr gihaşt hest' şirove bike. Gelo tu j carinan dibj 'ez dev ji strangotin huner berdim!'?
Bel, rast e. Min bi xwe j gelek caran wiha gotiye. Ez bi xwe 20 sal in, ku xebata xwe bi keda dest xwe xweydana eniya xwe pk tnim. Heta niha j min pn erx piştgir ji tu kes ne girtiye. Lewra j carinan mirov aciz dibe dixwaze terka evna xwe bike, ku ev evn ji bo min sazbend stranbj ye. Gelek caran min xwestiye saza xwe li erd bixim bişknim. Paş, qedr huner dihle ku ez v yek ne kim. Dibjim bila kfa hinek xrnexwazan ne y ez dsa dest diavjim qevdika saza xwe, hevala xwe, ango evna xwe.

Wek ku hate diyar kirin, aliy te y huner li welt dest p kiriye. Niha tu li dervey welat hewl did ku jiyana xwe berdewam bik. Dema tu xebata li wlt li dervey welt did ber hev, i cudah der dikevin pş?
Keko! Xebata li welat iqas dijwar b, hewqas j xweş geş b. Welt kaniya berhevkirin xwefadekirina huner hunermendan e. Li welat biyan, em mna gihay hişk in. Lewre em ji koka xwe dr in. Bi ten bi mnakek ez cdabna ku te pirs, rave bikim: Ji sed 95 berhemdariya min ji welt e.

Tu j ji wan kesan ku dibjin: 'Birbna li welt ji trbna welat xelk birmetir e'?
Bel, bel hezar car j.

Baş e, kek Xebat Şakir. Me behsa helbestan kirib, helbesteke te gelek bala min kişandib: 'Girxatn'. Ez dixwazim ku tu end rzikan ji v helbest ji me re bibj.
Wey ser ser min, biray Salih! Girxatn nav gundek Binxet ye, li dora 40 klometir nzk snor Bakur e. Ez niha beşek j ji te re bixwnim:

Kerem bike...

Girxatn;
Xaniyek kevn odeyeke mezin
Em duwanzdeh nefs l raketin
end kox end kadn hewşeke kevir
Dergeh li ber deriy hewş slik end textn riz
Li pişt mala me girek mezin li aliy din co diherikin
Ava b gund me
Tarek Xalt yek lik
Tevlihev b gund me hin misilman hin zd
L me tu caran ne kir şer dubend
Li cem me heb tifaq tebay
P re j kf şah birayet
Li vir mezin bm bi serbilind
Li hleke gund min cerih mizgeft
Li aliy din Bagok Serxet
Li Bakur tln rsay bombe mayn
Gelek kurn camran l hatin kuştin
Li pey wan komn klfeta sw hiştin
Şikriy Kopo Xell Mrzo
Gundiyn min bn herdu
Hatin kuştin li ser snor Tirko
Li z hildan tola wan Gurgn Ferho
Wan qebl ne kirin snor Tirko
Rzan rber bn herdu...


Bel end bendn din j mane, l ez bawer im te gotib kurtebir...

Wey siheta te xweş, kek Xebat! Bi rast straneke zor xweş e. Beriya ku em daw li hevpeyvna xwe bnin, dixwazim ji bo rojn pş plan projeyn te hn bibim...
Bel, wek min di ser de got, hewl didim ku kasta xwe ya syemn bikim. Her wiha gelek heweskar im ku helbestn min bi xra hinek xrxwazan wek pirtk ronahiy bibnin. Bi v hevpeyvn bi riya te bang li weşangern kurd dikim, ku ji bo ap xwe bidin ber v projey.

Stranbj helbestvan Xebat Şakir, zor spas ji bo bersivdayna pirsan ji bo mvandariya te j dibjim mala te ava...
Spas xweş!


Vegere rûpela destpêkê


ÊVAR BAŞ - ji projeyên Malpera Amûdê
 copyright © amude.com [ info@amude.com ]