www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
06.07.2006 - 02:35 [ 1858 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Mihemed Uzun: Nivskarek kurd li ber dergehn chan

Dilower Mqer*


Mihemed Uzun
1

Di beyaniya rojeke havn ya saln heyştey yn bor de, min deriy mala bav xwe vekir min xortek dirj jixweraz di nav ciline speh de dt. V xort xwe ji min re bi hevokeke kurd ya zelal pşkş kir: Nav min Mihemed Uzun e, ez ji Swd hatime dixwazim bi bav te re biaxivim.

Piştre bi ihrac ji min pirs, b ma gelo min ber niha bi nav w bihstiya yan na. Bi rast ez km li ser berhemn nivskarn li koberiy - yn ji hermn kurd li Tirkiy yn d agahdar bm; ev yek tev dastann ku di w dem de di nav xwendekarn zanngeh yn ji nifş min de dihatin belavkirin, derbarey derfetn mezin n and yn ku di nav destn xelkn me yn li wan deveran hebn, bi taybet li Swd. ji v welat bakur Mihemed Uzun wek mvan di heman dem de lkolner Şam ji xwe re kir armanc; ev bajar ku ta di nv yek y sedsala bst de navendeke bingehn a ronakbriya kurd b. Bi her hal, derfet bi min re b ku ez camr nas bikim, dema min nas kir, ku ew nivsar helbestn xwe bi nav M. Ferzend Baran dinivsne. Herweha min nas kir ku ew sernivser beş and y kovareke kurd-tirk b, ku li Stockholm derdiket. Min di heman kovar de end karkaturn xwe dabn weşandin. Min ev karkatur ber niha li salonn cuda pşkş kiribn, ku hinek siyasetvan penabern kurd ji Tirkiy, ku w dem kober Şam bbn, amade bbn.

2

Heft sal di ser w hevdtin re derbas bn. Dra min xwe wek penaberek di hembza Vkngan de dt, li welat ku Mihemed Uzun di nivsareke xwe ya şelafane de di yek ji mezintirn rojnameyn swd de li ser nivsandib, ku ew (Swd) qaşo bye navenda bingehn a anda kurd di nv duyem sedsala bst de.

Ez li bajar Uppsalay bi c bm, bajar ku xuşka min a mezin hing deh sal bn ku l dijiya. Uppsala bajar xwendekarn ji seranser greva skandnav ye, ku giyann mezinn and wjey ta niha j l digerin, mna Strindberg, Ekelf, Larsson Bergman yn d, ku xwendekarn zanngeh insttyn v bajar bn.

Tkiliyn v xuşka min han bi malbata nivskar me y kurd re hebn, ku mna malbatek nzk mala w dijiyan. Piştre d kur wan mezin Ferman ji min re b hevalek nzk. Di rojeke zivistan ya sar de, v dost ji min re got ku ez hatime bra pismam w Mihemed ku ew dixwaze min bibne. Bilez ez m, da ku w nivskar bibnim, ku w dem bi xra hers romann w, ku li d hev li bajar rniştina w Stockholm derketibn, navdar bb. Tev dema w ya km bha, me hev li komela kurd li navenda Uppsalay dt. Ez bi pismam w re giham komel yekser avn min li ciy ku Mihemed Uzun l rniştib, ket. Hd hd ew hema rab ser xwe dest xwe y parmkir, giran sar, dirj kir, da ku ez silav l bikim, an j belk ma bikim.

Sarbna v hevdtina me ya mna sarbna w sal, ji hevdtinn me yn piştre yn germtir b brannek; bi taybet ji ber ku nivskar me y mezin gelek caran serdana bajar me y bik dikir, ew j ji ber girdana w ya bi xuşka heval min Ferman re. Carinan, bk zavay kfxweş serdana min di odeya min bik a li qiraxn navenda bajr de dikir. Di odeya min pepk de ten textek maseyek ji bo nivsandin yeke d j ji bo mvandariy ligel kursiyek hebn; ev kursiy entke serbilind b, ji ber nivskar me ji bil w tiştek d nedt, ku qama xwe ya dirj li ser bitewne. W dem, ez bi tbniyn w yn li ser karkaturn min n n kfxweş dibm, ev karkaturn ku yek bi d ya d de di nav destn w de din dihatin: Tu ima xwe ji bo ngarkşiya av zeyt vala nak, imk ew ji bo mirov afirandin yn her temendirj in?, heval min nivskar ji min re got, li ser ry w bhntengiyek xwe nşan da, ku dibe ku sedema w j karkaturn min n li ser byern siyas yn w dem bn. Di hundir xwe de, ez j di heman nern de bm, imk di nerna min de j siyaset bb warek gemar. Herweha ez di w nerna taal de bm, ku hişmendiya tevay ya ramana karkatur hema di civateke pşket mn ya swd de j peyda nedib; ca awa li cem Kurdn me, yn ku gerek ew karkatur bala hişmendiya wan ji bo hebn kişandiba. ji bo ku camr nerna xwe ji min re balkştir bike, ji min re pşniyaz kir, ku ez komek ji motvan ji bo romana w ya n amade bikim, got ku ew di serdana xwe ya b de ji min re destnivsa w bi xwe re bne.

Nav romana Mihemed Uzun, ku di nav xebatn w de ya ar b, Rojek ji Rojn Evdal Zeynik b. Rpeln destnivsa pş ya v roman hn j di tariya yek ji dircn nivsgeha erşva min de ne, li kleka rpeln d ku ngarn min li ser wan in, ku di w roman de wek motv hatibn bickirin. Hn j kfxweşiya nivskar me ji ber wan motvan di bra min de ye. Her ku li yek ji wan diner, geş dib di dema ku dida destn du mvann d de, ku p re hatibn cem min, ji min re got: Ew tir dikarin giyan kurd siruşta w gewde bikin, tir ji wan motvn ku Abidn Dno ji romana Yaşar Kemal a bi nav Destana iyay Agr re kiribn. Uzun ev yek got, ji ber w ber niha wergera kurd ya v roman dab min, ku ngarn orjnal n hunermend tirk Dno t de bn.
V pesindan diviyab mirovek kfxweş bike, bi ser de j yek wek min, di w dem de. Ji bo min şanaziyek b ku nav min belengaz d li bin ngarn rengnkir di romana nivskar me y mezin de bin. L pişt ku roman li Stenbol hate weşandin, min dt ku bhemd nav min ji roman hatib avtin, wek ku nivskar me ji min re gelek caran sund dixwar da dikir. Di roman de ten nav kes ku berga pirtk amade kirib, hatib nivsandin. Bi v yek şanaziya min ji kesek d re!

Rastiya mesel ji min re bi zelal ji aliy hin dostn min n li ser fen futn wjeya koberiy li Swd agahdar ve hate eşkerekirin. Bi kurt, di w dem de adet b ku dezgeha bi nav Kulturrd (Encumena and) li gor mesrefa pirtk pere didan nivskaran; ferq nedikir b pirtk bi ziman swd yan j bi zimann kesn kober bya. Herweha ji bo herkes ku di amadekirina pirtk de beşdar dib yan j j re wne berg amade dikirin, pere dihatin tirxankirin. Ango mafn min dirav ji bo motvn min n di w romana uzun de b, ku dawiya daw bhemd ket.

L ji bo ku ez di v nivsara xwe de careke din behsa v mesel nekim, v byer ti bandor li ser tkiliya min a bi nivskr re yan j li ser nerna min ji w re nekir. Derbarey hunera ngarkşiy min xwe tim wek yek ku ti tkiliya w bi kar pisporyane ve tune ye, didt. Ji ber v yek, min tucar ji bo berhemn xwe yn hindik ku min ji v dost yan y d re amade dikirin, pere nexwestine.

3

Dr wan fen futn veşart ku me behsa wan kir, hn gelek tiştn eşkere di danstandinn Mihemed Uzun de hene ku mirov dikare behsa wan bike. Dibe ku şkbna w, ku me di destpka v nivsar de behsa w kir, dihle ku ew avn kesn li dora xwe di hevdtina pş de bikişne ser xwe: hilbijartina w ya berdewam ji simokng reş papiyona sip re wek cil, dihle ku mirov bifikire ku ew ji bo bidestxistina xelata Nobel a wjey yan j ji bo tiştek d tim amade ye! Div mirov bje, ku camr ji ber tkiliyn w yn şexs bi kesayetiyn swd yn and siyas yn giring re, diviyab here bhatirn xwaringeh qehwexaneyn li paytexta Vkngan, ku hilbijartina ciln ferm pwstiyek b. Lbel nivskar me ber xwe daba k der j, zimanek w y nerm munasib heb, by ku tkeve mijarn kr giran; bi gotineke d: tişt ku zora wjevann di dema w de dibir, gelek caran ne btir dtineke taybet yan j kuxikeke kir ya uzun b.

Ji ber ku ez bixwe mirovek ne qure me, tkiliya min bi nivskar mezin Uzun re xweş b. Ez herweha da dikim, ku ji nav tevaya Kurdn Suriy yn ku w ew nas dikirin, w gelek qedr min digirt, ku ji bo min zde b, bi taybet dema w di mala xwe ya bik şk de ya ku w dem di kolaneke taxa Sundbyberg de b, pşwaziya min kir. Sedema ku ez li v der li xwe mkir tm, ku ez ne hjay w qedirgirtina w ya uzun ji min re bm, ew e ku yek ji pşwaziyn w ji min re herweha bhawebna min a w car hate bra min. Di şevbhrka me de, du dostn me yn sextekar, ku pismamn rast n sulaleta roviyan in, dest p kir, ku bi şweyek beloq pesin nivskar me bidin, ku hişt ku kefa braya ku wan yek bi d ya d de vedixwar, ji dev wan derkeve. ez, feqr Xwed, di ciy xwe de bdeng mabm. Mvandar me ber xwe da min bi tinaz ji min pirs kir: Ha, keko, te nerna xwe ya giranbha li ser romann min negot? Pişt w bdengiy, min dest p kir ku ez li ser ser camr bifelsifim min j re li gor xwe end şaşitiyn di romann w de bi nav kirin. Ji xwe ne hewce ye ku ez bjim ku min bi w xwntaaliya xwe di xaka camr de koland. V yek bhna w teng kir b sedema zerbna ry w. L wek her car, w karb bi xwe tiştn di hundir xwe de bi gotinan dernexist derve. L min ev gotin di ry w de xwendin: Ma qey tu k y, ta ku tu berhemn min rexne dik?

L rojek ji rojan, bi hviya ku agahiyn taybet li ser Salih Beg Bedirxan - ku yek ji ronakbrn kurd di destpka sedsaln bst de b piraniya dema zarokt ciwaniya xwe li Şam derbas kirib mala malbata w li taxa Suq Saruc ya irstoqrat b - li cem min hebin, telefona min kir bi nermah cireke xweş bi min re axiv. Brannn Salih Beg Bedirxan bi tirkiya osman hatibn nivsandin. Kea w Rewşen Xan ew veguhestib tirkiya njen. Ez bawer im ku Mihemed Uzun di serdana xwe ya bo Suriy de ew brann ji w stendibn. Bi her hal, hing min j xwest ku ew du rojan bide min, ta ku ez di erşva mirin ya kurd de bigerim! dema b wext, nivskar me ji ciwanmriya xwe ji mirovek xwe y li Uppsalay xwest, ku min bi tirimbla xwe bibe Stockholm. li w der di mala uzun de, ji nişk ve nivskarek kurd d li wir b, nav w Koyo Berz b, ku helbestan tiştne d bi zarav zazak dinivsne. Berz j hing yek ji nişteciyn Uppsalay b. end roj pişt hevdtina me ya li Stockholm, w bi dengek tije kn ji min re got: Keko, tu dizan ku agahiyn ku te ji bo Mihemed Uzun dabn hev w ar rpeln kompter bi wan dagirtibn, niha wek jrenotn rzexelekn di rojnameya Ozgr Gundem a li Stenbol tne weşandin? L ten nav w hatiye nivsandin ta bi gotineke sipasiy j ji bo te tune ye, tu y ku te ew agah dabn w. Bi rast ez li ser w mesel j nesekinm. min herweha nehişt ku ew ti bandor li ser hevaltiya min bi nivskar me y mezin re, ku nav w roj bi roj mna mha cejn mezintir dib, bilze.

Ez dikarim l v der piştrast bikim, ku ez tucar nefikirme ku ez hevaltiya xwe ya bi Mihemed Uzun re yan j bi kjan kesek d re be j ji bo armancine şexs bi kar bnim. L t bra min, b awa ew carek behet ecbmay ma, dema min j re got ku ez helbestn xwe di pirtkek de biweşnim. Awirn avn w bi v watey dibiriqn: Ngarkş drok helbest j... bi rast te zde kir! Piştre dest bi vinvin kir, by ku ez fm bikim b i dibje. Di w dem de, Uzun di Encumena and de berpirs beş kurd b. Ev dezgeh e ya ku erkirina ji bo piştgiriya dirav ya weşandina pirtkan li Swd dide. Min gelek caran dibihst, ku v berpirs and pirtkn hin hevaln xwe yn bi ziman tirk xistibn lsteya pirtkn kurd, bi hiceta naveroka wan netewey. Ji bo mesela weşandina pirtka min helbestan ku bi ziman ereb hatine nivsandin heval min tiştek negot, ji ber ew exlaq min baş nas dike.

Ta ku daw ew roj hat, a ku min t de ji bo nivskarek me y ji Kurdistana Iraq qelsbna xwe li hember heval xwe nşan da. Heval min Faruq Hefd yek ji nifşn pş yn xwendekarn kurd b, ku burseyeke xwendin ji bo xwendina li zanngehn rojhilat Ewropay stendibn. W xwendina xwe di saln heftey yn bor de li Hingariyay qedandiye. Nameya w di war tnografiy de b. Bi kurt, camr ji min xwest ku ez bi heval xwe y berpirs beş kurd re biaxivim, da ku j bipirsim b ma w i bi pirtka w ya bi sernav Rber Mzexaneya Silmaniy kiriye, ku w xistib nav destn Encumena and. Tişt ku li ser telefon ji dev nivskar mezin Mihemed Uzun kete guhn min, dengvedana w hn di guh min de ye: Keko, ma qey ji te re gotine ku Swd banqa bav me ye?!

4

Min tucar da nekiriye ku ez karim bi ziman kurd, ziman dayika xwe, binivsnim. L ez kawik bm dema min guh da end hevaln xwe hewil da ku bi kurd binivsnim. Bi rast j hewildaneke kurt b di saln not de, dema ku bi kman li gor temaşevan min payza temen di asoyn dr de xuya dikir. L tev kawikbna w hewildan, w hişt ku kurdiya min bi gotinene n yn cuda dewlemend bibe, ji bil xurtbna xwendina min a bi ziman iyayn me yn berz. Yek ji wan xwendina romana Destana iyay Agr ya Yaşar Kemal b. Tev ku wergr di war wjey de ne naskir ye j, l nivs bi şweyek balkş derbas hestn min b. V yek hişt ku ez pirtka xwe di rya post re bişnim ji hevalek xwe y li Şam re. Ev hest di xwendina min a romann Mihemed Uzun de qet peyda neb; Uzun ku bi taybet tkiliyn xwe yn şexs yn bi Yaşar Kemal re baş bi kar diann, da ku produktn xwe yn wjey bi taybet li Tirkiy bide belavkirin. Ji bil nepeydabna xweşiya xwendin, zimanek uzun y tevlihev j peyda dibe; ev ziman nivskr ku ewqas tevlihev b, ku min tim ji hevaln xwe re digot, ku zilmeke mezin e, ku ew bi ziman dayikn me y kurd bte muqarenekirin; ev dayikn ku hema bje nexwende bn! ji bo ez tiştn ku min li ser romana Yaşar Kemal a wergerand bo kurd nivsandine, piştrast bikim, ez dibjim ku endn hin kesan da dikir, ku ziman me y dayik qaşo ji ber qelsbna w kmbna peyvan t de nikare bibe zimanek wjey, div mirov bipirse b ima romanek mna Destana iyay Agr xweşiya hvkir pk tne, tev ku ew hatiye wergerandin bo kurd; ev ziman ku nikare xweşiyek bide te, dema tu romaneke Mihemed Uzun dixwn.

Ji ber v yek, mirov fm dike, ku nivskar me nehişt ku romann w ji kurd bne wergerandin bo tirk swd, ku ew bi herdu zimanan j dizane. L w xwe li vir wir pir westand, da ku romann w bne wergerandin bo zimanine d, bi taybet yn frans elman. Li gor ku ez dizanim, ew difikir ku d pirtkn w ji wan zimanan bne wergerandin bo swd, weke mnak ji elman. bi rast j ev yek piştre wilo hat. Ger nivskar me xwestiba, w dikar bihle ku pirtkn w yek bi d ya d de bne wergerandin bo swd; ev j ji ber naskirin tkiliyn w yn civak yn berfireh. L nepkanna v yek rovtiya w nşan dide; ji ber ew ji herkes btir dizane b nivsn w iqas hja ne!

Mnaka navdariya ku Mihemed Uzun wek nivskarek kurd li ber dergehn chan bi dest xistiye, nşana zrekbna w ya kirin bikaranna tkiliyn civak ye. Herweha tkta derve ya kesayetiya w ya bi heybet ligel girdana mezinkirinn beloq bi nav xwe wek dahner romana kurd piştgiriya v tişt kirin. em ji br nekin ku siyaset wek karek berxwedan y rewa ji bo Kurdan wek miletek dagrkir pereby, gelek nivskarn me ew ji bo warek ku xwe li pişt veşrin, bi kar an, da ku navdariyek bi dest xnin, ku wan bi rast kar w bikin, bi xra propagandaya siyas ya ji bo doza wan di chan de, ne bi qmeta rast a nivsn wan n afirand.

qet ne ji nişk ve b, ku yekemn nivsa Mihemed Uzun ku ji bo zimanek d y ewrop hate wergerandin, nivsareke siyas bi sernav Bigir welat ber dil min b, ku derbarey bobelata koberiya bi milyonan ji Kurdan bo snorn welatn crann Iraq b, pişt Şer Kendav y Duyemn di sala 1991 de tkbirina serhildana milet li dij rjma Sedam. Nivskar me herweha simpatiyn Rojavay ji bo doza gel w li Kurdistana Tirkiy ji bo nav xwe y wjey bi kar an. Ev yek tev rastiya ku her kes nas dike, ku Mihemed Uzun bi xwe di hevpeyvnn xwe yn rojnamevan televizyon de bi taybet bi dezgehn swd re- qet bal nedikişand ser w ş, ev yek tim bi hicetine vala şirove dikir, ew j neqebulkirina w ji berxwedana ekdar li wan hermn kurd. Ta di v mesel de j w bi zanebn dihişt ku bi gişt helwesta w ne dr ya Rojavay be, ku li dij w berxwedana ekdar b.

Xala her balkş di rzexelekn fen futn uzun de ew b, dema nivskar me derket pşiya medyaya chan da kir, ku di dema mayina w ya li Tirkiy de ya ku salek dirj kir, ji aliy Terorstn kurd ve gef l hatin xwarin.

Em niha Mihemed Uzun bi br tnin ew - li gor neyn apemeniy hatiye şandin bo Emerkay, pişt ku rewşa w ya tendurist ji ber nexweşiya ps xerabtir bye. Ez w bi br tnim ev ne bi ser min de hat wek ku tarbna payz bi ser temen brannn w de hat. Ne hewce ye ku ez li vir bjim, b iqas ez ji ber nexweşiya heval xwe y nivskar dişim; tev ku hin kes w gazinan ji v rexneya min dijwar bikin. Wney w y daw ku di medyay de hate weşandin, tev li brannn min bi xwediy w re b: Dibe ku ev cara pş be, ku Mihemed Uzun ne bi ciln xwe yn sphe, yn bi rast şk, xuya dike; ew ku kiras nexweşiy y zer li xwe kiriye, y ku awirn w yn xemgn bi kamrey hatine kişandin, em j heval mirovn w wan di rya w re bi avn xwe dibnin.

Ne ji mafn min b, ku ez di dema dtina wne neya p re de guman bikim ku ev tişt j yek ji leystikn ji bo navdariy be, ku bi nav camr ve hatine girdan. Di w dem de nehat bra min ji bil ramankirina bi w giyan tar, y ku Selm Berekat di dwana xwe ya helbest El-Methaql de wek bav valahiy bi nav dike, giyan dijmin, gumanok serser, y rreş wek ecel b are.

Dilor7@hotmail.com

Wergera ji ereb: Srwan Hec Berko - sirwan@amude.com


----------------
* Dilwer Mqer: Helbestvan, lkolner hunermendek kurd ji Kurdistana Suriy ye. Ew li Swd dij.
** Ev nivsar di 20.06.2006 de ji malpern Elaph Amd de hate weşandin.
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000