www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
05.10.2006 - 01:53 [ 1782 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Kombna Parlementar ya ewrop doza paraztina anda kurd dike

amude.com


Kombna Parlementar ya Encumena Ewropay
DORTMUND (amude.com) - Kombna Parlementar ya Encumena Ewropay di civna xwe ya do de biryara resolutsyonek da, t de bang piştgirtina ji bo paraztina anda kurd dike. Kombn ji Tirkiy re, ku endamek Encumena Ewropay ye, pşniyaz kir, ku li ser derfeta perwerdeya bi kurd li devern ku ew wek ziman zikmak t bikarann, li kleka ziman ferm birame. W herweha pşniyaz kir ku Tirk kursn ziman wjeya kurd li zanngehan pşniyaz bike piştgirtina deugehn kurd yn and bike. Kombna Parlementary herweha ji hikumetn ran, Iraq Suriy doz kir, ku "bizanibin ku ziman anda kurd beşek ji kelepura welatn wan bi xwe ye, ku ew dewlemendiyeke may ye ne gefek e ku şer w bte kirin". Malpera Amd tevaya resolutsyon 1519 ya Kombna Parlementary bi ziman kurd diweşne:

Rewşa Kurdan a and
Resolutsyon 1519 (2006)1

1. Wek berdewamiya raportn w yn li ser Qereiyn li Ewropay (1993), anda Cihyan (1996), Aroman (1997), anda kmayetiya ural ya di bin gefa tunebn de (1998) li ser anda kmayetiya Csng li Romanyay (2001), Kombna Parlamentar dixwaze bal bikişne ser and rewşa Kurdan.

2. Kombna Parlamentar ber niha di raportn xwe yn derbarey erkn Tirkiy de xwe mijl mijarine d yn li ser Kurdan kiriye (Doc. 9120 a sala 2001 Doc. 10111 a 2004); herweha derbarey rewşa mirovane a gel kurd koberkir li Tirkiy (Doc. 9391 a sala 2002).

3. Pirsa b ka Kurd bi rast ji k der hatine, dimne pirseke neareserkir. Ji bo v resolutsyon, Kurd grpeke etnk ye, ku ziman w y zikmak kurd ye. Ew bi taybet ji sstemn iyayn Zagros Toros tn, wan hermn iyay, ku Tirk, ran Iraq t de digihn hev.

4. Ne jimara Kurdan naskir ye, ne j welatn ku ew bi piran l dijn (ran, Iraq, Sur Tirkiy) di jimartina welatiyn xwe de behsa nasnameyn netewey dikin. T texmnkirin ku ew di navbera 25 ta 30 milyon de ne, ku wan dike yek ji mezintirn neteweyn b dewlet.

5. Kurd bi kurd diaxivin, ku zimanek ji beş bakur-rojava y beş ran y malbata zimanan a ndo-ewrop ye. Ew bi temam ji erebiya sam tirkiya altac cuda ye. Kurdiya njen ji end grpn bingehn pk t, ya her mezin grpa kurmanc ye. Hejmareke ji devokan wan grpan temam dikin.

6. Rewşa Kurdan li gor rewşa welatn ku ew l dijn, ji hev cuda ye. Li Iraq dora 5 milyon Kurd ji dema şer 1991 ve hema bje serbixwe ne. Li ran ji bil mafn and ti mafn Kurdan n din tune ne: maf muzk folklor heye, l y perwerdey tune. Li Suriy yekcar mafn wan tune ye ta bi muzka wan j qedexe ye.

7. Dewleta tirk bi dehn salan Kurd qebul nedikir. Di sala 2004 de, rewş bi weşana bi devokn kurd di televizyona tirk ya netewey de herweha pejirandina kursn hnbna ziman kurd rewş hate guhertin. Pirtk, kast konsrtn kurd nema qedexe ne. Du kanaln televizyon yn herm yn prvat dezgeheke radyoy cara pş di 23 adara 2006 de dest bi weşann kurt kir.

8. Hin Kurd bi mesela kuştina namus ve hatin girdan, l ev kiryarn hovane ne ten li cem Kurdan peyda dibe. Ew li devern paşdemay (gundan) li Rojhilata Navn pk tn. Pşketinn di warn perwerde abor dedibin sedemn kmbna kiryarn wilo. Rxistinn jinan li Iraq Tirkiy roline giring dilzin. Qanuna tawan ya tirk ya n r nade pşiya faktorn ku dihlin ku cezaya kuştinn namus sivik bibe, wan wek kujtinn bi mebest bi nav dike.

9. Pwst e ku gelek welatiyn li tevaya herm adetn xwe bi pş xnin. Piraniya Kurdan haydar in ku Ewropa tiştek ern ye hviya xwe dixin pşeroja xwe eger di Ewropay de yan j ligel w. Ew div herweha haydar bin, ku welat ku kuştinn namus hn j ji aliy hinan ve wek beşek ji kevneşopiya wan t pejirandin, welatek e ku ti ciy w li Ewropaya mafn mirovan tune ye. Kombna Parlamentar gavn qanun siyas ji aliy hikumeta tirk ve baş dibne, ku t hvkirin, ku ew d r li pşiya guhertinn birkpk ber bi aliy rast ve veke.

10. Btir yek milyon Kurd li rojavay Ewropay dij li gelek welatn ewrop, ku hejmareke mezin ji Kurdan l niştec ne, dezgehn kurd yn and hene. Diasporaya kurd herweha roleke siyas ya mezin di agahdarkirina raya gişt ya rojavay de derbarey arensa Kurdan li welatn cuda ku ew j hatine, lstiye.

11. Kombna Parlamentar bal dikişne ser tkstn ku w derbarey mijarn ku bi v mijar ve girday ne, pejirandine, bi taybet Pşniyazn 928 (1981) derbarey pirsgirkn perwerde and yn zimann kmayetiyan devokn li Ewropay, Pşniyazn 1283 (1996) derbarey drok hnbna ji droka li Ewropay herweha Pşniyazn 1740 (2006) derbarey ciy ziman zikmak di perwerdeya dibistan de.

12. Div li pirand pirziman wek kaniyeke zengn bte nern, ku kelepura me ya ewrop zengn dike herweha nasnameya her welat kesek xurtir dike. Li ser asata ewrop bi taybet ji aliy Encumena Ewropay ve ji bo paraztina v anda taybet piştgirt pwst e.

13. Baştirkirina rewşa and ya Kurdan yekser girday tekuzbna siyas li herm ye. Aşt tekuzbn giring in ji bo baştirkirina rewşa and ya grpn etnk.

14. Kombna Parlamentar bang Tirkiy, wek dewleteke endam di Encumena Ewrop de, dike ku bi şweyek baş li Pirsa Kurd binere ku gavine pwst bavje, da ku rewşa and ya Kurdan li Tirkiy baştir bibe.

15. Di war and de, Kombna Parlamentar pşniyaz dike ku dezgehn tirk yn xwed biryar van gavn han bavje:
15.1. misogerkirina paraztina ziman kurd y bingehn bi imzekirin, pejirandin pkanna European Charter for Regional and Minority languages (Peymana Ewrop ya Zimann Herm Kmayetiyan) derbarey zimann kurd, ku li Tirkiy tne axavtin;
15.2. ramankirina derfeta perwerdeya bi ziman zikmak li kleka ziman ferm;
15.3. agahdarkirina d bavn kurd derbarey derfetn lngustk n cuda herweha hnkirina wan b awa ew bikaribin doza tiştn hey bikin;
15.4. pşniyazkirina kursn ziman wjeya kurd li zanngehan;
15.5. pejirandin piştgirtina dezgehn kurd yn and pkanna guftgoyan ligel wan di war hevkariya ji bo paraztina ziman anda kurd de;
15.6. ji n ve lnerna danstandinn dar ku Kurd di alakiyn xwe yn and de rast wan tn;
15.7. piştgirtina kurdaxvan ku beşdar derfetn mass-medyaya njen bibin. Gerek di civata kurd de ji bo vekirina r li ber pşketinn apemeniya nivsk, radyo televizyon di civata kurd de;
15.8. sazkirina hin navendn d li Tirkiy ji bo piştgirtina anda kurd, ligel xurtkirina hişyar haydar ji herweha rzgirtina kmayetiyan.

16. Kombna Parlamentar herweha ji hikumetn ran, Iraq Suriy dike doz dike, ku bizanibin ku ziman anda kurd beşek ji kelepura welatn wan bi xwe ye, ku ew dewlemendiyeke may ye ne gefek e ku şer w bte kirin, ji wan dixwaze ku gavn pwst bavje derbarey v resolutsyona han, bi taybet di war zimn de.

Werger ji ingilz: Srwan Hec Berko sirwan@amude.com

Tksta bi ingilz dikare li v der bte xwendin:
The cultural situation of the Kurds- Resolution 1519 (2006)

------------------------------------------------
1 Civna Kombna Parlamentar ya di 04.10.2006 de (civna 28) (biner li Doc. 11006, raporta Komteya and, Zanist Perwerde, raportvan: Lord Russell-Johnston. Deq ji aliy Kombna Parlamentar ve di 04.10.2006 de (civna 28) hate pejirandin.


Encumena Ewropay i ye?

Di Encumena Ewropay (EE) de hem welatn ewrop (ji bil Montenegro, Rusyaya Sip Vatkan), c digirin. Ew ferm di 03.08.1949 de hate damezirandin. Rusya, Ermenistan, Gurcistan, Tirk Qubris j di EE de endam in. Armanca EE ya sereke ew e, ku di navbera endamn w de hevkariyeke gişt di piştgirtina pşketinn abor civak de pk b. Di war dezgeh de ti girdana Encumena Ewropay bi Yektiya Ewropay ve tune ye, tev ku herdu j heman al sird bi kar tnin.

Encumena Ewropay forumek e ji bo guftgoyn derbarey pirsn ewrop yn gişt. Di areweya w de, peyamnn di orta dewletan de, ku ji aliy qanuna gelan ve ferm ne, pk tn bi armanca paraztina kelepura hevbeş piştgirtina pşketinn abor civak.

Ji sala 1993 vir de, Encumena Ewropay xwe bi şweyek xurtir mijl paraztina ewlekariya demoqratyane dike, ku bi taybet ev xal in:

- Tkoşna ji bo mafn mirovan
- Paraztina pvann bingehn n demoqratyane herweha pvann bingehn n dewletn qanun

Organn Encumena Ewropay yn bingehn ev in:
- Komteya Wezran, ku welatn endam bi wezrn xwe yn derve t de beşdar dibin;
- Kombna Parlementar, ku nnern parlamentn welatn endam t de c digirin.

Encumena Ewropay bi Dadgeha Ewrop ya Mafn Mirovan ve girday ye, ku ji bo bicanna Peymana Ewrop ya Mafn Mirovan dixebite.

Tirk yek ji kevnintirn endamn Encumena Ewropay ye. Ew di sala 1949 de b endam, ber piraniya endamn d mna Elmanya, Spanya, Swsra welatine din.
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000