www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
03.09.2006 - 02:39 [ 1921 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Li ser pşeroja pirsa me ya netewey

Şrkoh Deqor


Şrkoh Deqor
Heger min ji ber de nizanba b sedemn binketina kurdan di damezirandina dewleteke serbixwe de i ne, min d roj ew nas bikirana(1), dplomatek emrk di sala 1995an de got dema ku kuştar şern navxwey yn partiyn başr Kurdistan ji nzk ve dtin.
Gotina w teqez sed ji sed rast e, şer ku serokatiyn Kurdistana başr di wan salan de li dij hev dikirin, nimneyeke zind dide me li ser sedemn ku hiştin kurd welat wan di piraniya droka xwe de bindest perekir bimnin. Prabnn ku w ax hatin kirin - wek şer navxwey y tnd xwestina alkariy ji aliyin biyan dijmin ve- yekser kiryarn mrn kurd n serdemn navn njen tnin bra mirov. Ew kiryarn ku bn sedema sereke ya rewşa kurdan a roj.

Di serdema chankirina siyas abor de pirs giriftn cihik nzk her bi şiklek xurtir bi hz guhertinn dr ve tn girdan carina mesr wan li ser van hz guhertinan hemet dike. Bi hev hesy bi v rewş re adeteke flbaz cih xwe stendiye ku j re dibjin dtaneya weyn. Xwediy v dtaney berpirsiya hem tknn xwe n mala xwe, n neteweya xwe diavje ser miln n din xwe ti car gunehkar an berpirsiyar nabne. Helbet ev adet gihaye me kurdan j, bi piran di riya rcmn zordar n ku me hukm dikin di riya anda wan re. Rjeyeke gelek mezin ji rewşenbr siyasetvann kurd sedemn rewşa hejar a gel kurd perebna welat w dikin sc hzn kolonyal impiryal, hinek ji wan dibjin ku knek van hzan li ser kurdan heb ji ber ku Selahedn kurd b..! Ew tişt ku kurdan bi destn xwe kirine ji xwe, ji br dikin. Ew ji br dikin ku ne van hzan dewlet dan geln li dora me, l ew tirk faris - ta radeyek ereb j - bi xwe bn n ku bi zor bi şer jhatiya dplomas dewletn xwe stendin, ji br dikin j ku kna hzn kolonyal ya li ser ereb tirkan ji bo nimne bi gelek mezintir b ji ya li ser kurdan... Heta dema perekirina Kurdistan j kurdan ti gavn cid ji bo bidestxistina dewleteke serbixwe neavtibn, bijareyn wan n siyas bqam teqld paşver bn gel bi xwe j di deryayeke tar ji paşketin, lperest, demargr nezaniy de b.

Di raya min de, sedema bindestiya Kurdan a berdewam hindir ye. Div em bi eşkeray nas bikin ku nexweş koncalin kr metris di civaka kurd de hene, ku erkine mezin ji bo girtina wan divn.

Pirsgirkn sereke yn ku Kurd qels dikirin ji hev belav dikirin - hn j dikin - lperest paşvertiya piraniya bijare serokatiyn siyas yn kurd bn - an j kawik timakarya wan li gor Jonathan Randal (2) - bi şiklek hinek kmtir trebaz damargr bn. V dawiy meremine n, wek hermt (regionalism) zaravperestiy li derinan bne. Div em nas bikin ku civaka me nesaztir, nerktir paşkettir e ji civakn li dora me. Civaka me kmtir bajar ye behtir nakok knn navxwey t de he ne ji civakn li dor. Ev tişt dihle ku civaka kurd ji yn li dor qelstir be her wiha bi hesan tkeve bin dest wan. Heger karay ciyograf iyayt, wargeha Kurdistan ya di nav s niştimann ji kurdan xurtir de tinebna ti cihderkeke deryay li ser snorn w tkevin ser de, serxwebn dibe tiştek gelek dijwar.

Div ev pirsgirk ji kok ve bn areserkirin. Ev merem ne rewşeke cn ya kurdan e, l ew bi radeya yek encama nrine ciyograf drok ye. Di pnc hezar saln temam de iy kurd ji hev cih dikirin di ry yektiya wan de radiwest. iy lperest bi şiklek gelek xurt xwed kir yekkirina mrtiyn kurd berbend kir. Ta roj j ev pirsgirkn kevn mane, ta anha j gelek bijareyn siyas yn Kurdan ta radeyeke mezin teqld lperest in.

Tişt her wran ji giş tinebna brwer rexnekirina xwey ya kurd ye, heta radeya ku carina rexnekirina xwey wek doxmaniy t dtin! Ev rajriya kor ji serokat kesayetiyan re nahle ku kurd şaşitiyn serokatiyn xwe bibnin ji wan havil bikin.

Hikumetn ku Kurdistan dagr dikin, van girdan pwendiyn paşket di civaka kurd de wek lperest, hermt damargriy xurt piştgirt dikin, bi rast tbniyeke girng heye ku mirov dikare derbar lperestiya kurd bibje, ew e ku piraniyeke mezin ji ln kurd gelek bi hesan hevbendiy bi hzn biyan dijmin re dikirin hn j dikin li dij ln kurd yn din by ku ti hesab ji neteweyt xwna hevbeş re bikin. Piraniya caran berjewendiyn l li cem axayn ln kurd bi gelek ji berjewendiya netewey ya yek girngtir bn. Mixabin, belk hn j gelek caran wiha be.

Ev zd pnc hezar sal in kurdan ti car baş li hev nekiriye. Gelek zor e ku mirov eseh bike ku ew d bikaribin anha dest ji v adeta kevn berdin, l du tişt hene ku hviyek didin mirov, yekem ku xwendina n ya drok di serdema me de stendina waneyan ji briy her zde dibe derfet dide ku kurd guhertineke biniyat di nern hizirn xwe de pk bnin. duyem ew e ku ev cara yek ye ku kurd di droka xwe de bi şiklek yekser dikevin bin dest hzn biyan de, imk hertim federaltiyin kurd hebn, ev tişt ajokeke xurtir dide me ku em v rewş ji kok de biguherin. Ji aliyek din de, sayeyn ragihandin, itsal guhestin anha bi gelek ji ber xurtir in, d hevgihana kurdan bi hev re bqam gengaztir bikin berbendn ciyograf bişknin.

Tişteke naskir ye ku ji bo ev pwendiyn nexweş paşver ji civak hilqetin, div ber her tişt pşketina abor pk b, l ev j anha li s pereyan ji pereyn Kurdistan ne di destn Kurdan de ye, ji loma dimne ku rewşenbr bijareyn siyas bizavn xwe bikin da ku brweriya gel kurd fireh bikin w agehdar bikin derbar metrisiya lperestiy. neyekbn şer navxwey bi taybet li devereke wek Rojhilata Navn ku tije knkş şovnt timakar rjmn xwnrj e.

Rewşa Kurdistana Başr ti hviyeke mezin nade mirov, ji ber ku ta anha j nexweşiyn kevn ber her tişt lperest piştvan li gor David McDwall (3) - hn li cih xwe ne. y wrantir ew e ku gelek gelek kes n xwed van nexweşiyan ketine saz dezgehn hikum, ji ser ta bingeh piraniya caran j paye li ser bingehin l tn belavkirin. Kes nikare mandel bike ku partiyn kurd li Kurdistana Başr wek konfedraltyin l ne (4). Em giş dizanin ku hatinerzn balvedann l li v perey gelek xurt in, ku knin veşart hene ku kes nizane d keng biteqin... Eveya gefeke mezin e ji v serhatina kurd ya yekane re. Di v war de div serokatiyn kurd erkin mezin bikin da ku lihevhatineke gişt pk bnin. L ti nşan ta anha tine ne ku serokatiyn Başr ti girngiy didin v tişt.

Hevkşe gelek xuya sade ye. Sedema bindestiya kurdan neyekbna wan e, sedema neyekbna wan j şer kn nexweşiyn hundir ne, sedemn van şer knan j lperest, hermt paşketina bijareyn siyas ne.
Pkanna serxwebn bi rewşa civak raman ya kurd ya anha tiştek nzk dretiy ye. Ango heger raman away kar siyas yn me di rewşa xwe ya kevn serberday paşver de bimnin, d delveyn ku bn j, ji destn me herin.

Div xebat li dij meremn n wek hermt zaravperestiy j b kirin,
komelin taybet ji bo nzkkirina hest helwestn kurdan li hem beşn Kurdistan bn damezirandin. Xebata di v war de ne kmtir girng e ji xebata siyas yan a ekdar. Ku em biwribin xwe rexne bikin, d gava yek be li ser v riy.

areseriya bingeh xebata sereke ya kurd div di war civak dizgnkirina xwey de be. may d bi gelek hesantir be. Delve d teqez bes bin, rjmn zordar n ku roj xurt in d b guman di rojek ji pşeroj de qels bibin, l ya her girng ew e ku kurd bi xwe amade bin ji bo ewsandina wan delveyan An d ew j wek hem delveyn wenda yn ber bibuhirin.




(1) Jonathan Randal; After Such Knowledge, What Forgivness?; 1997.
(2) Eyn avkaniya ber.
(3) David McDowall; A Modern History of the Kurds; 2004.
(4) Eyn avkaniya ber.
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000