www.evarbash.com - malpera sdwergirtin vedtina asoyn speh yn and wjeya kurd

08.01.2003 - 16:02

HEVPEYIVN BI MILE MICHEL CIORAN* RE

Beşê 2an
Wergerandina Ehmedê Huseynî



wêne: Talon de Aqviles
Te di (The trouble with being born) de gotib: unk pir sade b min nema ew xwend!

Ev ne pir rast e, sedem nrna w ya derbar VIYANA Hz b. Xwe bi boneke mezin radipa unk bi kr tiştek nedihat, hem bingehn w bon ewt bn. Karn w nayn salox dan, ji paranoyay derdin. Dema ku em nameyn w yn w dem dixwnin dil me p dişewite. Tiştek pir balkş e, mna ku nameyn qehremanek ji qehremann aykov bin. Di ciwaniya xwe de bi w ve girday bm, l piştre na. Nivskarek payebilind e, şwey w j pir hja speh ye.

Digel ku gelek caran rexnegir dibjin ku tu li pey şopa w di?

Na. Bawer im wisa ewt e. l şwey w y nivsandin bandora xwe li ser min hiştiye. Hin tiştn ku li cem elmaniyn dtir tunebn li ba w hebn. unk berhemn fransiyan xwendibn, ev j giring e.

Ber niha te gotib ku di ciwaniya xwe de min gelek helbest xwendine. Rastiya w j ev b?

Ev piştre hat. L bzariya min a li hember felsefey ez ber bi wjey ve dehf dam. Ya rast ev e, dema ku min hest kir ku Dosteyefsk ji mezintirn flosof giringtir e helbesta payebilind tiştek srdar seyr e.

Baş e, bi i away bxewiy yan j xewrevniy bandora xwe li ser v helwesta te hişt, mebesta min w dem?

Bi rast, sedema bingehn a ku hişt ez dr felsefey bikevim ev b. Di klkek ji klkn bzariya dijwar de ez tgihiştim ku felsefe ti alkariy nake. i bersivan pşkş nake. Wisa min ber xwe da wje helbest l li wir j min i bersiv nedtin. L di rewşa min de dikarim bibjim ku şevn bxew xewrevniy alkariya min kirin daku d nema bi awayek prozmend li felsefey temaşa bikim.

Şevn xewrevniy knga dest p kirin?

Di xortaniya min de. Nozdehsal bm. Ji kşeyeke tendristane krtir b. Di jiyana min de qonaxeke bingehn b. Ezmna her rasteqn e b. Şevn bxewiy avn min vekirin, lewra bi sedema wan her tişt bo min hate guhertin.

Ma h j tu gazinan ji bxewiy dik?

Kmtir. Ew bixwe di navbera şeş-heft salan de b, di w dem de nrna min derheqa jiyan hate guhertin. Ez bawer im pirsgirkeke balkş e. Bi v away dest p dike: kes ku die nav nivna xwe seranser şev xew dike, roja dtir jiyaneke n dest p dike, neku rojeke d ye l jiyaneke d ye, lewra dikare tiştan bidestxne, dikare xwe derbibire, hem (anuha)ya w hem j (sib)ya w heye. L kes ku xew nake, ji dema ku die nav nivnan hetan dema ku hişyar dibe di berdewamiy de ye, dabiran an j ji hev veqetan nne, mebesta min ew e ti asteng li hember hiş w nne, lewra gera xwe wisa berdewam dike. Naxwe di şna ku tu seet heyşt sibeh jiyaneke n dest p bik tu h j di seet heyşt vara y de y. Bi awayek ji awayan ev kabs by rawestan berdewam dike. ca tu y di v sibeha ro de ya ku ji vara doh cuda nabe dest bi i bik. Naxwe jiyaneke n nne. Roj bi gişt sosret e, berdewamiya sosret ye. Wisa di dema ku hem bi lez bez ber bi paşeroj ve diin tu bi xwe li ser keviyan dimn. L dema ku ev bare bi mehan salan dirj bike, d hestdariya te ya li hember tiştan tgihiştina te ya bo jiyan serbin hev dibe. unk h j tu nizan ka tu li kjan paşeroj diger, unk tu bixwe b paşeroj . Ev tişt ji bo min sosreteke bdaw ye, velerzneke dijwar e. Bi kurt, dikarim bibjim ku di jiyana min de ezmna bingehn b.
Tiştekr d j heye ku, di nv şev de tu bixwe re bi tenha y. Hemiyan xew kiriye, l tu bi tena ser xwe h j hişyar . Naxwe ez bi xwe ne endam v civata mirovane me, ez ji chaneke d me. Wisa, daku mirov hilneweşe nekeve, pdivy viyaneke efsanew ye.

Nekeve, mebesta te ştbn e?

Er. Ketina nav pencn dilbijna xwekuştin ye. Di baweriya min de, sedema not ji sed ji byern xwekuştin bxew ye . ez nikarim v yek teqez bikim l wisa bawer dikim.

L bxewiy şopa xwe li ser laş te hişt an na?

Ez pir dilerizm, ez di tay de bm, li ser keviya teqn bm. Ne giring e ka i b, l her tişt ji xwe re asoyeke xweser wergirtib. Ez krtir bm, min pevn bi gişan re dikir, min ti tişt ranedigirt. Hem li ba min kawik bn. Ti kes j derdkşana min nas nedikir. Min hest dikir ku her tişt pkenn e, ku ez bpalpişt brex im, ku her tişt bwate ye. Ji boy min paşeroj(musteqbel) anuhay tiştine bhde vala bn. Herweha di asta felsef de j-unki mirov bi şweyek xwezay flosof e- hestn min bzar bn, rewşa ku ez mirovek zanyar im li ba min mezintir dikir, mebesta min ne ew zanyariya navxwey l ya dervey ye, ango dema ku zann dibe lenet sosreteke mezin di rewşek wek a min de, jixwe dibe leneteke herdem ango bervaj w danasna ku dibje zann taybetmendiya me ye. Ez bi xwe gihiştim serencameke cihreng: rastiya ku tu şiyar b li ser hiş xwe b sosreteke tirsnak e unk bst ar seetan ez hişyar an li ser hiş xwe bm. Mirov dikare di roj de end seetan hişyar be l ne seranser şev roj. Demn hişyariya xelk ji hev cih ne, l pirsgirk ev e ka di seranser dem de hetan kjan radey şiyar xwe radigire.

Ma bi salan re tu prg ti kes by ku wan j wek te derd xewrevn kişandine?

Na ne gelek. Mirov dikare li ştxaneyan prg wan bibe. L ez bi xwe teqez ne dn bm; jixwe ya balkş j ev e. Tişta ku min dixwest bikim meşa bi şev b, tiştek seyr b, hetan ber deh salan min li Pars j wisa dikir. Xewa min nedihat, nv şev b, radibm ser xwe bi qas 2-3 seetan li Pars digeriyam. Aniha seet 4 sib ji mal dern tiştek tirsnak e. Min dixwest derkevim jixwe re li bajr bigerim l li hviya xelk dimam hetan ku dest p bikin biin karn xwe, piştre derdiketim vedigeriyam da hinek razim. W gav rewşa min hinek baştir b.

Ma v yek hinek alkariya te dikir?

Er. Ez ji te re bibjim, ew qonaxa bxewiya dijwar li Fransay bi daw hat, tu dizan awan? Bi alkariya piskelt. Bi rast diyardeyeke pir seyr e. Pişt ku end mehan li Pars mam dsa j ne li ser hiş xwe bm. Her sergj sergerdan bm. Rojek li kolana Sant Mishel mirovek xwest ku piskeltek bifiroşe min. Piskelt pşbirk b, qet ne bilind b. Min kir, ji boy min alkariyeke xweday b, bexteweriyeke bpayan b. Ez bi w piskelt bi mehan li Fransay digeriyam. Ez bi alkariya fransiyan ji bo and salan ango ji sala 1937 hetan 1940 hatibm Fransay da ku xwendina xwe ya felsefey berdewam bikim, l bguman e ku min qet ber xwe neda Sorbon, min derew kir. Digel v j ez digeriyam hey digeriyam, her roj bi qas sed klometran, ez pir diwestiyam lewra xewa min dihat. Ji xwe t bra min ku jiyan hetan saln ceng j li Fransay ne pir buha b. Ez dim gundek, tişta ku min dixwest min dixwar, min şşeyeke mey vedixwar di nav baxan de radizam. Jiyaneke pir asa xwezay b, pir tendristane b. Ger tu roj sed klometran piskelt bajoy gerek tu xew bik, are nne. Pirsgirk ne ya bijşkan b, are j ne li cem wan b, ji bextreşiya xwe ez m serdana gelek bijşkan, hem li Romanyay hem j li Fransay, hemiyan derman didane min, berikn xew didane min, lewra nava min herifandin. Berikn wan j ji bil du seetan ez di xew re nedibirim. Dema ku bi roj ş ser min zeft dikir nay salox dan. Berikn wan jehr bn diketin laş min. ca min nema ew xwarin, w piskelt, w diyariya xweday ez rizgar kirim.

Ma kes din ji bil te ev derman bi kar aniye?

r. Tu dizan, car caran hindek kes di rya nexweşiyeke hevbeş de dostan birat di navbera wan de dibe. Ev yek ji bo me nexweşn bxewiy j wisa ye. Em derdn hev di cih de nas dikin, em DRAMAya bxewiy ji nzk ve bi hev re hest dikin; dramaya bxewiy ya ku dema w di şna xwe de radiweste, di nv şevan de; ne tu di dem de y ne j tu di herdemiy de y. Dem hd hd, pir hd derbas dibe mirovan ber bi renckşan ve radikişne. Em, weku tu dizan, bnewerine zind jndar in, ji ber em di dem de ne lewra dem me li pey dikişkişne. L dema tu xwe dirj dik datu xew bik tu şiyar tu li dervey dem y. Wisa dem diherike hem by te hem j tu bi xwe nikar bi pey kev.

Te di (The Fall into Time) de nivsandib: xelk bi ser dem de dikevin l ez bi ser dervey dem de ketim, ma sedema v ketina te bxew b?

Na. L hindek bandora bxewiy heb. Di baweriya min de baştirn nivsn min ew end rpel in n ku min derbar dem de nivsandine ku, mirov bi ser dem de bi ser ji dem drtir de dikevin. Bawer im ev yek j nşana reseniya min e, ger tu bixwaz, tu j dem baş nas dik, l bi gişt xelk ne wisa ne. Kes ku dest bi karek dike p mijl dibe di dem de narame, ji ber ku bhde ye. Lbel endn tu t de biram ewqas tu li dervey w y. Tu j hatiy qewirandin. Bi rast j em dikarin nav w bikin ezmna felsef ya mtafzk. Ka tiştek ji te re bibjim, aniha yekemn byera ku di jiyan de hişt dem ji min re diyar bibe t bra min, ez zarokek pnc sal bm, baş t bra min, pişt nvro b, di dema şer chan y yekemn de b. Ne ten wisa, seeta w j t bra min, seet s b. Ji nişk ve min dt ku dem derbas dibe l ez ne beşek j me, ez li dervey w me. Ez bi xwe wisa dibnim: Ew hesta ku bi min re b bi qas deh xuleyan dirj kir, ezmna yekemn a hestkirina bzariy diltengiy b. Bzar j di w barey(halet) de hestkirina dem ye, unk di w barey de dem naherike lewra li ser eniya min hatib ku dem hest bikim bxewiy j ev yek bi leztir kir. Her wisa ye.

Di w klka ku te dem dt kes li tenişta te heb?

Na. Bi tena xwe bm. Min nikarib ew tişt bi awayek zelal derbibiriya. L min dizanib ku wisa ye. Ji ber ku ti car min ji br nekiriye, aniha di gel ku jiyanek di ser re derbas bye j t bra min mna ku doh qewimiye. Ez bawer im ji w klk vir de d ez nema heywan bm, ez hatim damezirandin min dest bi wergirtina ezmna ku d mirov bim kir. Naxwe ez amade bm ku xew wenda bikim ji ber xew vegera ber bi bhişiy ve ye, ber bi heywanbn ve ye, vegera ber bi ber jiyan ve ye, ber bi valahiy ve ye. Bxew pstirn nexweş ye.

Di wan klkn dijwar n bxewiy de i bi ser xewnn te hatin?

Bi alkariya berikan du-s seetan radizam. L kabsn min dijwar bn, teqez dijwar tirsnak bn. Bizday ji xew radibm dil min her her ldida.

Berhemn te yn derbar jiyana li dervey dem şopa xwe li ser kes hiştin?

Min gelek xelk dtin ku di riya nivsn min re xwe naskirine. Li van hestn xwe mikur hatin. Gelek name bo min hatin, reng e ne bi şweyek baş hatibin hnandin vegotin l hem dibjin ku ew j di heman barey de jiya ne, ku heman renckşan li ba wan j peyda bye.

Derbar bxewiya te, min xwendiye ku zaroktiya te pir xweş b?

Zaroktiyeke hja xweş. L ez bawer im ku di jiyana xwe de pir bzar şkest bm, bi kurt heyfa w zaroktiya xweş dilrevn ji min hate hilann. Mebesta min saln seretay yn zaroktiya min in ango hetan saln heftan heyştan in. L li pey wan d sosret malwran dest p dikin. Ez li gundek iyay ji dayik bm, mna ku li olistan bim, jiyam, hergav li dervey mal di w asoya vekir de bm. Hindek brannn pir xweş n w qpnax hene.

Hetan kjan sal ji temen xwe tu li w gund may?

Hetan deh saliya xwe li wir bm. Bexeyek me nz goristana ku roleke mezin di jiyana min de lst heb. Hergav li derdora goristan bm, di navbera min peyay ku gor dikolan hevaltiyeke germ heb. Herdem min hest laşn miriyan didtin. Ji boy min, mirin tiştek pir zelal b, beşek ji jiyana min a rojane b. Min wek Hamlet nekir l bi rast j piştre hem bi term laşan hem j bi diyardeyn mirin sersom sermest dibm. V yek j bandora xwe li ser bxewiya min hiştib. Ango y ku bi mirin sermest bibe d berya w sextekariya jiyan hestkiribe. Ji wir d guhertin dest p dike. Ne ku hewesa mirin ji te re sextebna jiyan eşkere dike l dema tu bi xwe d digihj w zann ku jiyan bwate ye ne ti tişt e, ten xewn derew e. Li vir d hewesa mirin krtir dibe. Ez aniha byerek ji te re bibjim ku rolek di jiyana min de lstiye. Ez bst du sal bm, ez di rewşeke pir aloz dijwar de bm, em li bajar Sibiuy bn. Bav min keşey bajr b. W roj bi ten ez diya xwe li mal bn, dema ku tiştan tnim bra xwe bi awayek pir hr kr tnim bra xwe, t bra min seet i b, tiştek seyr e ne wisa?!! Seet didoy pişt nvroy b. Giş ji mal derketibn. Ji nişk ve plek ji pln seyr n bzariy bi ser min de hat, min xwe li ser yan dirj kir got: "ez nema dikarim v jiyan berdewam bikim". Diya min li min vegerand got: " Min nizanb yana min te ji ber xwe bavta" . v hevoka w ez pir şandim. L piştre min got: " tiştek pir balkş b, bi kurt ez bixwe byerek im, ima tu ewqas ser xwe p dişn? Ji ber ku di rastiya xwe de bi gişt j tiştek bwate ye.

Ev tiştek pir balkş e bi taybet dema ku bav te j keşe be.

Er. L diya min b ya wisa got. Digel ku jiberavtin w ax nebb j. L ev yek dide xuyan kirin ku jiyana kesek bi ten byerek e ne btir wilo. Baş e tu dikar bibj: "hem v yek dizanin". Er giş dizanin l bi ten aniha piştre. L dema ku hergav di bra te de be tiştek din e, lewra mirovan ber bi dnbn ve dehf dide. ca dema ku em derheqa van pirsgirkan bipeyivin gerek em derheqa end caran radeya wan dema wan j bipeyivin, ango derheqa rastiy; rastiya ku ev hest d herdem bi te re dij.

Ber anuha di (Drawn and Quartered) de gelek carn d j te gotiye ku pişt her ezmn tecrbeyeke balkş gerek em navn xwe biguhernin.

Pişt hindek ezmnn dest nşankir gerek em navn xwe di cih de biguhernin. L ger dereng bikeve bi kr nay. unk tu hest dik ku tu yek din di dawiy de tu gihiştiy bareyeke cihwazane ango tu bi xwe ne ew kes ber y. Lewra gerek jiyaneke din dest p bike. L ev j xewn e, hestek b kr e.

Ev hevpeyvn didome.

---------------------------------------------------
CIORAN (kurdî: Sioran), Emile Michel - feylesûf: Sala 1911an li bajarê Rtinari li Romaniyaya îro ji dayik bû, û di 1995an de li Parîsê çû ser dilovaniya Xwedê.

- Beşê hevpeyvînê yê yekem (01.01.2003)


Vegere rûpela destpêkê
                                                         evarbash@amude.com

                                                  ÊVAR BAŞ, ji projeyên malpera Amûdê.
                                                    amude.com | info@amude.com