www.evarbash.com - malpera sdwergirtin vedtina asoyn speh yn and wjeya kurd

03.02.2003 - 16:49

GENGEŞ LI SER GOTARA NÎZAR AGRÎ* "LI BER BARANÊ"

Mustefa Reşd** - Saarbrücken (Elmaniya)
mrechid@epost.de


Rexne, bi hem creyn xwe, di qada rewşenbr ramyar ya kurd de, qels e (ev rast e). Tevgereke rexney qet pk nehatiye(ev j rast e). Bguman hindek hewldann yeko yeko derketine hol her berdewam in, l bi gişt seqa atmosfereke rexney rexnekariyane nne(bel, wisa ye). Kultra rexney cih xwe di pvajoya hizr br ramana kurd de nekiriye. Herdem bi avn gumandar li rexney hatiye meyze kirin.
Her tişt ku heya vir hatiye gotin, rast e. Ev rastiya me ye.

Sedem i ye gelo?
Gelek sedem hene. L ya her berbiav ew e ku anda kurd bixwe ne xwediy rewşeke geş e. anda kurd, di seranser drok de, ji snorn teng n hewldan derneketiye. Rexne ji boy andek hokera avakirin ye. Eger rexne nebe, andeke rasteqne j nne. Herweha eger andeke dewlemend nebe rexneyeke rasteqne avaker j tuneye.
Ev j rast durist e.

Ziman kurd di pşvena xwe ya drok de herdem di bin zor de b. Rewşeke neasa (ne normal) bye. Rewşeke wisa bye ku mirov neşiyaye t de bi rzdar pşwaziya and huner bike. Her her afirandin xwe di nav hawar de dtiye xwe j j rizgar nekiriye. Lewra astenga her balkş a anda kurd ew e ku mijl serşiyn rojane, r li ber ponijandina kr girtine. Doz kşe pirgirkn civat drok, derfet delve ji doz ast pirsn afirandin, estetk hostahiy re nehştine.
d Tu rewşa me baş nasdik.

Di roja ro de, rewş her ev rewş e. Bi qas ku and me qels e, wisa j pre pre rexne qels e.
Mebesta min ji and hem warn ramyar kultr ne: wje, huner, felsefe, avahsaz, arktektr, mzk, zanyar her wek din. Karn rojane yn xweparastin, gorepaneke hja mezin ji boy xweş jwergirtin terxan nekirine. Avah serencama xweş jwergirtin ye.
Ev ji ber rewşa bindestiy wisa ye.

Di prosesek weha de, rexne bnirx bsde maye, bye wek xemleke bkr, ango nşana bitiriy.
Yan j, carcaran, belko pir caran, wek tevlihevkirin teşqele hiyaho hatiye nirxandin.
d ji vir de, ez ne bi dtina te re me. Rexne bi xwe j huner e. Kes ku nizanibe rexney bike, yan j rexneyan bi şweyek bervaja bike, gelek pkan gengaz e, ku pir kes tewr azneyn w wek " tevlihevkirin, teşqele hiyaho " bibnin.

Kelepra bikkirina erzişa rexney berdewam e.
Nexr, ne wisa ye. Pwstiya me gelek bi rexney heye; l bel, rexneya avaker, rexneya afirner, rexneya ku me pşve bibe. Em gelek hewcedar v rexney ne.

Li Kurdistan, xerkiya siyas li pş her tişt ye.
Bel ev durist e, ji ber ku em ber her tişt di war siyas de bindest in.

Nirxandin bi av siyaset bi avn civatperweriy xwe derdibire.
Ev ne durist e. Tu wisa dibn. Ne her tişt wisa ye.

Ji lewra kar tevgern şexs yn ku nakevin bin spiya siyaset, daliqand grokir dimnin.
Mixabin ku niha heya radeyek wisa ye. L ne merc e, ku hergav wisa bimne.

Hişmendiya as ew e ku her kes xwed erk wezfeyeke civat be, ango her kes xizmetkar civat be. Ew ku ji derv ast norm (irf adet)n ku civat destnşan kirine, tevbigere, ji av desthilata civat ( ku desthilateke manew ye, helbet ) dikeve.
Baş e, ku Tu v rastiy j dizan.

Her kes hewl daye ku civat raz bike. L ev civat bixwe k ye? K nneriya w dike? K nirx bihayn w destnşan dike?
Dsa tu y, ez im yn din in. Ber her tişt rewşenbr in.

Ew raya gelemper a ku ji mratn kevn tevdrn tevay pk t.
Ango cemawer xelkn gelemper, ku bi hev re xeleka jiyana xwe li dar dixin, baş xirabiy dest nişan dikin.
Ma Te tiştek din bawer dikir? Civat wisa pkhatiye.

Cemawer ne xwediy asteke bilind ji astn tgihiştina kultr ye.
Her bawer bike, heke em bi awayek rlatv temaşe bikin, ev rewş li Ewropay j wisa ye.

Ew di arova end movikn jiyan yn rojane de dij. Di qonaxn drok yn gel Kurd de armancn netew muhra xwe li eniya hemyan xistiye.
Here li eniya hem van siyasetmedarn Ewropa seranser chan temaşe bike. Muhra ku li eniya wan bi sed car ji muhra ku Tu li eniya Kurdan dibn mezintir e.

Bi dem re armanc, ku pk nehatine di cih xwe de vebest mane, wergeriyane ser end slogan hevokn hişkby.
Bel, mixabin.

d xzn qalind n nirxandinn amade dirust bne. Tişt di navbera reş sp de hatine dabeş kirin. Terazya xr xerabiy cih girtiye. Rexne di hundir v xeleka as de rawestiyaye. Rexneya proz ev e: Em Kurd in; em miletek bin dest in, em xwed maf in, em baş in, em mr in, em xrxwaz in.
Bel, Te rewş baş naskiriye. Divt em ji v xeleka as derkevin, divt em w xelek biirnin, wan eperan hilweşnin derkevin derve.

Kes ku ji v xz derkeve gunehek netew dike. Cih w di civat de tuneye.
Ev ne rast durist e. Di vir de şwey derketina ji xelek girng e. Li vir hunera mirov hostatiya w pwst e; li vir pispor lazim e.

Di rewşek weha de k dixwaze mala xwe wran bike rexn li civata xwe ya nazenn bike?
Ji ber ku tişt li jor hatiye gotin ne durist e, Tu li vir j gihşty encamn ewt.

Serdestan ev buhurk bi kar anne. Kesn hja ew in yn ku mal can qurban milet welt dikin. Her tişt div di v riya bi rmet de be: xizmet, xizmet, xizmet.
Ma Tu i bawer dik? Te bi xwe li jor rewşa bindestiy daye xuya kirin. Kes ku dest pyn w di zincra dltiy de bin, d bi her away tbikoşe ku xwe rizgar bike. Di rewşeke wisa de, mirov herdem bi her şwey hewl dide daku bigihne azadiy.

Serdestan r ron nşan kirine cemawer bi dev diranan erk wezfeyn xwe bi cih tnin:
Pşmerge gerlla şer dikin tn kuştin. Cotkar xaka welat germ proz dikin.
Helbestvan helbestan ji bo welt dinvsin.
Tu li vir tinaziyan dik?! YanTu rewş did xuya kirin?

Dengbj ji welt re distrn. Romannivs romanan ji welt re diafirnin.
li hawrdor her kes li epikan didin dillnin.
Qada berxwedan ye teral tawanbar ye.
Gava tiliya Te bi birn dibe, Tu her p difikir. Heya ku tiliya Te dişe, ew ji bra Te nae. Keng rihet b, hng Tu dikar jibr bik.

Xwed algir w be y ku qala şaşit yan ewtiyan bike: dijmin milet e.
Ev ne rast e. Wek me li jor j got, li vir şwe girng e. Tu bi i away bi i ziman qala şaşit ewtiyan dik. Her bawer bike, her kes dixwaze ji şaşit ewtiyan rizgar bibe wisa j bi pş keve.

Civatek weha ku ji slogan proziyan xzn sor pk t civatek girt ye. Di civateke weha de rexne wateya xiyanet werdigire. Rexne hestn rexney dimirin.
Te xwe bi xwe xistiye quncik bi ten. Ji lew re j, Tu xwe bi ten dibn. Ev niha problema Te ye. Divt Tu ji w quncik derkev. Te bi dest xwe, xwe xiste w qunc.

Rexne ew e ya ku mirovan ji serdariya bonn as rizgar bike. Ku mirovan agahdar bike: rastiyeke din ji bil rastiya ku em nas dikin heye.
Ez li vir ji sed sed bi Te re me. Bel, rast e.

Ku slogann hişk reqreqok serbin bike. Ku bipirse, bigere, guman bike.
Bel, ji v yek re şoreşger dibjin. Fermo bibe rewşenbrek şoreşger.

Jiyana siyas (netew) ya kurd r nedaye hewleke weha.
R hergav vekir ye. Mirov rewşenbr divt r bibne.

L eger siyaseta netew ya her milet siyaseteke girt, jixwenebawer, tirsonek, kmnezer be, jiyana ramyar rewşenbr j dixetime di cih xwe de radiweste.
Ev rast durist e. Em rewşeke wisa bi ti away naxwazin. Fermo em v rewş biguhrin.

Daxwaza rexn ew e ku r veke bihle av di cihokn arezyan re derbas bibe.
Ev gotina Te ji zr e.

Rexneya kurd wek karek serbixwe xwed chek taybet xwe pş de nebiriye. Rexne bi dijberiy ve hatiye girdan.
Fermo! Em v rewş biguhrin.

Herweha rexneya "baş" bi pesindan dilxweşkirin ve hatiye espandin. Eger tu pesn her kes bid, eger tu kes bzar nek, eger tu kes ji xwe nexiyidn, tu karek baş dik.
Li hlek, ev rastiyek e; ev rastiya piraniya mirovan e. Bav kaln me gotine: "Bi ziman xweş mar ji qul derdikeve". L ev nay w watey ku rexneya baş ten pesindan dilxweşkirin e. Gava mirovek karek baş kir, ima em dil w xweş nekin? Ma ne ev j kmasiyeke civata me ye?! Pir kesan kar xebatn gelek baş kirine, l kesek negotiye "mala te ava". Gava wan ji nav ko kiriye, hng me hstir barandine gotiye "Bi Xwed filan camr karek baş dikir". Ma i gunehkar t de heye, hn ew filan kes di jiyana xwe de ye, ew gotineke şrn ji dev me bibihse? Madem karek baş kiriye hn j dike, divt li hember ewqas ked renc em j bjin: Afer! Divt em di v war de j ne nankor b nemek emeg bin.
L li hla din, dtina kmasiyan eşkerekirina wan karek proz e. Mirov ku zana be, d bi naskirina km kurtiyn xwe şabibe spasiya rexnegir bike; bi merc ku rexnegir rexneyn xwe bi tore perwa, bi zimanek xweş kiribin bi behaneya rexneyan dev neavtibe payedariya w.


Eger tu lawaz qelst bnirxiya rdan pkannan dest nşan bik, tu karek xerab dik. Rexne weha dibe tevdrek "xal xwarz". Pvann rexney ne ji hundir berheman, belko ji hmn exlaq derdor pk tn.
Prenspn exlaq rexnegiriy li nav hev dikevin. Eger tu bj ev berhem qels e wek tu bibj nivskar w berhem nebaş e. Ango tu ji w nivskar re xeberan did. Tu kn p re dikişn. Tu mirovek dilreş . Tu ji nivskar diqeher ji ber ku tu ne wek w jr jhat y.
Nexr, ne ji bo her kesek. Ev gotina Te bi gelemper j ne rast e. L ez dizanim Tu ima wisa dibj. Ez li dawiya v nivs bjim, Tu ima ketiy v rewş.

Eger tu bj berhemn Cegerxwn ne xwed nirxeke wjey ya bilind in tu dikev rza xayinn gel.
Li vir - ten wek komentar - ez dibjim: A niha em gihştin navika mijar.

Ji ber ku gel Cegerxwn wek helbestvanek payebilind dest nşan kiriye. Gel rexnevan e.
Ev li hlek rast e. Ma helbestvan nivskar ji bo k dinivsne? Ji bo gel yan ji bo xwe? Ma ez i bikin bi w helbesta ku - bi dtina Te - ya here baş e, l bi ten Tu xwediy w j fhm dikin!. Pvan teraz di vir de i ye? Gelo ten wje ji bo wjey? Heke em v j bipejirnin, gelo k biryar dide, ku li gor pvann wjey, ev helbest yan ev berhem ya here baş e? Bel em dikarin bjin ku hin norm pvann chan hene. L bel, li gor wan norman j, dsa divt berhem bi ziman ku p hatiye nivsn, ji aliy hejmareke mirovan ve b fhmkirin. Ten gava berhem were fhmkirin, mirov j j dibne. Heke xwediy berhem hostay wjey ye, divt hesab w yek j bike, ku bi kmtirn, ew wjevann ku di qad de hene j fhm bikin. Heke bi dtina w, asta hem wjevann di qad de nizim e ten ya w bilind e; ji lew re, ji berhema w fhm nakin, hng bila bie di qadeke din de ango bi zimanek din w berhema xwe ya " bilind " binivsne belk xelata Nobel j wergire. Yan j bila raweste heya ku - bi dtina w - asta gel digihne asta berhemn w.
Li hla din, heke hin helbestvann din yn ji Cegerxwn baştir hebana, hng gel d ew wek helbestvann payebilind destnşan bikirana. Belk li ba Ereban xurme fkiya here xweş be, ji ber ku li welat wan hem cureyn xurmeyan hene, l ew tir, sv, zebeş, hejr, hinar fkiyn din qet nas nakin.
Rewşa me j wisa ye. Ji ber ku Cegerxwn heb, helbestn Cegerxwn hebn, me Cegerxwn xwend wisa em bi helbestn w bn cegerxwn, helbestn Cegerxwn di rah damarn me de şax vedan. Ka em du nimneyan bjin.

1- Heke mirov di zarotiya xwe de - ji near be j - herdem hin şweyn xwarinan xwaribin, heya sax e j, ew xwarin her p xweş in. 2- Heke zarokek sw li ber dest qereiyek mezin bibe, ew bi sedema w jnengariya xwe herdem j hez bike.

L bel ev nay w maney, ku rexnekirina Cegerxwn ne gengaz rewa ye. B guman, mirov dikare rexneya Cegerxwn j bike; l bi awayek hja durist.


Rexnevann din div bejnn xwe li ber pvann gel bitewnin an herin secd.
Her bawer bike, ku piraniya rewşenbrn kurd li dij hem şweyn koletiy ne naxwazin tikes ji bo wan herin secd. Min Cegerxwn j baş nasdikir, ew j li dij tiştn wisa b ne j dipejirand, ku hin kes ji bo w biin secd. Cegerxwn mirovek nefsbik b, nefsbikiya w nşana mezinahiya w b. Ez li vir wek nimne byerek bjim, ku ez bi xwe govay w bm:
Em du xortn Kurd bn, em hn di benga ciwaniya xwe de bn rojek bi seyday Cegerxwn re diaxivn. Me qala helbesteke w ya li ser evndariy kir. Heval min got ku di v helbest de hinek snor arewa normn civaka me hatine derbas kirin. Min j got, na, wisa baş e, bila ew tar eper hinek bn şikandin fireh kirin. Rehmet Cegerxwn got, gotina v xort rast e, bi rast di v helbest de ew snor hatine derbas kirin, l w hng wisa bi min re l hat.


Ma end kes dibjin Cegerxwn helbestvanek mezin e? Bi hezaran, belko bi milyonan. Naxwe bi i heq tu dibj Cegerxwn ne helbestvanek mezin e? Kes guh nade şiroveyn te. Kes qmet nade sedemn ku te nrna xwe li ser ava kiriye. Hinek diin cem malbata Seyday Cegerxwn piştgiriya xwe ji wan re eşkere dikin: Guh medin gotinn weha p.
Gelek gengaz pkan e, ku wisa b gotin wisa bbe. Kes ku rexneyan dike, divt bi kr v kar were di qada wjey de hatibe pejirandin. Heke kesek di bin ban rexney de heriy bavje xaniy Cegerxwn, b guman, em gişt li dij w derkevin. L heke bi camr rexneya Cegerxwn bike, aliyn w yn baş j bje kem kurtiyn w j derxe, em gişt spasiya w bikin. Ez v garantiy didim Te. Fermo, ev sala 2003an sala Cegerxwn e. Ka bi camr nirxandineke hja daxne meydan; em gişt spasiya Te bikin. Ez ber her kes spasiya Te bikim.

Li hember rexneyn derbar nivsn Mihmed Uzun ku xwedgirav roman in, w got: "Li Diyarbekir şeş hezar kes beşdar imzekirina pirtka min bn". Prejinek j re nameyek şandiye nrnn xwe derbar roman de nşan kirine. Rexnegir d ne pşe ye, ne huner e, ew bi ten hestn germ n daykan e.
Li hember w kes ku dixwaze nrnn xwe yn rexney eşkere bike, gurmegurma r sixfan ji her der bilind dibe. Rexnegir dikeve war pevnn şexs. Ew dibe gelac, avnebar. Mesele dibe mesela şeref nams. Roj roja berxwedan ye. Her kes ekn xwe hildigirin bern xwe didin qada tkoşn. Xelk av li hev dikevin li pey hevdu baz didin. Hiş aqil li paş dimnin, hest germiya dil li pş in.
Ev rewş li Te wisa hatiye. L ev ne rastiya me Kurdan e. Wek min li jor j got, Te bi xwe xwe xiste v rewş w qunc. Bi rast j Tu li ber baran may. Heke ev rewş ew war ne bi dil Te ye, ji wir, ji w qunc derkeve.

Mentalteya komplo, ku Kurdan ji dewletn serdest wergirtiye, rehn xwe di xaka kultra siyas ramyar ya kurd de ikandiye.
Ji ber ku bi rast j gelek dek dubare li ser me hatine gerandin, em hinek avtirsiyay bne. Gava gurmegurmek li paş me b, em bawer dikin, ku hurek li pey me ye. Gava mirovek di ber ivkek re derbas dibe, armanca w mirov i dibe bila bibe, ivk bi dr dikeve; ji ber ku pir mirovn din kevir avtine ivk. Ev rastiyek e.

Siyasetmedarn Kurd rexneyan wek komplo dinirxnin.
Li gor ku ew rexne ji kjan qunc tn bi i armanc tn kirin. Bi gelemper, heke kesek - k dibe bila bibe - bi rabn rniştina xwe, bi dan standina xwe, bi cil bergn xwe, bi axaftina xwe, mna mafiyozan were xuyakirin, bila mat nemne, gava xelk guman bike, ku ew ji mafiya ye.

Ew amade ne her creyn alakiyan bikin taku xwe rast derxnin muxalifn xwe şaş eşkere bikin. Kes amade nne ku bje: Filan roj, di filan babet de min şaşit kir.
Mixabin, ev rast e ev nşana paşdemayna me ye. L em awa dikarin bibin alkar, ku rewş b guhertin?. Pirs ev e.

Li hember rexneyeke dijber muxalif (rexne i di cih xwe de be i ne di cih xwe de be) ew hem hzn xwe seferber dikin da ku weha xuya bikin ku rexnegir endam yek desteya komplo ye ku dixwazin welat talan bikin milet şerpeze bikin.
Nexr, ne heya w radey ye. L wek me li jor j got, ji rexney re j huner pwst e; hostat div.

Ji bo rexne bi ser keve, ji bo rexnegir bi ser keve, civatek vekir pwst e. Herweha siyasetek netew ya piral, tolerant, jixwebawer pwst e.
Ev gotina Te j rast durist e, gotineke ji zr e. Em j wisa dixwazin. Gotin "Koro tu li i diger? Got, li avan". Em j civateke wisa dixwazin.

Pwst e tab nebin.
Bel, l li gor rewş babet, d hergav hinek tab hebin. Di seranser drok de wisa b niha j wisa ye. Hin tişt hene, ku hn ji kevin de tab ne. Hin welat li chan hene, ku tabyn xwe qet aşkere nakin (nimne: Tirkiye). Hin welatn din j hene, pişt deh yan bst salan, arşvn xwe vedikin tabyn kevin aşkere dikin. L yn n her sergirt dihlin.

Herweha pwst e monologa yekdeng a bi nav neteweperestiy berdewam dike şna xwe bide diyaloga pirdeng a bonn cihreng cawaz.
Ez di v xal de j ji sed sed bi Te re me. Ev gotina Te j dsa ji zr e.

L ji bo ku rexnegiriya me Kurdan bi ser keve, pwist e mirov Kurd bikaribe rexneyan bike.
Deriy rexney her vekir ye; tikes nikare r li rexney bigire. Rexneya avaker afirner li ser ser herdu avan e. L rexneya rişker j d b bersiv nemne.


Ev bn, hin komentar serincn min li ser dtin ramann Te yn li jor.
------------------------------------------------------------------------------------------------

Birz Nzar Agir!
Niha j ez hewl bidim, bersiva Te bidim - ji ber ku Tu rexney dipers - ez j hin rexneyan li Te bigirim.
Ez Te nasnakim ne j zanim temen jiy Te iqas e. Ev ne ewqas girng e j. L li gor v nivsa Te, Tu ji min re aqildar rewşenbr ty xuya kirin. Hin tiştn ku Tu dibj j gelek rast durist in. Tu tiliyn xwe datn ser gelek birnn me yn xedar, ku divt bi her away ew bne kewandin. Ji bona v yek van dtinn rast durist, dixwazim her di destpk de Te spas bikim. Divt mirov ne nankor b nemek emeg be gotina rast durist di her gav qad de bje.
L gelo ev i rewş e, ku Tu tde y? Gelo Tu ji v rewşa xwe raz y? Heke Tu raz y, hng di w quncik xwe de bimne ew cih war li Te proz be. L heke Tu ne raz y, hng divt Tu ji w quncik xwe derkev wer nav lek refn xwe.
Rewşa Te ya niha - bi dtina min - mna rewşa kesek ye, ku di quncikek tar de heşargeh bye, gopal xwe ep rast vediweşne, hin caran rast tne pir caran j di ber re diborne.
Gelo Tu dizan, ima Tu ketiy w qunc w rewş??
Gelo Nzar Agir i kir i guneh w heye??
Bersiva Te li ser van pirsan i ye, ez nizanim; ne j dizanim i di ngaş xeyaln Te de dibe, gava Tu van pirsan dibihs...ez qet Te nas nakim.
L ez niha dtina xwe, br baweriya xwe bjim. Ez br baweriyn xwe her bi awayek vekir dibjim hvdar im, Tu rexneyn min li xwe giran neyn.
Heyan ber v bi demek nav Nzar Agr di qada rewşenbrn Kurd de li Ewropay nedihat nas kirin. Ji ber rewşa welat me ya kambax, ji demek heya ya din, hin rewşenbr nivskarn ku li welt dijn, tş hin astengiyan dibin, li hin kesn din j r t teng kirin di encam de near dibin ji welt derkevin. Piraniya wan tn Ewropay; hinek j diin war welatn din.
Her rewşenbrek bi awayek t nas kirin. Hinek bi rya helbestn xwe, hinek bi rya pexşann xwe, hinek bi rya rok romann xwe, hinek j bi rya nivs xebatn xwe di war ziman, folklor, drok warn din de tn nas kirin.
Gelo Nzar Agr awa xwe da nas kirin? B guman, naskirina pşn j gelek girng e.
Nzar Agr pş bi ziman ereb, di rojnameyn ereb de dest p kir di bin sber swana rexney de dev avte simboln Kurdan n here binavdeng. Ji rehmet Melle Mustefa Berezan bigire heya Abdulla calan ji Ehmed Xan bigire heya Mr Celadet Bedirxan giştik dan ber das misas. Bi w j nekir, avn xwe li Ewropay j gerandin, k di nav Kurdan de hinek navdar e - wek nimne Mihemed Uzun yn din - ew j dan ber kr birrek. Her car j her bi maf rexnekirin rexneya azad. Gelo Nzar Agr ala rexney bilind kiriye dixwaze rexneya her tişt xirab ewt di droka mirovatiy de ji dema ku Xwed bera Adem Hewa ji bihuşt daye heya niha bike? B guman, ev j ji maf w ye.
Bi gotineke din, babeta rexney di vir de gelek girng e. Heke ev babet wisa fireh b girtin ku ji destpka jiyana mirovatiy de heya niha hem war aliyn jiyana mirov wek drok, siyaset, wje, ziman, war civak ..... hng divt mirov pş kmasiyn here mezin rexne bike di pey re bie tiştn bik. Heke wisa neke, hng ne mirovek objektv e ne j di rexneyn xwe de dademend e. Her kes d bje: awa mirov dikare tiştn mezin bihle rexneya tiştn bik bike!?. Kjan mirov j bide ser şopeke wisa, ticar bawer p nabe. Nexwe divt ev rexnegir gelemper pş tiştn mezin rexne bike ji destpka drok ve dest p bike ber bi ro ve b. Wek me li jor j got, belk di pş de serphatiya Adem Hewa rexne bike. Gelo cezay ku Xwed da Adem Hewa dademend e ya na? Ji ber ku Hewa di bihuşt de ew sva ku li wan hatib qedexe kirin xwar bi v away hem nifşn mirovan ji bihuşt hatin bparkirin?! Ma sc guneh me hemiyan i ye? Heke dayka me Hewa ber ewqas nifş gunehek kiriye, ima em gişt mirov ku ti rola me di kiriyara w de tine ye hatine ceza kirin?? Gelo ima rexnegir me ji vir de dest p nake?
Heke helwest ev be gava mirov di qada chan de ji seranser drok ten rexneyn li ser Kurdan ji Nzar Agr dibihse, mirov bawer dike, ku di droka mirovatiy de yn here scdar ten Kurd in her i kmas hebne bi dest Kurdan pk hatine. Yan, bi logk mentiqeke wisa, kesn wek Cengzxan, Holako, Kelgola, Htler Seddam Husn li ber Kurdan ne tiştek in. Heke ne wisa ye, gelo ima Nzar Agr (rexnevan bi şr tiving) pş di rojnameyn ereb de rexneya avtina gaza bi jehr, bi dest Seddam Husn faşst zebaniyn w li ser bajar Helebce nake??????? ima ey Nzar Agr, ima?? bi sedan bi hezaran tewanbariyn wisa ku li gel me hatine kirin. ima Nzar Agr di rojnamyn ereb de van tiştan nanivsne?? ima?
Her kes ji xwe re dibje, madem ev mirov ne di qada kurd de di nav Kurdan de, l bi ziman ereb, di rojnameyn ereb de dinivsne, ima rexneya kmas tewanbariyn Ereban yn din nake. Ji roja ku Ereban, bi nav belavkirina dn durist daw, hatin warn me talan kirin, bi hezaran bi milyonan mirovn me kuştin, ke jinn me birin ji xwe re kirin sebiye car, bingeha civaka me hilweşandin, tiştn nedt bi ser me kirin. ima Nzar Agr di ry Ereban de van tiştan nabje rexneya van tewanbariyan nake? Heke Nzar Agr naxwaze li ser van mijaran tiştn ku bi ser gel kurd kirine raweste, ev ne ji mijarn w ne dil w qet bi Kurdan naşewite, bila wek nimne rexneya şewitandina Pirtkxaneya Iskenderiy bike, ku yek ji giringtirn bermayn mirovayetiy b. Heke qet naxwaze ser xwe bi byer tewanbariyn di drok de j bişne, bila rewşa Ereban ya niha rexne bike. Bst du dewletn wan hene, yek li ya din nake, ew her li dij hev in; xr brn Rojhilat, yn wan hem welatan xr brn welat me j bi dest wan, bi erzan ji welatn Rojava re diin. Heke nawxaze li ser van tiştan j bipeyive, bila rexney li sinciyn mr paşayn wan bigire ku heya niha j bi dehan bi sedan jin di heremn xwe de dl kirine hinek j ji wan bi lawikan re dizewicin. Madem Nzar Agr pwendiya xwe bi rojnameyn ereb re heye dikare di wan de gotaran belav bike, bila rexneya zordestiya li ser gel kurd tewanbariyn wan li raq Sriyay beramber Kurdan bike. Nizar Agr rexneya tiştek ji van rastiyn tal nekir, l bi ereb di rojnameyn ereb de bi nav rexney dev avte hin simboln neteweyeke bindest ku bi salan e tdikoşe, zincrn koletiy biirne xwe rizgar bike. her wisa her wisa.... Ev e destpkirina rexney bi ewt li cih ewt.
Ma rewşenbrn kurd, di rewşeke wilo de, ne mafdar in ku guman bibin ser kes ku xwe bi v şwey dide meydan?.
Ma ne mafdar in, gava bipirsin, divt kesek hebe yan j hin al navend hebin ku v mirov tvedidin?!.
Di bingeh de kesek ne dij rexneyan e. Bi vajay w, pwst hewcedariya me gelek bi rexney heye. L bel kjan rexne? Rexneya avaker, rexneya afirner, rexneya ku me pşve bibe, rexneya ku me xurt bike, rexneya ku me ji koletiy bigihne azad serfiraziy. Bel, em v rexney dixwazin. Kes ku were bi nav rexney nebaş xirbiy bike, yan j tinaziyan bi nirxn me yn netewey bike, ew ne rexnevan e. Ev dibe wek mesela ku li cih av kil bide, radibe av kor dike. Rexne tiştek e, riş tiştek din e. Ev herdu du tiştn ji hev cida ne. Gelo ima, tiştn ku Nzar Agr dinivsne - heke bi dtina w rexne ye - l bi dtina min riş e?
Em bersiva v pirs bi nimneyeke bik bidin.
Nimne: Heke mirovek kurd bie di rojname yan j kovareke biyan de (em bjin ngilz yan j emerk, yan j ereb) her kmasiyeke Kurdan - tev ku hem j rast bin - binivsne ti tiştek poztv j nebje, hng ev dibe riş yan na?
Bi dtina min ev dibe riş. Ji ber ku xwendevann w rojnameya biyan her tiştek Kurdan nas nakin, ew wisa tbigihnin ku Kurd ten xwed kmasiyan e ji lew re gelek (miletek) ne baş e ne j hjay jiyan ye. Bi taybet j gava bibnin ku va ye mirovek kurd van tiştan dibje.
Bi v away, tev ku ev kmasn han dikarin hem j rast bin, l li cih ku hatine gotin bi away ku hatine gotin dibe riş karek xirab. Ji ber ku diviyab, here km, hin aliyn Kurdan yn baş j bihatana gotin.
Yan di v babeta me de, şwe war gelek girng e. Madem Nzar Agr dixwaze ten Kurdan her tiştek Kurdan rexne bike, hng diviyab di destpk de bi kurd di qada Kurdan de rexneyn xwe bikirana. Heke wisa bikira bike, war qad durist dibe; ten şwe dimne. Bi dtina min, heya niha j awa şwey ku Nzar Agr p rexney dike ne rast durist e. Gelo ima?
Va ye di v gotar de j ew Cegerxwn Mihemed Uzun ji trn rexneyn xwe re dike armanc. B guman, rewşenbrn kurd Cegerxwn j baş nas dikin Mihemed Uzun j baş nas dikin. Em bi ti away j nabjin ku kmasiyn van herdiyan j nnin. L bel, tev wan kmasiyan j, wan tiştn baş afirandine. awa be j, di qada Kurmanciya Bakur de Cegerxwn bye wek dibistanek, w şopeke taybet, şopa niştimanperwer evna welat peyda kiriye. L bel, ev nay w watey ku rexnekirina helbestn Cegerxwn ji aliy wje, ziman huner ve ne rewa gengaz e. Bi vajay w, rexnekirina helbestn Cegerxwn bi awayek rk pk, mana xwe bilindkirina Cegerxwn nirxn cegerxwn ye.
L bel ji şwey Nzar Agr bihna tiştek din t. Mirov wisa p hest dike ku ew avn xwe digerne, kjan di nav Kurdan de hinek bi nav deng e tiştek afirandiye, radibe tran diavje w hewl dide, bi her away hin kmasiyn w bibne nirxa w km bike. B guman, li ser ry v cihan kesek j nne ku b kmas be; ne ez ne j Nzar Agr ne j kesek din; kmasiyn her kesek ji me, ji sed sed hene. L bel ev şwey ku Nzar Agr li ser die dikeve şopeke wisa, ku şer neteweya kurd bi gişt t kirin.
Wek nimne, Nzar Agr gelek rexneyn ziman li Mihemed Uzun dike. Dibe ku ew di hin rexneyn xwe de mafdar be j. L ka em bipirsin: Gelo di nav nivskarn kurd de, y ku ziman xwe her berbat jihevket Memed Uzun?! Nexr. awa be, hem mirov ji berhemn w fhm dike hem j di war wjey de gelek nirxn giranbiha di nivs romann w de hene. L hla din, gelek kesn din n ku yan helbest yan j pexşanan dinivsnin hene, l bel nivs helbestn wan di war ziman de, i vekt i hevoksaz tij ewt ne; bi sed car ji yn Mihemed Uzun btir. Di gelek nivs helbestan de hevokn berevaj, diyomn ku ji zimann din hatine wergerandin gelek hman li tev hev bne, bi awayek, ku mirov nema t digihne, ka ew i dixwazin bibjin. Gelek helbest tn nivsandin, ku ten xwediy wan li gor xwe j fhm dike, h kesek din nizane, ka mebesta w i ye. Helbestn pir kesan bne mna ngarn mprsiyonstan; tu dikar pir wateyan j derbix yan j wateya ku tu bixwaz, her tu dikar li gor w şrove bik. Gelo em i bikim bi w helbesta ku bi xwediy w xweş e, l bel kesek din tiştek j fhm nake? Yan j bi ten ew hevalek xwe ku mebesta xwe di guh w de gotiye, ji w helbest fhm dikin! Gelo helbest, pexşan yan j kjan nivs dibe bila bibe, ji bo k t nivsandin? Gelo ji bo xwendevanan piraniya gel? Yan j bi ten ji bo xwe end kesn dora xwe?

Ev e rewşa me ya kambax, ku em ro di war wjey de tde dijn. Rexnevan bi şr xener, rexnevan bi top tiving Nzar Agr van kmasiyan rexne nake, ew die kjan kes di nav Kurdan de hinek xwed nav e, yan j li gor pkan mkann xwe tiştek ji welat xwe re kiriye, ber trn xwe dide w. Gava rewşenbrn kurd j bersiva w bi tund didin, radibe kil gazinan dike dibje: ima hn deriy rexney y proz li min digirin; gil gazinan dike, ku rewşenbrn kurd "ew li ber baran hiştine". Heke Nzar Agr di v şopa xwe ya ewt de bi v away hn berdewam bike, ew ne ten li ber baran b hiştin, zpik teyrok j d li w bibarin, yan j ew li welat Nirwc di bin berf de bimne. Ew bi v şwey xwe li dij lehiya em me y netewey melevaniy dike. Ez bawer nakim j, ku kesek li dij lehiya em bikaribe em bibire.


---------------------------------------------------
* Nivîsa M. Reşîd bi rengê şîn hatiye nivîsandin.
** Nivîskar ji Başurê Rojavayî Kurdistanê
- Nîzar Agrî: Li ber baranê


Vegere rûpela destpêkê
                                                         evarbash@amude.com

                                                  ÊVAR BAŞ, ji projeyên malpera Amûdê.
                                                    amude.com | info@amude.com