www.evarbash.com - malpera sdwergirtin vedtina asoyn speh yn and wjeya kurd
15.05.2003 - 00:25

Dr. Bedirxan Sindî:
Rojane zordar li ziman me y şirn tte kirin


Hevpeyvin: Hekar Find - Dihok
hekar@findi.info


Dr. Bedirxan Sindî (wêne: amude.com)
Dr. Bedirxan Sind helbestvan nivskarek bi nav deng e li seranser Kurdistan. Sind sereray kawdann ku ew t de bor gelek xizmeta roşinbriya kurd kiriye, i bi weşandina berheman be, i bi weşandina pirtkan be i bi her rengek din be.
VAR BAŞ b mvan Sind li mala w ev hevpeyvn p re kir:



VAR BAŞ : Ger tu biek bo me li ser xwe helbest biaxif.

Sind: Li sala 1962an de ez qutab bm li kolja perwerd Li w dem agr kurdniy di sng lawn Kurda de y geş b, nek bi avek pir ji rumansiyet ber xwe dida kşa Kurd Kurdistan.. Bawer biken lawn kurd li w dem hay ji pwendiyn evniy nebn, hind wa hay ji Kurdistan bn wek alheyeka pir ji rumansiyet.
Li w sal Yektiya Qutabiyn Kurdiatn bi emr PDK beşdr berxwedanek dij rjma Ebdulkerm Qasim b min gotara yektiy xwend a ku xwed j raz seyda Salih Yosif nivisb, unk seyday Salih xwe li malek li Wezriy veşartib. Ggotar daxwaza hukm zat nemana rijma Ebdulkerm Qasim dikir.
Xwendina v gotar werkir ku ez xwe veşrim ta danstandinn di navbera Part hukmeta pişt inqlab ya ku 9 şubat dest p kirin Ji n de min kar derkevim biime dewama xwe li zankoy.

Er, ez ima v mesl dibejim? Bi rast v mesel rola xwe heb li ser min bo nivisna helbest. Ew mehn min xwe li Bexda veşartbne eger hind ku ez xwe bi vehandina hinde sirda ve mijl bikem. Bi rats birayn xweştiv, ez dişem bjim ku li w dem zanna me ya edeb ine b .
Wek min got, hng min dest bi vehandina helbesta stran sirdn kurdayetiy kir min ji hevaln xwe re digotin gelek kfa wan p dihat me bi xwe bi strank digotin.
Li sala 1967an 1968an yekemn hozana min Gulbihar li stgeha kurd li Bexda got. paş li saln 70 de j Tehsn Taha j sird helbestn min belav kirne (birasat ber sala 70 sazkirbn l ne dişiya bjt ). Her wesa Bişar Zaxoy Eyaz Mihemed Şxo Şivan Perwer j pereyek ji helbesta min (Ey Felek) a li dmahiya heftyan gotin.
Her wesa dem bo kemn car av min li dwana Melay Cizr ket, bawer bike wext b ji xweşiya dil girt bim. Qet min bawer nedikir ku me ev saman kenze heye, ew j ber 37 salan b, dem ez uyme ba melayek ku digotin w dest xet dwana Melay Cizr ya hey, ew mela melay mizgeftek b li Msil .
Min got Seyda tu min nasnak wel ez Kurdek im min divt bizanim kan raste te dwana Melay Cizr ya hey. Got: Bel, rab ser xwe bo min an got: Eve ye..
Min j got seyda dibt ez bibim mal bo du s rojan. Got: bi xwed ez te nasnakim, bel pa ez dibnim tu aşiq peyva kurd dilsoz hindyi, lew ez pir bawer im tu d bo min vegerniye ve dwan wek can min xweştiv ye. Li w dem j amrn fotokp nebn. Ez vegeriyam mal bi şev ketim ber hind min şiyayi min bi xwe nivsn paşi min ew dwan bo seyday berket vegerande ez qenciya w ji bir nakim.
Li sala 1967an min dwana Cizr Mem Zna Xan ji apxana Kurdistan li Hewlr kirn, ew herdu kitb bn hevaln min n şev rojan ez ji w roj xwe bi şagird van herdu mamosteyan dizanim.
Di despka nivsna hozan min dest daye nivsna hozant reng kilask anku 'emud bi kş serwa, bel beytt kurt, unk destpka min wek min got sird bn sird behra ptir beytn kurt in iqa'iyet di wan de xweyaye. Pişt hng min meyla hozana malkn dirj kiriye hozant 15 geh 15 geh min nivsn, wek:

Şermine Dil d ewa şev irakim tariya
By bjim har gjim dil verjim min viya


Ez li w dem esr kş serw bm, min hez ji kş kiriye nek her li dawiya her malkek bel pa li nav malk bi xwe j min hizra kş kiriye ev j medresa Cizr ye di helbest de netiştek hsan e, belku bi Cizr hsantir biye unk Cizr maf dida xwe ku kşa ji ziman ereb faris tirk wergirt. Bel hind ji min hat ye min heznekiriye , ewj ji ber hinek egern mill siyas , ev egern hen di serdem Cizr da nebn , birast ez gehiştim encamek ku away berdewam dana kş bi ziman me y nih gelek zehmete , ne ji ber ku me peyv nnin bel pa unk peyvn kurd di belavin li nav herm derver bajr gund hoza hwd nekum vekirne .
Evca ez mesela Kurdistana Bakur Başur her nabjim yan mesela Spran Badnan Bi rast me Kurdan i pirtk an ferheng nnin, mixabin, niha j me nne ku hem peyvn kurd t da bn parastin.
Pişt qunaxa 'işqa kş min bizava reng Mesnew kiriye anku away Ehmed Xan ku beytn w cut cutin, şa'ir bi v reng derd kş li xwe sivik diket unk li d her d malkan dite qafiyek n.
Rast hozana kilask ya teqld karek mezin li guhdara dikit , aliy xitabiyet p dewlemend dibit . kumel pdiv v reng b nih j pediv bi v reng ye nemaze dem hozan yan şi'ir bi vt dewr xwe di te'ba cemawer da bibnit .
Li sala 1975 derbek mezin bi şoreşa me ya proz ket .. birast tiştek kcar karger b ew l hind hind ez şam min neşiya xwe li nav sinorn kş serwa y da bigrim huş hestn xwe yn hozan derbirim , min hozana (Hesp minu lez neke ez ne bilezim ) vehand , min ev hozane li sala 1975 vehandiye , di be yekemn hozana min ya ku bi reng azad min nivsand bel pa min hozana li ser away teqld nehla ji hing were ez bi herd rengan hozan di vehnim her wesa gelek cara j di hozana azad da j tekd li ser qa' kş dikim .
Li ver min p xweşe meseleyek diyarkim ku ber (Hesp Min) dem ez qotab li zankoy min hozant azad hebn ank li saln 60 an de wel rast min ew bi helbest ne dizann .
Li saln 80 an de bi 'efewiyeteka temam ank b biryardan min dt hozant min y beref nxaziy diin .. kumeleyek ji wan hozana , xwendevan dikarin di diwana min da bibnin bixwnin (www.amude.net.kurdi/pirtuk) ku li ser luka n i ji aliy reng vebin yan ji aliy neverok ve bin hatne vehandin .
Li vre min p xweşe end tbnniyeka bjim :
Yek : Min i bawer bi mesela Dehana ('uqde / 'eqid ) nne .
Du : Hozan yan ture yan berhem roşinbr bigişt milk tevaya millet ye nek y i kesan bajare ye . Tur kurd milk millet Kurde .
S : hvdarim ji turevant xweştiv ne hemiya wel hineka ku medarist edeb digel neqabiyet tkel nekin unk nehema xelete wel 'eybe .

VAR BAŞ: Di ddareka te da, pirsyarek ji te hatiye kirin (hindek dibjin ew berhem ber nih hatiye belavkirin yan peyda by pdiviye nemnit .. bte sutin şi'ir edeb ji ro dest pdikin ) , gotina te bo van biraderai ye ?

Sind : Bersiva min d her ew bersif bt , başe ser ava .. em d hem kitb dest xwet berhem Melay Cizr Ehmed Xan Cegerxn Hac Qadir Koy Mewlew Fayeq Bkes Mistefa Beg kurd Didlar .. hwd d li cihek kum vekeyin li i cihan nahln .. da bi sujn .. l pediviye kesek hebit agr thelket .. d pirsyarek li vr kem ew kes kiye ? bila ew kes nav xwe bidete me bjt ez amademe agr t helkem .. ez bi xwe bawernakim d Kurdek hebit ku end ew dujmn tur kurd y kilask bit bişt bi v kar rabit .
Birayt xwestiv milletek heye bikare kelepur xwe , tur xwe y edeb bisujt ..? ma Birtaniya berhem Şekispr Sutiye ? Ma Elmaniya Berhm Gote Sutiye ? yan Rosiya berhem Boşkn sutiye?
Nizanim wan i ji berhem ber ye b ew ji berhm ber ditirsin .. v tirs egert xwe yt derun hene , ev tirse j ji ze'fiya wane beramber w berhem bilind diyardiket . Evca nevn ew berhem bimnit li pş avn wan bt , ez dibjim herin tiştek tir paştir peyda biken kes dest zelama negirtiye .

VAR BAŞ : Ger te bcek bo me behs xwe Kovara CYA kirba?

Sind : Pişt beyana 11 y Adar belavbna roşinbriya kurd min dt ku me li devera Badnan i rojname yan kovar bi ziman kurd nnin .
Birast li w dem mkanatn min yn mad i nebn , ez mamosta bm li Hewlr .. min biryar da ku kovarek edeb komelayet derbnim min dest pkir birast min hemi mey xwe li v kovar di mezaxt .
Kovar yan Rojname li Welat me eger hikumet yan cihek harkariya w neket , nikarit berdewamiy biket .. lewra kovara CYA j neksar berdewamiy biket .
cih şanaziy ye ku kovara IYA yekemn kovara b li Duhok derdiket .

VAR BAŞ : Bi dtina te ro i ji roşnbr Kurd t xwestin ?

Sind : Em hem dizann ku ro kşa kurd mezintirn kşe di nv bera milletan de , unk millet Kurd mezinirn neteweye di chan de ku ta niha ne hatiye rizgarkirin eve rastiyeke di vt em her yek ji aliy xwe ve bo kar biket nek hema partek yan komeleyek yan komeka kesan .. millet hem bi hem pisporn xwe meydann jiyana xwe bo v kş kar bikin .

Sebaret meydana me , roşinbriya kurd ez di bnim em Kurd li v qunax heta radeyek di lawazn ze'fn .. pdiviye em rastiya xwe bizann ne hema rabn pesna xwe bikn bo xwe xweşkn arşt me yan kuspe gr girftn me yn roşinbr gelekin nehlana van arşa xizmeteka mezine bo kşa kurd .. xizmete bo kurdniy ez neşm behsa hem arşa bikim di v delv da l ez behs hineka bikim , wek :

-Yektiya ziman kurd
-Yektiya Tur kurd

B guman birayt xweştiv mebesta me ji yekitiya ziman , yektiya ziman edeb ye yan ziman roşinbr y ku p di hte nivsandin wane p dihne gotin , wek din her yek li mala xwe azade .
Di kşa yektiya Ziman da du mesele hene :
1- Peyv dyem yan Musteleh
2- Giramer yan rzman
Bawer biken ziman kurd y nihu nikart bi kar pdiviyt and yan hezarek rabt . Ni kart bi kar wane gotine rabt , muxabin rojane te'dar li ziman kurd li hem cihan tte kirin . Ku her yek ji me y buye Kur Zaniyar em peyv idyema dirost dikeyin , mamosta ji aliyek ve bjer li stgeha ji aliyek ve , li tlefizyun ji aliyek d ve , helbestvan ji aliyk d ve , filan muwezif li filan dar ji aliyek d hwd .. ev j hem ji egr nebna kaniyek yan jderek yekbuy , nebna qamseka kurd ya yekgirt ku hem peyvn kurd tda di komvekir bin .
Mixabin .. gelek ji me d pdiv peyvek yan zarevek bin ji near d rabin yek ckin , em nizann ku ew peyv yan zarav p nevt bte dirostkirin ji ber ku peyveka resen ya kurd li filan cih yan gund yan dever ya hey beramber w peyva biyan tte bikar ann .. l ji ber ku nizann her yek d rabt yek dirostket .
Ew zarav yan idyem ne diroste yek ya didwan j d bite eger kuştina w peyva kurd ya resen ji br kirina w , evca bizanin kan rojane end zordar li ziman me y şirn tte kirin ji eger nebna firhengek.
Keku mebesta me ji yektiya ziman kurd li vr ew nne em rabn ro her du zarn xwe yn serek Suran Badnan bikn yek , ev nabt zehmete bel pa pdiviye em ji mustelehata dest pbikn em li d yektiya kurmanc ya bakr bigerhn her wesa li d yektiya Kurmanciya başur bigerhn , wate em li Badnan bi rengelk dixwnn di nivsnn li rojavay Kurdistan bi rengek din li bakur bi rengek din dixwnin dinvsnin nek hema eve bi ten belk bo nimune li Duhok hem wek yek na nivsnin her yek li d devera xwe yan hoza xwe di nivsne , ku ez j yek ji wan kesa nim ber her kesek d birast gileyiy li xwe kim .
Ew ji aliyelk ve ji aliyek din ve ez di bjim wexte direnge j pdiv ye em rabn hem peyvn kurd bi can bxn bi vejnne ve her wesa pdiviye ro komeleyek ziman pk btin kar w bibte eve :
- Kumkirina peyvan
- Wan peyvan Bexine di rista da ramana xwe dibet
paş ji berhm kar wan bila ferhengek bte diroskirin bte belavkirin .. pdiviye ew pirtuk yan ferheng wek av kareb bite di nv hem malek da .
YEKTYA ROŞINBRIYA KURD
Xala diw ji erkn roşinbrn Kurd ewe ku ro em ji meydana iqlmiyet yan ku nvxweyet y derkevn beref meydana netewey yan milli bihern .
Seruber siyas y Kurdistana mezin wel mekriye nek bi ten em ji aliy roşinbr ve di veşart bin dur bin ji chan belk em ji hevd j durkirine .
Nihu netewa ereb raste gelek dewletin l ji endn aliyan ve dighin hev yan kesann yek d san dikin xwe bo teva xwe hsavb dikin .. wek helbestvann wan yan irok nivsn wan hem nasdikin hem şanaziy p dikin .
l mxabin hj em ne ghayine w pil belk hj em Czr bi milk Kurmanca dizann Nal bi mulk surana tte zann , raste em di gelek hilkefta da yan derfeta da bihevre di runn l pa hevkariyek rast baş ya hizr wjdan li ba me peyda nebuye . Hj du renge edeb me hene du renge roşinbr me heye me nikariye bikn yek ew j ji eger cudahiya herd zarane .
ciwane ku hinek bizav hatne kikrin bo naskirina tur al Suarn li Badnan l muxabin i bizav ji aliy surana ve nehatne krin bo naskirina tur Badnan .
Ev j bi rast ne tiştek raste base , ma neteweyek heye du rengt roşinbriy hebt , yan rooşinbr turevant milletek yek d nas nekin .
Pdiviye em karek rast dirost bo yektiya roşinbr bikini , eve j dikevte ser millen dezgeht roşinbr yt ferm ne ferm .
Ger byin sehkeyine bizava xwed j raz Celadet Bedirxan .. em d bnn ku ber 70 salan w li Şam ev bizave kiriye , ku di kovara xwe da berhem Esr ku hozanvanek Kurd Kekke ye berhem Fayeq Bkes Guran Şakir Fatah weşandine .
Her wesa hinek (Hiwarat) di nv bera hinek turevant Şam Suarana da heb .. ku bi erebi di bjn (xwaniyat ) .
ez bi xwe dibnim em li Badnan ptir berhem Suaran dibnn di xwnin , l wan hajj me nne .
Ez ji hem roşinbran dixwazim ku zaravn yek d ferbibin her wesa berhem hem deveren Kurdistan bixwnin beref yekitiyeka roşinbr bicn bi xebitn .
end ciwane ro sengevanek edeb li Silmaniy gotareka rexney li ser berhem hozanvanek Kurd li Suriy yan y li Turkiya binvst , şmnarek li rojavay Kurdistan li ser hozanvanek Kurd li ran b te girdan , nivsevant kurd li Turkiya berheman ji kovar rojanmn me li raq re kin belavkin .
Gelo ger Saykis Pku yi sinurt siyas di nv bera meda nexşandbin ez di bjim ne Saykis Pko ne bav w nikare sinurn hizran yan roşinbriy di nv meda Nexşne , GER ME Millet Kurd biryar da ku em yek turn .. yek roşinbrn yek zimann yek diln .


Bedirxan Sind di end rzan de

- Dr.Bedirxan Sind li sala 1943 li Zaxo hatiye dunyay .
- Li sala 1961 xwendina xwe ya duwanavenc bi daw aniye .
- Li sala 19966 xwendina xwe li zankoy ( Kolja Perwerd / Beşe deron) bi daw aniye .
- Li sala 1979 Bawernama Diktoray ji Birtaniya wergirtiye .
- Beret Elixtira' e heye ku bi nav w hatiye tumarkirin
- Li zankoya Bexada wane gotine ta gehştiye pila Pirofsor .
- Serperiştiya gelek bawernamt macistr diktoray kiriye.
- Serok Tay Hewlr y Yektiya Nivsevant Kurd b .
- Reveber Destgeha Roşinbr b li Bexda .
- Ji ber Br bawert xwe li Bexda hate zndan kirin .
- Gelek gotar lkolnn saykoloc edeb siyas belavkirine .
- Gelek Pirtkn ser bi pisporiya xwe ve her wesa yn roşinbr j weşandine .
- Li sala 1985 ( Mem Alan ) wergerandiye ereb / kopiya Ruceer lska .
- Li sala 1989 Pirtuuka ( Hikme el Kurdiye ) weşandiye.
- Li sala 1998 pirtuuka (Brahtineen Fuuad Arif ) bi ziman Ereb weşandiye .
- Li sala 2002 pirtuuka ( El mucteme' El - Kurdii fii Menzor El istssraqiyn ) weşnadiye .


Vegere rûpela destpêkê


ÊVAR BAŞ - ji projeyên Malpera Amûdê
 copyright © amude.com [ info@amude.com ]