www.evarbash.com - malpera sdwergirtin vedtina asoyn speh yn and wjeya kurd

25.02.2003 - 10:15

HEVPEYIVN BI MILE MICHEL CIORAN* RE

Beşê 3an
Wergerandina Ehmedê Huseynî



wêne: Talon de Aqviles
Ez d ji wan ezmnn te dest p bikim, hetan kjan radey te dest bi xwendina nivskarn Fransay yn wek Bodlr (Baaudelaire)kir?

Ta radeyek ez Bodlrperest bm; helbestvanek payebilind e, lbel Malarm(Mallarme) payebilindtir e, herwiha Rambo(Rimbaud) j. Herd ji Bodlr resentir in, mebesta min ji al hestn xwe yn dern ve. Min carek nivsandib ku du nivskar hene herdem di bra min de ne, l berhemn wan naxwnim: Baskal Bodlr in. Hevaln min n herdem bn. Neku pozbilind ye, na, hestek dern ye, mna ku em ji heman binemal ne. Tu dizan ku Baskal di jiyana xwe de hergav nexweş b di ciwaniya xwe de; di sih neh saliya xwe de mir. Di pirtka xwe de xuşka Baskal Madam Bry dibje ku rojek Baskal j re gotiye: Min ji hivdesaliya xwe ve rojek e by ş nedtiye.
Li Romanyay, li Boxarist, dema ku min ev gotin li pirtkxaney xwendin ez pir şiyam min dixwest ku biqrim lewra min dest xwe datan ser dev xwe. Min ji xwe re digot: D wisa bi ser te j b, min paşeroja sosreta xwe bi wan gotinan hest dikir. L ji dervey v yek j em dikarin bibjin ku Baskal Bodlr bi awayek pir kr derbar giringiya ezmna bzariy peyivne. Digel ku aniha hinek kmtir e j l jiyana min by bzar derbas nebye.

L ima?

Sedem pşvena temen e. Bi premriy re, Tişt, ronahiya xwe wenda dikin. Her tişt i baş i ps j krtir dibe.

L tu bawer nak ku hin tişt hene bi priy re ronaktir dibin?

Na, asta mirov a sinc- exlaq baştir nabe, her wisa mirov di priya xwe de zanetir j nabe. Berevaj baweriya xelk, mirov ti tişt ji priy qezenc nake. L her ku mirov btir westyay be hewl dide ku xwe wek zanyarek diyar bike.

Te di (The Trouble with Being)de nivsandib (tiştn ku aniha di şstsaliya xwe de dizanim, min ew di bstsaliya xwe de dizanbn, Nexwe el saln ji westana lkolnan zde bn) v gotina te ez mat kirim, min nexwest bawer bikim..

i pşven di jiyan de nne. Hindek guhertinn pik hene. Dawiya daw j pirs pirsa ronakiy ye wek ku tu dibj.

Gelo di qonaxa bxewiy de, te ew bxew ji boy krkirina ramann xwe bi kar dian?

Bguman e, rast be yan j ewt be, hem raman hizrn min serencama bxewiy bn, teqez ger bxew tuneba d ew raman pdivy velerzn bana. Bi alkariya yan j di bxewiy de her tişt radeyek e din bo xwe wergirt.

Ma te di wan şevn bxewiy de pir dinivsand?

Er, l ne pir, tu dizan ez km dinivsnim. Ti car min nivsandin wek pşe nas nekiriye. Ez ne nivskar im, ez van kitbokan dinivsnim l ew bixwe ne ti tişt in, bnirx in. Min di jiyana xwe de ti tişt bi daw neaniye. Ten min salek bazirgan kiriye. Li Romanyay min mamostayet kiriye, l ji w dem vir ve min kar bazirganiy nekiriye. Her ez wisa wek xwendevanek jiyame, ez v yek wek serkeftina xwe ya her mezin di jiyan de dibnim. Min di jiyana xwe de tkn nas nekiriye ji ber ber ku di nekirina tiştan de serkeft bm!!.

Ev j tiştek hem zor e hem aloz e.

Pir zor e, l ji bo min serkeftinek mezin e p serbilind im. Hergav min ji xwe re hindek r dtine. Min alkar ji xwe re peyda dikir bi taybet ji bo xwendin.

L berhemn te pir bal kişandine, ma ne wisa ye?

Di rastiya xwe de, bi ten van hers saln daw dest bi peyivna derbar pirtkn min kirine. Bi hsan dikarim bibjim ku, di sala 1950 de end mehan derheqa min peyivn bi taybet derheqa (A Short History of Dcay) l piştre bi qas sh salan, ji bil di nav end kesn ku bi wjey mijl dibn, hema hema ne naskir bm. L ji end salan vir ve her tişt di gel apn gelr (Paperback) hate guhertin.

Te dab xuyan kirin ku apa gelr ya (Syllogismes de lamertume) serkeftinek e mezin bi destxistiye?

Ew bi xwe carek b. Pişt bst salan duhezar jimar hatibn firotin. Bext min baş b ku awan ser sh saln ji bdengiy min xwe ragirt. Sosreta her dijwar a nivskr ew e ku di ciwaniya xwe de navdar bibe, tiştek pir ps e, li ber her tişt astengan dike, ji ber ku nivskarn ku di ciwaniya xwe de navdar dibin ji boy xwendevann xwe dinivsnin. Baweriya min wisa ye, gerek y nivskar dema nivsandin bi yn dtir nerame. Pwist nake tu ji bo kesek binivsn, ten ji boy xwe. Maf kes nne ku pirtkek binivsne ten ji bo pirtk nivsandin be, wisa peywendiya pirtk di gel realtey tt birn, d bi ten pietkek be. Min her tişt ji boy reva xwe nivsandiye, ji boy rizgariya ji hestn bnteng xeniqandin. Neku peyam ilham bn weku dibjin. Şweyek ji xwerizgarkirin b, da bikaribim bna xwe bikişnim.

Peywendiya te bi nivsandin, tramandin hizirn re awa b, li peyna ramanan tiştek e nivsandin tiştek din e.

Er. L tu dizan, di ezmna min de ryek din heye unk min ziman xwe guherand. Rjey (nisbet) min byerek pir balkş b. Min di s şeş saliya xwe de dest bi nivsandina ziman frans kir. Weku t zann Ziman di saln pazdehan an bstan de t veguhertin.

Knga te dest bi xwendina ziman frans kir?

Min ew nexwendiye. xelkn Romanyay, ne bi xwendin, piek Frans dizanin. Hin kes hebn fransiya wan pir baş b l ya min ne wisa b unk li Sbyoy ji dayik bm. D bav min peyveke frans nizanbn. Bi Roman Hingar dipeyivn. Qet andeke me ya Frans tuneb, l li Boxarist Frans ji boy rewşenbran ziman diwemn b. Hem bi Frans dipeyivn dixwendin. Min di nav wan de ji xwe şerm dikir. Min Frans dixwend l peyivn aloz b. Lewra dema di bst heft saliya xwe de hatim Fransay di şna ku xwe ji boy nivsandina bi Frans amade bikim min hetan sala 1947 bi Roman nivsand. L min ti tişt belav nekir. Min gelek tişt nivsandin. Carek, di sala 1947 de, li Normandiy, li gundek bm, min Malarm werdigerand ziman Roman, ji nişk ve hat bra min ku wateya v alakiy nne. Ez li Fransay me, ne helbestvan im, bi şweyek pir lawaz werdigerm, ez nema vedigerim welat xwe, ez ima wisa dikim? Min ji xwe re digot. Mna peyam ilhamek min ji xwe re dsa got: gerek tu dev ji ziman xwe y zikmak berd.
Ez vegeriyam Pars ramana nivsandina bi Frans di ser min de b, min j dest p kir. L ew biryar j pir aloz b. Ji min weye hema ku biryar werbigirim ez d dest bi nivsandin bikim. Min bi qas sed pnc rpelan nivsandin min ew şan hevalek xwe kirin, ji min re got: Bi kr nayn, gerek tu wan ji n ve binivsn.
Ez pir tre bm l ji boy ku ji dil dan stendin bi mijar re bikim, ji min re baş b. Min hem hza xwe spart ziman frans, ez wek dnan bm, bi ferhengan hem tiştan dorpkir bm. Min karek pir mezin dijwar kir. Min pirtka xwe ya yekemn ar caran nivsand. L dema ku, piştre, min pirtka xwe ya diwemn nivsand, nema ji min dihat, dil min bi peyvan dixeliya, ji bo i dinivsnim?

Pirtka pşn ji ber ku ar caran hatib nivsandin, gelo gelek guhertin t de bb?

Er. Şwaz w hate guhertin. Tu rast dixwaz, xuya ye ku min bi bagah dixwest tola xwe ji wan kesn ku li Romanyay bi Frans dipeyivn hildim, l min ha j neb.
Herwiha hesta ku hergav bi min re dijiya j, hesta ku ez ne mirovek Frans me sedemek ji sedeman b..

Ma di wan saln xwe yn pşn de te gelek xelk li Pars nas kirin?

Na. Bi taybet ji derdorn and wjey. Jixwe ji bin ve min nivskar nes nedikirin. Ne j bi wan re derdiketim. Ez pir şermok bm, ne naskir bm. Min li Pars gelek penaber naskirin, l ne xelkn Fransay. Min gelek xelk nas kirin l tkiliya wan bi wjey re tune b, ev yek j balkştir e. Ber end salan yek Roman hate Pars xwest end nivskaran bibne. Min j re got: (pwist nake tu hevalbendiya nivskaran bik. Ji boy te, wek mirovek ku ji dervey Fransay hatiye ya baştir ew e tu ji xwe re bi ajovan taksiyek re yan ji xwe re bi jineke xwefiroş re, ne bi nivskaran re, bipeyiv) pir tre b dest bi sixfan kir, mebesta min tnegihişt.

---------------------------------------------------
CIORAN (kurdî: Sioran), Emile Michel - feylesûf: Sala 1911an li bajarê Rtinari li Romaniyaya îro ji dayik bû, û di 1995an de li Parîsê çû ser dilovaniya Xwedê.

- Beşê hevpeyvînê yê yekem (01.01.2003)
- Beşê hevpeyvînê yê 2an (08.01.2003)


Vegere rûpela destpêkê
                                                         evarbash@amude.com

                                                  ÊVAR BAŞ, ji projeyên malpera Amûdê.
                                                    amude.com | info@amude.com