www.evarbash.com - malpera sdwergirtin vedtina asoyn speh yn and wjeya kurd

01.01.2002 - 00:00

LI BER BARANÊ

Nîzar Agrî
nizaragri@amude.com


wêne: Dugir
Rexne, bi hem creyn xwe, di qada rewşenbr ramyar ya kurd de, qels e. Tevgereke rexney qet pk nehatiye. Bguman hindek hewldann yeko yeko derketine hol her berdewam in, l bi gişt seqa atmosfereke rexney rexnekariyane nne. Kultra rexney cih xwe di pvajoya hizr br ramana kurd de nekiriye. Herdem bi avn gumandar li rexney hatiye meyze kirin.
Sedem i ye gelo?
Gelek sedem hene. L ya her berbiav ew e ku anda kurd bixwe ne xwediy rewşeke geş e. anda kurd, di seranser drok de, ji snorn teng n hewldan derneketiye. Rexne ji boy andek hokera avakirin ye. Eger rexne nebe, andeke rasteqne j nne. Herweha eger andeke dewlemend nebe rexneyeke rasteqne avaker j tuneye.

Ziman kurd di pşvena xwe ya drok de herdem di bin zor de b. Rewşeke neasa (ne normal) bye. Rewşeke wisa bye ku mirov neşiyaye t de bi rzdar pşwaziya and huner bike. Her her afirandin xwe di nav hawar de dtiye xwe j j rizgar nekiriye. Lewra astenga her balkş a anda kurd ew e ku mijl serşiyn rojane, r li ber ponijandina kr girtine. Doz kşe pirgirkn civat drok, derfet delve ji doz ast pirsn afirandin, estetk hostahiy re nehştine.

Di roja ro de, rewş her ev rewş e. Bi qas ku and me qels e, wisa j pre pre rexne qels e.
Mebesta min ji and hem warn ramyar kultr ne: wje, huner, felsefe, avahsaz, arktektr, mzk, zanyar her wek din. Karn rojane yn xweparastin, gorepaneke hja mezin ji boy xweş jwergirtin terxan nekirine. Avah serencama xweş jwergirtin ye.
Di prosesek weha de, rexne bnirx bsde maye, bye wek xemleke bkr, ango nşana bitriy.
Yan j, carcaran, belko pir caran, wek tevlihevkirin teşqele hiyaho hatiye nirxandin.
Kelepra bikkirina erzişa rexney berdewam e.

Li Kurdistan, xerkiya siyas li pş her tişt ye. Nirxandin bi av siyaset bi avn civatperweriy xwe derdibire. Ji lewra kar tevgern şexs yn ku nakevin bin spiya siyaset, daliqand grokir dimnin.
Hişmendiya as ew e ku her kes xwed erk wezfeyeke civat be, ango her kes xizmetkar civat be. Ew ku ji derv ast norm (irf adet)n ku civat destnşan kirine, tevbigere, ji av desthilata civat ( ku desthilateke manew ye, helbet ) dikeve. Her kes hewl daye ku civat raz bike. L ev civat bixwe k ye? K nneriya w dike? K nirx bihayn w destnşan dike?
Ew raya gelemper a ku ji mratn kevn tevdrn tevay pk t.
Ango cemawer xelkn gelemper, ku bi hev re xeleka jiyana xwe li dar dixin, baş xirabiy dest nişan dikin.

Cemawer ne xwediy asteke bilind ji astn tgihiştina kultr ye. Ew di arova end movikn jiyan yn rojane de dij. Di qonaxn drok yn gel Kurd de armancn netew muhra xwe li eniya hemyan xistiye. Bi dem re armanc, ku pk nehatine di cih xwe de vebest mane, wergeriyane ser end slogan hevokn hişkby. d xzn qalind n nirxandinn amade dirust bne. Tişt di navbera reş sp de hatine dabeş kirin. Terazya xr xerabiy cih girtiye. Rexne di hundir v xeleka as de rawestiyaye. Rexneya proz ev e: Em Kurd in; em miletek bin dest in, em xwed maf in, em baş in, em mr in, em xrxwaz in.
Kes ku ji v xz derkeve gunehek netew dike. Cih w di civat de tuneye. Di rewşek weha de k dixwaze mala xwe wran bike rexn li civata xwe ya nazenn bike?

Serdestan ev buhurk bi kar anne. Kesn hja ew in yn ku mal can qurban milet welt dikin. Her tişt div di v riya bi rmet de be: xizmet, xizmet, xizmet.
Serdestan r ron nşan kirine cemawer bi dev diranan erk wezfeyn xwe bi cih tnin:
Pşmerge gerlla şer dikin tn kuştin. Cotkar xaka welat germ proz dikin.
Helbestvan helbestan ji bo welt dinvsin.
Dengbj ji welt re distrn. Romannivs romanan ji welt re diafirnin.
li hawrdor her kes li epikan didin dillnin.
Qada berxwedan ye teral tawanbar ye.
Xwed algir w be y ku qala şaşit yan ewtiyan bike: dijmin milet e.
Civatek weha ku ji slogan proziyan xzn sor pk t civatek girt ye.
Di civateke weha de rexne wateya xiyanet werdigire. Rexne hestn rexney dimirin.

Rexne ew e ya ku mirovan ji serdariya bonn as rizgar bike. Ku mirovan agahdar bike: rastiyeke din ji bil rastiya ku em nas dikin heye.
Ku slogann hişk reqreqok serbin bike. Ku bipirse, bigere, guman bike.
Jiyana siyas (netew) ya kurd r nedaye hewleke weha. L eger siyaseta netew ya her milet siyaseteke girt, jixwenebawer, tirsonek, kmnezer be, jiyana ramyar rewşenbr j dixetime di cih xwe de radiweste.
Daxwaza rexn ew e ku r veke bihle av di cihokn arezyan re derbas bibe.

Rexneya kurd wek karek serbixwe xwed chek taybet xwe pş de nebiriye. Rexne bi dijberiy ve hatiye girdan.
Herweha rexneya "baş" bi pesindan dilxweşkirin ve hatiye espandin. Eger tu pesn her kes bid, eger tu kes bzar nek, eger tu kes ji xwe nexiyidn, tu karek baş dik. Eger tu lawaz qelst bnirxiya rdan pkannan dest nşan bik, tu karek xerab dik. Rexne weha dibe tevdrek "xal xwarz". Pvann rexney ne ji hundir berheman, belko ji hmn exlaq derdor pk tn.
Prenspn exlaq rexnegiriy li nav hev dikevin. Eger tu bj ev berhem qels e wek tu bibj nivskar w berhem nebaş e. Ango tu ji w nivskar re xeberan did. Tu kn p re dikişn. Tu mirovek dilreş . Tu ji nivskar diqeher ji ber ku tu ne wek w jr jhat y.
Eger tu bj berhemn Cegerxwn ne xwed nirxeke wjey ya bilind in tu dikev rza xayinn gel. Ji ber ku gel Cegerxwn wek helbestvanek payebilind dest nşan kiriye. Gel rexnevan e. Rexnevann din div bejnn xwe li ber pvann gel bitewnin an herin secd. Ma end kes dibjin Cegerxwn helbestvanek mezin e? Bi hezaran, belko bi milyonan. Naxwe bi i heq tu dibj Cegerxwn ne helbestvanek mezin e? Kes guh nade şiroveyn te. Kes qmet nade sedemn ku te nrna xwe li ser ava kiriye. Hinek diin cem malbata Seyday Cegerxwn piştgiriya xwe ji wan re eşkere dikin: Guh medin gotinn weha p.
Li hember rexneyn derbar nivsn Mihmed Uzun ku xwedgirav roman in, w got: "Li Diyarbekir şeş hezar kes beşdar imzekirina pirtka min bn".
Prejinek j re nameyek şandiye nrnn xwe derbar roman de nşan kirine. Rexnegir d ne pşe ye, ne huner e, ew bi ten hestn germ n daykan e.

Li hember w kes ku dixwaze nrnn xwe yn rexney eşkere bike, gurmegurma r sixfan ji her der bilind dibe. Rexnegir dikeve war pevnn şexs. Ew dibe gelac, avnebar. Mesele dibe mesela şeref nams. Roj roja berxwedan ye. Her kes ekn xwe hildigirin bern xwe didin qada tkoşn. Xelk av li hev dikevin li pey hevdu baz didin. Hiş aqil li paş dimnin, hest germiya dil li pş in.

Mentalteya komplo, ku Kurdan ji dewletn serdest wergirtiye, rehn xwe di xaka kultra siyas ramyar ya kurd de ikandiye. Siyasetmedarn Kurd rexneyan wek komplo dinirxnin. Ew amade ne her creyn alakiyan bikin taku xwe rast derxnin muxalifn xwe şaş eşkere bikin. Kes amade nne ku bje: Filan roj, di filan babet de min şaşit kir.

Li hember rexneyeke dijber muxalif (rexne i di cih xwe de be i ne di cih xwe de be) ew hem hzn xwe seferber dikin da ku weha xuya bikin ku rexnegir endam yek desteya komplo ye ku dixwazin welat talan bikin milet şerpeze bikin. Ji bo rexne bi ser keve, ji bo rexnegir bi ser keve, civatek vekir pwst e.
Herweha siyasetek netew ya piral, tolerant, jixwebawer pwst e.
Pwst e tab nebin.
Herweha pwst e monologa yekdeng a bi nav neteweperestiy berdewam dike şna xwe bide diyaloga pirdeng a bonn cihreng cawaz.
L ji bo ku rexnegiriya me Kurdan bi ser keve, pwist e mirov Kurd bikaribe rexneyan bike.


Vegere rûpela destpêkê
                                                         evarbash@amude.com

                                                  ÊVAR BAŞ, ji projeyên malpera Amûdê.
                                                    amude.com | info@amude.com