www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
08.07.2007 - 10:56 [ 1812 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Li herma Kurdan a li bakur Iraq işkence
Ldan, Bitenhiştin, destdirj


Bjrn Blaschke*

Li bakur Iraq btir Kurd dijn bi kfxweş ev herm wek ya her ewle, her pşket her demoqrat t binavkirin. Ku ev yek qet ne li gor rastiy ye, raportek rxistina mafn mirovan Human Rights Watch diesipne.

Li v nivsar guhdar bike: www.funkhauseuropa.de (Bernama Kurd, 08.07.2007)



Hema bje hertim av w y rast hewil dibe ber bi qiraxn derve ve, edelat nikarin w av rawestnin. Ne diyar e b ima hsir ji av w tn: ji ber ku ew av xerab bye, yan ji ber ku brannn v zilam w dişnin, ne diyar e. Bi her hal div ku mr di orta il de, ku li bakur Iraq wek mamoste dixebite, pir caran qorziyn avn xwe bi paikek zha bike, dema ew behsa brannn xwe yn bi hzn ewlekariy yn kurd re dike.

Zilam dibje ku ew grpn ku nav Asayş li wan t kirin, bi rojan ew işkence kiriye, dibe ku ji ber heyfhilandinek be. W gil kirib, imk endamn partiya serok roj Kurdistana Iraq, Mesud Barzan, beriya hilbijartinn daw dixweztin dengan bikirin. Li ser dema girtina xwe ew dibje: Wan avn min girtibn, zendn min bi zencrek girdabn. Ez pnc rojan li cem wan girt bm. Di w dem de wan carek 24 seetan tim tim li min dixist. Li avn min. Li guhn min. Piştre wan zabitek leşker ann, ku ez bi piştgirtina muqaewm (ango derdora al-Qada) gunehkar kirim. Dawiya daw wan ez serbest berdam, ji ber ku wan tiştek ji min fde nekir. L wan gef li min xwar: Ger ez biim pşiya dadgeh, ew d min bikujin. Hing min av xwe y ep winda kir.

avsoriya hzn ewlekariy

Hermn li jr desthilatdariya Kurdan li bakur Iraq wek devera ewkelariy dihate naskirin, ji dema ku devern Iraq yn d pişt rxandina Sedam Hisn di sala 2003 de her ku di, diketin anarşiyeke bixwn. Iraqiyn ku di dema daw de zde ber xwe dida raya gişt da dikir ku ew ji aliy Asayş ve hatine işkencekirin, van gotinan diesipnin. Asayş bi herdu partiyn mezin n herm ve girday ne: partiya serok Kurdan Mesud Barzan ya serok dewleta Iraq Celal Talaban.

Wate, dezgeha ewlekariy di destn kesayetiyn bi hz de ne ne di bin swana dezgeheke hikum ya demoqrat mna wezareta karbarn navxwey de. Encam: Asayş dikarin ser kfa xwe bikin nekin. Zordariyeke avsoryane yek ji encaman e. Karkerek behsa tiştn ku p re bne, dike: Ez li bazar di tirimbla xwe de bm. Ji nişk ve tirimbleke d r li ber min girt. Ew di orta kolan de sekinb. Min li tutuk xist, min dt b awa Kurdek t cem min wa diyar e ku ew berpirsek di partiya Barzan de b. W dest p kir ku di ry min de biqre, min hanet bike li min bide. W ida kir ku min gotinn xerab j re gotine. d w fşek bera ezman dan ez xistim tirimbla xwe. Piştre w ez birim avahiyek li w der li guhn min dan. Wan ez hefteyek li cem xwe girt hiştim, ligel birnn min. d ez serbest hatim berdan ez m Musil, da ku xwe derman bikim.

Derfeta ji bo demoqratiy winda kir

Hema bje di siya bay zordariy li navend başr Iraq de herweha li bakur j binpkirinn dijwar n mafn mirovan peyda dibin. Ku ev yek wilo ye, gerek tevaya wan kesn li Rojava şiyar bike, ku Kurd dixwazin wan qanii bikin, ku herma wan li Iraq devera nimne ye. Di rastiy de ji dema ku ew di sala 1991 de ji hikumeta navend li Bexday autonom bn - derfet bi Kurdan re heb ku bingehn demoqratyane yn pkhat damezirnin. Ango di demek de ku beşn Iraq yn d hn di bin dktatoriyeta Sedam Hisn de dinaliyan. L Kurdan ev derfet bi kar nean. Ji ber v yek rexnegirn wan roj dibjin ku ew ji siyasetvann li beşn Iraq yn d xerabtir in. Ew dibjin ku beşn d ten pişt Kurdan bi 12 salan ketin w rewş ku hewildana pkanna bingehn demoqratyane bikin; ango ji dema rxandina Sedam Hisn di sala 2003 de.

Ev idayn işkencekirin ji aliy raporta "Zindankir di babelsk de" ve tne piştrastkirin, ku rxistina emerk ya mafn mirovan Human Rights Watch ew niha pşkş kir. Ev raporta ji 56 rpelan diyar dike ku hzn ewlekariy yn kurd girtiyan işkence dike bi ldann bi hesin an j bi darn ji text, kabil an bi j wersan. Herweha li gor raport şweyn işlencekirinan n d hatine eşkerekirin: işkenceyn bi kehreba, destdirjiyn cins, zindana biten yan j mecburkirina rniştina rojane di rewşn strs de, weke mnak rniştina li ser qelefskan, bi avine girt destn li pişt pişt girday.

Işkencekirinn dijwar bi nav şer li dij teror

Human Rights Watch dibje ku piraniya mirovn ku rast van şweyn işkencekirinan hatine, bi pkanna teror tn gumankirin. Biner b wateya v yek i be j, di van deman de ku ev peyv ji bo gelek tiştan wek hicet t bikarann. Karmendn v rxistin di navbera nsan oktobera sala 2006 de serdana deh zindann Kurdan kirine. Teqez tiştek balkş e ku r ji bo derbasbna zindanan axavtina bi girtiyan re ji wan re hatib vekirin. imk dubare r li ber lkolnern Human Rights Watch dihatin girtin, dema wan dixwezt serdana zindann li navenda Iraq bikin i ji aliy wezaretn iraq ve i j ji aliy hzn emerk birtan be.

Werger ji elman: Srwan H. Berko


---------------------
* Peyamnr radyo televizyona elman ARD li Eman (Urdun)

avkan: www.tagesschau.de
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000