www.evarbash.com - malpera sdwergirtin vedtina asoyn speh yn and wjeya kurd
26.10.2003 - 20:47

JAN DOST: "PÎVANÊN TENDURUSTIYA WÊJEYA MILETEKÎ XWENDEVANÊN WÎ NE

Kenan Kirkaya / Davut Ozalp - DÎHA


Jan Dost (dîha)
Ber çend rojan, nivskar Jan Dost beşdar Festvala lih (Batmanê) li Bakur Kurdistan bb. Ber ku ew bie lh (Batmanê), Ajanseya Dicle ew li Stenbol dt bi w re li ser pirs pirsgirkn wejeya kurd, bi taybet j li ser girngiya rexnegiriya wjey, hevpeyvnek pk an.


DHA: Hn end sal ber niha j hatibn Tirkiyey. Pişt demek dirj hn carek din hatin. Gelo we v car guherneke awa dt?
JAN DOST: Ez heft sal ber niha hatim vir. V dem rojnameya Welat n dest p kirib, ez dime w der. Heke ku ez niha ber bidim ber hev, ber li hember ziman kurd, eşqeke mezin xweya dikir. Ev yek j ji ber mehrmiyeta ziman kurd pk dihat. Ziman qedexe b ciwann kurd dixwestin ku bi ziman xwe bixwnin. Li gor gotinn v dem, Welat 20-25 hezar difrot. Niha eleqeya li hember xwendina bi ziman kurd km bye. Li gor min ev yek tişteke ne baş e. Div ciwan gel kurd ji bo xwendina bi ziman kurd pşketina wjeya kurd bihatina teşvq kirin. Ber, bi qas ro weşanxane tune bn. L niha gelek weşanxane apxane hene, l xwendevan di asta xwe de maye. Edebiyata kurd li gor dil me nn e, gelek kmasiyn w hene, l ew 10-11 sal e, ku bingeha wjaya kurd li bakr t avtin. Ber 10-11 salan, pirtkn bi ziman kurd tune bn yn ku hebn j, bi diz dihatin firotin. An j pirtkn ku dihatin nivsandin, nv tirk nv kurd bn. Em dikarin bjin ji hla pirtk nivsandin ve rewş ji ber baştir e.

Gelek berhem derketin. Hn kalte naveroka wan berheman awa dibnn?
Pvann tenduristiya wjeya miletek xwendevanan w ne. Dema ku xwendevan km bin, diyar e di wjeya w gel de nexweşiyek heye. L em dibnin ku pirtkn li vir tne ap kirin, pir xerab nn in. Li gor v pvajoy diviya daxwaza ziman kurd, and hunera kurd bi rk pktir bya.

Di hla and de, asta xwendevanan her iqas bilind ne be j ew ji bo kalteya pirtkan wek bjingek ye. Pişt end salan, berhemn hja d cih xwe y bilind bigirin. Berhemn qels, lawaz nebaş j d bimirin. Wek mnak: Cizr di helbesteke xwe de diyar dike ku kesek dev diavje helbesta w dibje 'ew ne helbest e'. Ew kes ku dev avtiye helbesta Cizr, mir . ro kesek nizane ka ew k ye, l berhemn Melay Cizr ro bi hem mezinahiya xwe hn dijn, d her bijn j. Ev yek t v watey, ku dem xwendevan ji berheman re wek bjingek ne. ima Melay Cizr ma, ima ev mirov hate ji br kirin? Ji ber ku ya asta berhaman nşan dide, hukmn xwendevanan ne. Div zewqa xwendevanan asta wan ya and were bi pşxist in.

Rewş her die baştir dibe, l dsa j div pvann weşanxaneyan hebin berheman bidin ber bjing. Bila nebjin ten bi kurd ye, div b weşandin. Div pvann weşanxaneyan j hebin...

Di vir de, girngiya rexney der t hol, l di v war de tişteke berbiav nne. Gelek berhem der tn hol, l kes deng xwe dernaxe. ima rexnegiriya wjeya kurd tune ye? Tu y bikar hinek li ser girngiya rexnegiriy bisekin?
Nebna rexnegiriy girday pskolojiya gel kurd e. Wek hem geln Rojhilata Navn, gel kurd j ji rexney hez nake. Geln li rojhilat rexney qebl nakin. Ev yek di hem qadn jiyan de wisa ye. Ji bo wejey j wisa ye. Wek mnak, ne mmkin e ku ez li ser nivsa kesek din rexneyek bikim, l div ez bikaribim seyday Cegerxwn j Meley Cizr j Ehmed Xan j rexne bikim. Ne kesayetiya wan, div ez berhemn van rexne bikim, ji bo pşketin pdiv bi v yek heye. Rexnegir ji bo pşketin alkariyeke mezin e. Li Başr Rojavay Kurdistan pirtkn rexnegeriy hene. Div mirov nebje 'tiştek nake wjeya kurd n ye, div mirov zde bi ser de nee'. Na, wjeya kurd n nne. Belk li Bakur n be, l 60-70 saln ber j bi kurd nivsandina bi kurd heb. Tişteke giring a din j div werger hebe. Em niha ten pirtkn Kurdan bi kurd dixwnin, l em pirtkn din bi ziman din dxwnin. Heke em bikaribin berhemn biyaniyan j bi ziman kurd bixwnin, em bi v bikarin xwe tatmn j bikin bibjin ziman me tra pirtkn chan j dike. Kurdn her ar pareyan pirtk berhemn ramyar felsef bi zimann biyan dixwnin. Ez nikarim pirtkeke felsef bi kurd bixwnim ji ber ku bi kurd pirtkek wisa tune ye. end tiştn ku di hla felsefey de dizanim j, min bi ziman ereb xwendine, n Bakur j bi tirk xwendine. Ji bo pşketina wjeya kurd du tişt gelek pwst in, werger rexne.

Hn behsa werger dikin, l li Bakur pirtkn werger nayn xwendin?
Nexwandina pirtkn werger girday balkşiya pirtkan e. Heke ku nayne xwendin, dibe ku ev pirtk ne balkş be. Yek j tişt ku te wergeran kurd, div ku xwendevann te nikaribin bi tu zimanek din bixwnin. Ango div ev pirtka ku tu wergern, hn ji bo tirk (ji bo Bakr) ne hatibe wergerandin. Ji ber ku heke derfetn xwendevanan hebin, diin bi tirk dixwnin. Wek mnak, gelek berhemn ereb hene mirov dikare wergerne kurd. Ev bi bazar ve girday ye. Yan heke ku pirtkeke ku xwendevan bixwazin bixwnin, div mirov ber Tirkan wergerne kurd.

Gelo ten problem ev e? Di wergern ku hatine kirin de, gelo ziman iqas bi serket hatiye bi kar ann?
Ev mijareke girng e. Y ku werger dike, div xwe bixe devsa nivskar, xwendevan rexnegir. Werger wek karek gelek hsan t dtin. K dibje 'ez ziman kurd dizanim', radibe werger dike. Na, ne wisa ye. Werger ne karek şexs ye. Div bi plan proje b kirin. Div ji bo kes/a ku werger dike, derfet bne amade kirin. Div saziyeke werger hebe. Nexwe wergern şexs zerar didin ziman kurd.

Rexneyeke te heye tu dibj, bila nivskarn kurd xwe ji klaszm rizgar bikin di bin siya Cegerxwn de derkevin. Li aliy din j hin kes dibjin, nifş n ji klaszm dr ketiye...
Nifş n di bin siya klaszm de derdikeve, l dikeve bin swaneke din. Wek mnak, nivskarn kurd n ku ji helbesta Cegerxwn dr dikevin, dixwazin berhemn serbest binivsin, giyan kurd di helbesta wan de na xuye. Rast e, nabje 'biriyn te kevan in', nabje 'avirn te tr in', l tiştn ku dibje j, tiştn ku ber hatine gotin in. Tiştek n na afirne ji xwe tiştek l zde nake. Mijar t ser helbest, l ez bi gişt dibjim. Di hem qadn wjey de, rewş wisa ye. Tecrbeya rbaza serbest di helbesta kurd de tune ye, mecbr e werger bike, bi zimanek din dixwne li kurd rz dike. Ew tiştek baş e, l tiştek j t ji br kirin. Di wjey de zincra klaszm hate şikenandin. Div Kurd ji njeniy re vekir bin, l div di berhema ku t afirandin de, giyan kurd hebe. Ez behsa welatparziy nakim. Wek mnak, em awa li strkek dinerin, li iyayek awa mze dikin? Div em wek Erebek li iyayek mze nekin. Li cem Ereban tu girngiya iyay nne, li cem wan hştir (deve) girng e. Ez nikarim li ser hştir wek wan binivsim. Div ez bi iyay xwe, bi deşta xwe strka xwe re biaxivim giyan kurd binivsim. D w dem de, njeniya helbesta kurd derkeve hol.

sal wek "sala Cegerxwn" hate lan kirin. Ji ber v j em vegerin ser Cegerxwn. Bi ya te, gelo Cegerxwn bi tra xwe hate nirxandin vegotin? Tu alakiyn ku tne li darxistin, awa dinirxn?
Cegerxwn helbestvanek bi nav deng e ji bo me Kurdan kesayeteke gelek girng e. Cegerxwn wek helbestvanek dinyay ji bo wjeya Kurdan tecrbeyek e. Ew tecrbe div b nirxand in. Div em bi awayek hestiyar ne nirxnin. Div 8 dwann w bne nirxandin, w i li wjey zde kiriye? Ez behsa kesayetiya w ramana w nakim. Nizanim, pesn k daye, ew tişteke dine di ramana xwe de hem kes azad in. Div hem berhemn w di bjing re bne derbas kirin parzn kirin saf kirin. Em niha sedsaliya w proz dikin pesn w didin. Herkes radib dibje, nizam La Fontain Kurdan e, ji ber ku w li ser dewaran j helbest nivsandine. Heke ku em w bikin pt j re ptparstiy bikin, em li cem w bisekinin, nikaribin j derbas bibin. Heke ku em w nekin pt, em j derbastir bibin d helbastvann ji w mezintir j derkevin. Ev j ji bo wjeya kurd giring e.

Di war nivsk de, zimanek standard derketiye gelo? Hn w yek awa dibnin?
Standardek kurd bye. Wek mnak, ziman ku Azadiya Welat bi kar tne, ji aliy gelek kes der doran ve t qebl kirin. Tiştek şaş heye ew j heremparz ye. Her yek dibje, peyvn herma min rast in, n din şaş in. Na, ew j rast e, ya din j rast e. Hermparz li ber pşketin asteng e. Heke ku peyvn hem herman neyn qeblkirin d ferhenga me teng bibe. Ziman Ereban ber Muhammed pxember ziman eşran b. Ber ji hev fm ne dikirin. Heya w dem hevdu qabl ne dikirin. Em dibjin kr, l li Sulman j dibjin ekuk. Ev herdu peyv j rast in herdu j kurd ne. Heke ku em hermparistiy ji mejiy xw biavjin, d ziman pş keve ferhenga me berfireh bibe.

Em bne ser xebatn te. i heye, i tne?
Min 'Mem Zn' wergerandiye ereb. Ferhengeke kurd faris di dest min de heb, qediya. Romana min bi daw bye, l hn nehatiye ap kirin, ez li weşanxaneyek digerim ku ap bike. Mijara roman ji Komara Mehabad pk t...


Vegere rûpela destpêkê


ÊVAR BAŞ - ji projeyên Malpera Amûdê
 copyright © amude.com [ info@amude.com ]