www.evarbash.com - malpera sdwergirtin vedtina asoyn speh yn and wjeya kurd
27.11.2003 - 13:55

TAHA XELÎL: "ROMANA KURDÎ TUNE YE!"

Emîne Çelebî - DÎHA


Taha Xelîl (wêne: S.H.Berko/amude.com)
AMED - Di destpêka vê mehê de, nivîskarê kurd Taha Xell ji Qamişloy beşdarî Konferansa Rojhilata Navn Pirandiye û Rojn Wjey li Amed bbû. Li ser rewşa çanda kurdî û pirsgirêkine din, Ajanseya Dilcle ya nûçeyan hevpeyvînek li gel Xelîl kir.


hn ligel romanan helbestan j dinivîsin. Gelo hn dikarin me derbar xebatn xwe agahdar bikin?
Ez helbestan j dinivîsim, romanan j, l piran dixwazim roman binivîsim. Sedema v heye, ji bo min j pir watedar e, l ez iqas heq w didim, ez v nikarim binirxnim. Nivskarek roman dikare bi gelek cureyan binivse. Hin roman hene bi temam fantaziya nivskar e, l hinek j hene ku rast e rast ji jiyana rastn t wergerandin. Li gor bawariya min, div byern mezin di droka gelan de wek dokumenterek be, ev yek j bi rya roman t kirin. Ango div mirov romann dokumenter bike. Seviyeya roman encax bi v away bilind dibe. Ez v yek di helbest de nikarim bnim zimn.

Gelo niha rewşa romana kurdî awa ye, li gor ku hn li rewş dinrin, hn awa dinirxnin?
Di droka gelan de rewş di nava sedsalan de t guhertin. Heya ku jiyana gelek biguhere, bi dehan sal derbas dibin. L ya me kurdan ne wisa ye; 20 sal di droka gelek de ne tiştek in. L di nava 20 salan de, di jiyana kurdan de pir tişt guhern. Mirov av xwe veke bigire 20 sal derbas dibin. L mixabin ev guhartinn me div wek roman bihata nivsandin. Dema ku hinek ji min re bibjin wele hene, l min ew roman nedtine. Li ba me nivskaran ferasetek heye em dibjin 'a ez w roman j kim, wek wele, nizanim di sala nizanim i de, di kovara hawar de, nizam k i gotib xaltka Zeyno nizam i kiriye Eyş nizam awa kir ez ji xwe re roka bjim'. Di nerna min de ew ne roman e. Dema ku ez şerek mezin bikim, dibe ku ez zimanek mezin deynim. Ez wiha fam dikim.

Li gor dayn we roman div pvann w hebin, l gelek romann kurdan hene. hn n ku hatine nivsandin awa dibnin?

- Romana kurd tune ye. Min romana kurd nedtiye. Bel hinek tecrube hene, hinekan xwestiye ku xwe biceribnin. Dixwazim di v navber de serphatiyek xwe bnim zimn. Demek hevalek min ji min re tiştek wiha got: "Yek kurd romanek derxistiye. Ji min re aniye wilo qalind b". Wek du pirtkan deynn ser hevdu. Min dan ber xwe ez ji y ber xwe re şitexilm. Min got div ez yekê ji v qalindtir derxnim. Ev serphatiyek balkeş e. Gelek kes j hene ku di jiyana xwe de ne ser iya birndar bne hatine bne romannivîs. L jiyan ji hem aliyan ve ye. Yanî ger tu nikaribî, nenivsne, ne pwist e ku tu xwe ewqas bitengijn. Heya ku ji dest te b jiyanekê derxe. Ji ber ku jiyan bingeha roman ye. Min hn nivskark kurd nedtiye. Yê ku bi ziman ereb nivsandine, min dtine. Min Selm Berekat dtiye. Selm Berekat yekemîn romannivîsê Rojhilata Navn e, ne ten di nav kurdan de, di Rojhilata Navn tev de. W roman nivsandiye, rast e. L hinek hene dibjin 'em w nahesibnin'. Dibjin, ji ber ku bi ereb daniye. Ez hna nabnim, ku roman bi ziman kurd derketiye. L ev j heye tu car ez naxwazim şertan li ber hner deynim, ev ne pencereyek e. Ne deriyek e ku ez bjim, dibe firebna wna 30 santm be dirjbna w metre nvek be.

Tkiliya di navbera xwendevan nivskaran de awa ye? Hn tkiliya wan a bi xwendin nivsandin re awa dinirxnin?
Ez dixwazim carek yek kurd bibnim ku bje 'ez dizanim bi kurd bixwnim binivsnim, bes ez ne helbestvan im, ez ne roknivsim ne hwd'. Ez v dixwazim. Ji min re yek wilo bibnin ku ez destn w ma bikim. Ez dest xwe bi ser ser w bidim qedehek ay bidime dest w. Min mirovek wisa nedtiye. Li welat ereban - ereb 150 milyon in -, ji 150 milyon 75 milyon ji wan dixwnin. Dizanin bixwnin binivsnin. Bes ji van 75 milyonan ne 75 milyon nivskarn wan hene. Na, qey 100 hezarn wan hene ewn din hem dixwnin yan naxwnin, an ji xwe re kar xwe dikin. Li ba me yek kurd heger bixwaze xwe welatperwer bide xuyan kirin, dibe nivskar. Hejmara xwendevan nivskarn me j wek hev in. Ji ber v ye ku em zde nagihjin.

Li Qamişlo Suriyey rewşa xwendina roman awa ye? Nivsandina roman bikaranna zimn di i qonax de ye?
Li Qamişloy roman tn xwendin, l bes btir bi zimann din. Kesn ku dixwnin j, ji bo xatir dixwnin. Dibjin 'yek kurd e, bi kurd nivsandiye, de ka em ji bo xatir Kurdistan, ji bo avn Kurdistan bixwnin'. Li vir 2 problem hene. Ya yekemn, problêma nifşn me yn n ye. Duyemn j mesela ziman e. Herkes nikare bi kurd biwxne. Ev zehmetiyek e. Hinek hene, ew kes tn jimartin ji xwe ew j yn ku dinivsnin in. L pirsgirka her mezin a romannivîsan e. Ew jinn ku bi hezaran ş kişandin, bi tecawizan r bi r man, zarokn xwe winda kirin, wneyn wan nehatin kirin. Ew ciwann delal n ku hviyn wan di avn wan de man hwd.. Bi hezaran hunermend û wnekş hebn, l sretn wan jinan nehatin kirin. awa ku Loenardo Da Vnc dema ku kenek li rûy Mona Lsa kir ew ken li dinyay hem belav kir, div romana kurd j wisa bya. Leonardo reng xwe bi hunera xwe da gel. Nivsandin j wisa ye, ne ten roman. Helbest, roka kurt, hem cureyn nivsandin wisa ne. Tu i reng derxn ji gelan re. Tu y bi i reng bigihjn wan. Tu y bi i reng nzik wan bib. Tu y bi i reng w aciz nek, dema ku dixwne d i hest bike. Mnak hene: 46 kesan li ser snk ji 10 keviyan salete xwarin. Ev j romanek b, ya ku v civaka t guhertin. Ne zde ber niha bi end salan eger keik ji mala bav xwe derketa, var yan bi ro j heta, sertrk dereng maba, hatiba, diya w bi porê w digirt, 'çy kû ke' nizanim i. Hezar kotek li ser w dikir. Li cem me di end salan de, di 10 salan de guhertinek b, keik derdikeve ser iya, di nav birik zilam de ye, di nav birik gerla de ye. Diya w, dema ku kesek j bipirse 'ka qza te kan?, dibje 'serbilind im, eniya min bi qza min bilind e.' Hişek n di civaka kurd de b. Ev hiş han, ev guhertina mezin di droka me di civaka me de b, pisîkolojiya weşann me b. Min got, d helbest nikare v rewş bne zimn. Dibe ne wisa be, l ez wisa difikirim.

Amadekariya we ya romaneke n heye gelo? Hn niha i dinivsin?
Ev 4 sal in, ku ez li ser v romana xwe dixebitim. Ez ji nivsandin gelek ditirsim. Ez nivsandinn xwe z bi z nabjim. Ez gotinn xwe dibjim, bes ez nivsandinn xwe z nabjim. Yanî ez gelek hişk im, bi peyvn xwe bi xwe re. Pş ez bi xwe re hişk im, li ser nivsandinn xwe ez dra ji xelk din re hişk im hviyek min heye ku ev romana han, bi rast romanek be. Dibe roman karibe v guhertina mezin bike, ji ber ku min niha romanek nivsandiye. Nerna "kesn b nig", ji ber ku min li wir gelek hevaln xwe dtin, n b nig. Di romana min de, nign wan tune ne. Yan her fgrek di v roman de bi nigk ye her yek sebebek heye. Hinek ji ber ku gerla bn, hinek n nig xwe jkiriye, hinek ew û jina xwe ji hev qehir, nig xwe jkir. Yanî hem kesn v roman hene, bnig in. Yek ji vana Selahedn Eyb ye; ew j nigk w di nav de ye.

Hn di rojeke giring de hatin Amed, cara yekemn hn beşdar Konferansa Wjeya Rojhilata Navn Pirandiy û Rojn Wjey bn. Gelo hn dikarin hestên xwe bnin zimn?
Her yek ji me, her yek ji kesn ku hatine, bi rengek li Amed dinerin. Ev reng ji bo min, wek her mirovekî li dervey Amed, wek hev e. Ango Amed ji bo min xewnek b. Min digot heger rojek b ez ji snor v dewlet herim aliy din. Ji sala 1982ê vir de Amed di ser min de b zindanek. W dem digotin qawişa nimre 5. Ez li w derê bm. V dawiy min helbestek li ser Amed xwend. Dibjim belk zdey 100 hezar kes kişiya. Cihek wiha feqrbn, kes me tuneb. Mkrofonek me ya mezin heb, me helbest xwend xelk hatin, hatin. Belk 100 hezar xelk hatin me helbesta xwe xwend. ro dema ku ez tm Amed, tm vir, hezar tişt di ser min de ne. Hezar dost hevaln min hebn. Hezar kesn me ji hev re digotin 'em d rojek hevdu li Amed bibnin' ez dizanim ew niha bi w hesret ketin bin erd. Hezar ke xort guldirj avreş bejinbilind hebn, wexta ku me hevdu hembz dikir, me digot rojek wilo em li Amed bigerin. Ten me wilo digot, l bes me di hndir xwe de digot 'tiştek dr e j bawer nakim'. Bes me sebra xwe p dian. Belk niha ez ne bi w reng hatime, ne ew rengê wek xewnn di ser min de. Bes dsa j, niha dtina Amed ji min re, ku ez hatime ez dibnim, niha romannivîsên kurd bi min re rdinn ez tm dibnim bi dwar ve wa sret Cegerxwn Ehmed Xanî, Msa Anter ev sretên niha daleqand ne rengek ji reng fermiyet t de heye. Belediya Diyarbekir heye ez dizanim wa pols hatin dev der ne, kes nahlin ku ew derbas bibin. Ev li ba min bi rast gelek man dn dide. Yan ji mesela bajar derket. Ji mesela bajar, cade, xelk w nema dihl ku ez wiha difikirim. Dihl ten ewa ez herim wir awa ji vir vegerim. Ewa han, tiştn gelek min lewitandin btir j min got ez d bi ereb binivsnim. Niha, ro du roj ez dibjim, gelo ez vegerim, ez dsa bi ereb binivsnim? Ez niha gelek v pirsê ji xwe dipirsim. Ez dsa bi ereb binivsnim an na? Amed tişt wiha li ba min kir. Ez gav xwe wilo hd diavjim. Yanî ez p dihisim ku wa ez pl xwn dikim, ez pl dest hevaln xwe dikim...


Vegere rûpela destpêkê


ÊVAR BAŞ - ji projeyên Malpera Amûdê
 copyright © amude.com [ info@amude.com ]