www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
01.12.2004 - 15:27 [ 1789 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Yilmaz Gney: Film ji bo min haceta tkoşn ye

Seydo Can - Elmanya


Yilmaz Guney
Sal 1982 ye. Yilmaz Gney cara yekemn e, ku li Ewropay derdikeve pşiya raya gişt. Film w y her binavdeng Yol-R li bajar Cannes xelata zrn werdigire. Yilmaz Gney dibje: Film ji bo min haceta tkoşn ye.

Ji hla hunera xwe ve, Yilmaz Gney dolek e; ji hla ramana xwe ve, ew tkoşerek e; ji hla seknina xwe ve, ew mrxasek e. Ew ne ten lstekvan, nivskar, filmker b, ew herweha siyasetmedarek b hempa j b. Snemaya ku Yilmaz Gney dikir, snemeya gel b. Di v war de ew dibistaneke snemeya y ye. Ew b guman lehengek huner ye.

Yilmaz Gney dawiya sala 1981 destr digire ji girtgeh derdikeve, l bel ew careke din venagere wir, ew ji Tirkiy derdikeve. Ji ber ku h bi salan cezayn zindan li benda w ne, ango li pey revn derxistina ji hemwelatiya Tirkiy j ceza li w tn barandin. Li ser v yek Yilmaz Gney weha dibje: Li ber raya gişt dixwazin cidiyeta min bişknin. Dibjin: Ma ev e mirov, ku ji bo welat xwe dixebite? Hele binihrin, ima ev venagere welt? Ji hemwelatiy j t avtin, l venagere! Bi v yek ew bawer dikin, ez xwe ji tkoşna li welt dr bixim. Ew xwe bi xwe dixapnin. Ew maf hemwelatiy j ji min bistnin j, ew li ser kaxiz dimne. Ez rojek vegerim welat xwe.

Yilmaz Gney, ku li welat xwe ş jan kişandib, l bes ji her tişt zdetir j hez dikir, careke din nedt. Ew beriya 20 salan li xerbiya Pars bi nexweşiya kansera mdey mir.

Her iqas Yilmaz Gney li Edeney hatib din j, l ji ber ku malbata w ji Ruhay b, kesayetiya w di bin bandora anda kurd Kurdistan de pk hatib. Kurdn ku ji wir hatibn, anda xwe j bi xwe re anbn. Gney j bi v kultur mezin b.

Yilmaz Gney di sala 1937 de li gundek Edeney wek zarek malbateke kurd a feqr bi din ketiye. H di xortaniya xwe de, ji gund die Edeney li wir tkiliya w bi snemay re dibe. Ew filman digerne, ji ciyek dibe ciyek din. Paş ew dest bi xwendina bilind di beş yasay de dike, l nabe ser; dest bi beş aboriy dike, w j li ciy w dihle. Daxwaza dil w nivskar ye. Li pey weşandina rokeke w, w bi propagandaya komunzm tawanbar dikin w davjin girtgeh.

Yilmaz Gney filmn xwe li ser bingeha jiyan, jiyana kesn ku w ew nas dikirin, dikir. Wek nimne film Umut Hv serphatiya malbata w, ya bav biray w ye. Di film Sr Ker de, Gney behsa diya xwe xal xwe dike. Di hem filmn xwe de, ew bi ser ketiye, ku mijarn sereke yn li welat xwe, yn wek qetna ji erd, kokirin, kevneperest, zilm zordariya siyas bi awayek hestyar, l bi rengek xweşik bne ser perdeya sip. Yilmaz Gney di droka anda kurdan de, di demek de peyda b, ku w ax hewcedariya kurdan bi mirovn v reng heb. Rastiya gel kurd, ku serdestan dixwestin di nav tariy de bihlin, Yilmaz Gney bi filmn xwe derxist hol b deng gel xwe. Bi hunera xwe, ew b neynika rastiya kurdan, bi taybet j neynika kurdn Kurdistana Bakur an j li Tirkiy.

Yilmaz Gney kesek xwed dyolk b, l bel ne dyolojiyeke teng. Mirovn ji hem qateyan li filmn w temaşe dikir hn j dikin. Mirov dikare bibje, ku hunera w xwe digihne hem mirovan. Hozan Emek di v war de weha dibje: Dema kesek nepoltk die film Yilmaz, ew dibe kesek poltk. Dema kesek b nsaf wijdan die film w dibne, ew dibe xwed wijdan dest xwe y alkariy dirj feqr belengazan dike.

Yilmaz Gney h di dema xortaniya xwe de kovarek derdixist dixwest bibe nivskar. L bel Yilmaz Gney ne wek nivskar, ew wek leystikvan b navdar. Di saln 60 de, w di gelek filman de lst navdariya w li her der belav b. Li ser v yek nivskar kurd Srr Ayhan weha dibje: Li nzk xaniy me snemayek heb; filmn Yilmaz Gney li wir dihatin nşandan. Min film w, tu bj, hem dtine. Ez ji wan hn gelek tiştan bm. Ew hostay min e. Ew nivskarek mezin j b. Gel bi filmn w hişyar dib. W li dij neheq zordestiy şer dikir. Me dixwest em j mna w bibin. Ew ne ten kurd e. Di nav hem cihan de b guman ciyek w y taybet heye. Ew her bij.

Yilmaz Gney dibje: Ez xebatkarek gel im. Di heman dem de, ez tkoşer gel j me. Ez ji bo gel huner dikim. Heke ne ji bo gel be, hunera min ne tiştek e.

Snemaya Yilmaz Gney hem binavdeng b hem j siyas b. Binavdengbna w ji w yek t hol, ku w end filmn xwe yn dawn di dema ku ew di girtgeh de b, dan kirin. Wek mnak film Ker, ku mzka w mzkar tirk Zlf Lvanel kiriye. Nha j em guh bidin w: Sala 1978 ez vegerm Tirkiy. Min xeber girt, ku Yilmaz dixwaze min bibne. Ez m girtgeh serdana w. Ji min re got, projekteke w heye, ew dixwaze film Ker ke. Yilmaz dixwest, ez di v film de rolek bilzim. Min j re got, ez ne leystikvanan im. Yilmaz got, ne hewce ye tu tiştek bibj. Tu tembr ldix cendirme tn te dibin. Ne ku di film Yilmaz de, ez nexwazim di film xwe de j bilzim. Min got: Yilmaz, ez bersivek bidim te. Ez hatim Stanbol bi xwe fikirm, ka ez ji Yilmaz re i bjim. Gelek zehmet e, tu daxwaza girtiyek redbik. Paş min areyek dt. Ez dsa m cem w u min got: Baş e, ez muzka film te kim; ez t de rola xwe j bilzim. L, daxwazek min j ji te heye. Yilmaz go: Fermo. Min got: Div tu j di alboma min a n de stranek bj. Yilmaz got: L ez ne stranbj im. Min j got: Tte dt, ez j ne leystikvan im! Bi v yek em bi dilxweş ji v meseley xilas bn.

Film Sr-Ker di festvala Locarno de xelata pilinga zrn wergirt. Navdariya Yilmaz Gney d her ku di li chan belav dib. V yek ser serdestn Tirkiy yn w dem pir dişand. Pişt ku di saln 80y de leşker hatin ser hikum, rewş h j aloztir b. Yilmaz Gney bi zin ji girtgeh derket, l careke din veneger. W ber xwe da xerbiya Fransay. Yilmaz Gney li ser v yek weha dibje: Ez mirovek ku bo doza xwe kar dikim. Min ber j gotib, heke dem were, ez ji girtgeh birevim. Ez ji girtgeh revm, ne ji Tirkiy. Hevaln, armanca me vegerna Tirkiy ye. L ji bo ku em vegerin Tirkiy, div em li wir rewşeke baş pk bnin, da ku mirovn wek we karibin li wir bijn. Heke em bi v yek bi ser nekevin, ma hn zanin hing d i bi ser we were? Hn nexweş bibin, hn bibin kabaday ew cezayn 20 an j 30 sal bidin we. Hinek ji we w bn kuştin, hinekn din w ji jinek hez bikin li ber deriy kerxaney bn kuştin, hi j w bibin qaaxiyn heron cixareyan. Li dij van hem tiştan ryek ten heye: ŞOREŞ. Yilmaz Gney di av gel de wek mrxasek ku li dij zordar mtngeriy ji bo azadiy şer dike, dihate dtin.

Ylmaz Gney snemaya tirk reforme kir deng w di nav chan de bilind kir. Li ser rola filmn Gney di snemaya Tirkiy de, İlyas Salman weha dibje: Heke em filmn Yilmaz Gney yn kesn din bidin ber hevdu, ez dibjim filmn w şoreşger bn. Zaten li Tirkiy bi du cureyan snema t kirin, yek mr jinn bedew dilzin, ew ji bo civata brjuvaya bik filiman edikin; yek j kesn ji bo hişyarkirina gel snema edikin, hene. Yilmaz Gney snema ji bo gel dikir. Di nerna min de, mnaka her baş di v war de filim w Hv b. Heke em Ker R j ji br nekin, mnaka her mezin li Tirkiy Hv ye, ku Yilmaz Gney bi v filim gel tirk rakir ser lingan.

Ku gelek kes snemaya Tirkiy bi berhemn Yilmaz Gney re wek hev dibnin, nivskar kurd Ahmed Kahraman normal dibne. W pirtkek bi sernav Efsaneya Yilmaz Gney nivsiye. Ew weha dibje: Yilmaz senetkarek b. L ew ber her tişt mr b. Wek mrek hat din wek mrek jiya wek mrek j mir. W ser xwe li ber tu tişt danan. Ev tiştek mezin e. Bi pirtkn xwe, bi filmn xwe, bi leystikvaniya xwe li dij serdestan sekin şer kir. Ew ji bo mafn geln bin dest tkoşiya. Ji ber v yek j, ew bi rast mrxasek e. Wek leystikvanek Yilmaz Gney di dil hem geln etnk li Tirkiy de ciy xwe girtib. Temaşevann w ew fahm dikirin, ji ber ku w roln xwe yn nebaş j bi awayek mirovheziy bi wijdanek pak dilst.

Cara yekem Yilmaz Gney mijara Kurdistan di film xwe Yol - R de bi zann bi c kir, ji ber ku w dizan ku ew film d li dervey welt b nşandan. Ew di hevpeyvnek de dibje, ku w wek wezfeyeke xwe ya demokratk netewey dtiye, ku gel xwe y kurd bne bra chan. lyas Emr, ku serok Weqfa Yilmaz Gney e herweha berpirs nivsan kovara Gney ya siyas and ye, weha dibje: Yilmaz Gney tu caran nkar nekir, ku ew kurd e. L bel, w digot ez mirovek sosyalist im j. Bingeha afirandina hunera w ji koka w ya kurd ji rewşa civak a Tirkiy t. Yilmaz Gney dixwest van rastiyan nşan chan bike.

Rwtiya Yilmaz Gney ya dr bi ş li xerbiy bi daw b. Bi awayek gelek nzk rastiy, Yilmaz Gney qala jiyana b arey dikir, jiyana ku bi milyonan mirovn li Tirkiy dimeşandin herweha hewil didan xwe, ku xwe bigihnin civata modrn. Bi v away, ew di ser avn serdestn svl leşker yn Tirkiy de b diriyeke, ku wan bi hem cureyan xwest r li ber w bigirin. Şopandina w li sirgniy j nedan rawestandin. W li wir j rehet nedt briya welat xwe kir. Di 9 lona sala 1984 de, ew mir li goristana Pars ya navdar Pere-Lachaise hate binaxkirin.

Yilmaz Gney ji bo azadiyeke b kemas kar kir, l ew azad ji w re neb par, ne li Tirkiy, ne j li xerbiy.


SeydoCan@gmx.de
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000