www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
02.12.2004 - 09:36 [ 1733 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

-Tirsa ji AIDS winda bye-

Srwan Hec Berko - Dortmund

Bst salan pişt naskirina nexweşiya Aids, hejmara kesn ku bi v nexweşiy dikevin, bi şweyek ecb hildikişe jor. Bi taybet li Efrqa Ewropaya Rojhilat veyrsa v nexweşiya mirovkuj bi xurt belav dibe. Bi taybet ciwan li v nexweşiy napirsin.



Rbana sor nşana navnetewey ya HIV Aids e. Ew nşana hviy ye. Ew her sal di Roja Aids a Chan (01.12) de t belavkirin daliqandin.
Li seranser chan, her şeş saniyan mirovek bi nexweşiya Aids dikeve. Ev nexweş bye pdemiyeke chan. Li gor agahiyn Neteweyn Yekby, ev veyrsa mirovkuj bi dora 40 millyon kes re peyda dibe. Nv wan m ne. Nexweşiya Aids ber 20 salan hate naskirin. Ji w ax de, dora 20 millyon kes bi v nexweşiy mirine.

Piraniya nexweşn Aids li Efrqay ne. L pisporn v nexweşiy eşkere dikin, ku di gelek welatn Ewropaya Rojhilat de ev veyrs bi şweyek xurt nekontrolkir belav dibe. Hejmara kesn ku bi v nexweşiy ketine, roj bi roj bilindtir dibe. Ev yek dewletn Ewropaya Rojava dixe tirseke mezin de, ku ev nexweş di nav miletn wan de j xurtir belav bibe. Rakirina snoran di nav welatn Ewropay de v xeter mezintir dike. Hejmara kesn ku li van welatan bi nexweşiya Aids ketine, li gor welatn din pir km e. Pisporn Neteweyn Yekby eşkere dikin, ku veyrsa Aids li Ewropa Rojava herweha li Asyay b kontrol bi şweyek pir xurt belav dibe.

Li gel ku li welatn Rojava paraztin xurt e, di dema daw de hejmara kesn ku bi Aids dikevin, bilindtir dibe. Kurtkirina pereyn ji bo kampanyayn agahdarkirin herweha ji bo lkolnn peydakirina dermanek ji bo bidawanna v nexweşiy sedemek e.
Pisporek elman ji Insttya Lkolnn Mkroban li Hamburg bal dikişne ser v yek, ku mirov km li xwe miqate ne. Ew dibje: Tirsa ji Aids hema winda bye. Li aliyek din, bazirgann dermanan di reklaman de problma v nexweşiy pik dikin. Nifşek ji mirovan baş ser v nexweşiya mirovkuj baş ne agahdar e. Bi taybet ciwan li v nexweşiy napirsin sks by xweparaztina pwst pk tnin. Herweha di nav mrbazan (homosksul) de j ev nexweş pir belav dibe.

Ta niha ti derman ji bo bidawkirina v nexweşiy nebne. Dermann hey ten jiyan dirjtir dikin, l nexweşiy bi temam nakujin. Ev derman pir bha ne ji ber v yek miletn feqr nikarin wan bi kar bnin. Ev yek dibe sedema mirina wan a z. Pisporn v nexweşiy guman dikin, ku dora 10 saln din pwst in, ta ku dermanek peyda bibe. L ev ten guman e.

HIV AIDS i ne?
Aids nexweşiyeke pir xeter e dibe sedema mirina mirov. Ew qelskirineke xurt a sstema paraztina can mirov ye. Sedema w veyrsek bi nav HI (human immunodeficiency) ye. Ev veyrs xeliyeyn taybet n sstema paraztin dikuje. Pş ew xwe di hundir wan de pir dike, funksyona wan radiwestne piştre wan dikuje. Ev yek dibe sedema ku can nema kare wek pwst mkrob, veyrs kivarkn ku dibin sedemn nexweşiyan, tune bike. Ji ber v yek, nfeksyonn ku can wan normal by ti problman dikuje, bi hesan derbas dibin nexweşiyn giran dikin. Can mirov rehet xwe bi hesan ji van rşan diparze. Veyrs nfeksyon bi HIV tne binavkirin. Peyva AIDS (acquired immunodeficiency syndrome = Wney nexweşiya qelskirina sstema paraztin) ji bo pvajoyeke dereng a v HIV-nfeksyon t bikarann.

HIV awa dikeve can mirov?
HIV di xwn, avika mran an j ava ziy ya mirovn bi v nexweşiy ket de peyda dibe. Eger ev avn ku veyrs di wan de pir peyda dibin, bikevin xwna mirovek din, veyrs j dikarin p re biin.
Ev veyrs piraniya caran bi tkiliyn cins (sks) bi kes/a ku ev veyrus p re hebe, belav dibe. Herweha HIV dikare di rya xwna nexweş an j di rya derziyn ku ber bikaranna wan ketibin can mirovek bi HIV ket, bikeve xwna mirov. Jinn avis n ku veyrsa HI bi wan re hebe, dikarin di dema avisbn jidayikkirin de yan j dema dayina şr di rya psran re, v veyrs bigihnin zaroka xwe.

Mirov dikare awa xwe ji HIV biparze?
Kesn ku sks bi gelek kesan re dikin, div kondoman bi kar bnin. Ta niha, paraztina her baş bikaranna kondoman e. Kondom pir tenik in mirov hema bi tu cudahiy hest nake, ger mirov wan berdewam bi kar bne. Herweha div mirov derziyn ku kesine din bi kar anbin, bi kar neyne ji xwe re derziyeke n peyda bike.

sirwan@amude.com
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000