www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
04.10.2004 - 23:34 [ 1716 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

42 sal pişt -Serjimartina Awarte- li Suriy:
Trajdeya Kurdn -biyan- hn berdewam e


Srwan Hec Berko


Srwan H. Berko
Dilo* (33) her sibe li pşiya Zanngeha Şam disekine ay, qehwey vexwarinine din difiroşe xwendekaran. Li pşiya avn w ke xortn ciwan diin zanngeh derdikevin. Dilo bi xwe j şagirtek jhat serket b. W di xwendina xwe de radeyn bilind wergirtin karb xwendina pijşkiy (textoriy) bixwne. L Dilo dr bajar xwe, li paytext bye ayfiroş. Dilo Kurdek “biyan” ye. Ew yek ji btir 120 hezar Kurdn Suriy ye, ku di 05.10.1962 de nasnameya sur ji wan hate kişandin. Di rojek de, ew ji hem mafan bpar man. Li gel sozn rjma Suriy, ku nasnameyan li wan vegerne, l ta niha ne rjm soz xwe bi c ann ne j Tevgera Kurd kar bo v pirs tiştek bike. şa Dilo btir 200 hezar Kurdn mna w berdewam e.

Di 23.08.1962 de, hikumeta Suriy bi fermana jimar 93 serjimartineke awarte bo parzgeha Hisiay da, ku di 05.10.1962 de di rojek ten de hate pkann di encama w de ji dora 120 hezar Kurd nasnameya sur hate kişandin milkn wan ji wan hatin standin. Ji ber tunebna istatstkan, jimara wan a royn ne diyar e. Rxistina UNHCR a Neteweyn Yekby hejmara wan bi 200 hezaran texmn dike.

Hikumeta sur da dikir, ku “Kurd ji Tirkiy hatibn Suriy” bi v yek “karaktra welat ya ereb xistibn xeter.”
Di nameyeke xwe de bo rxistina “Human Rights Watch” (12.07.1986), balyozxaneya sur li Emerkay nivsandib, ku “di destpka sala 1945 de, Kurd ji welatn cran bi taybet ji Tirkiy bi şweyek qaax snor derbas kir li bajarn mezin mna Amd, Dirbsiy Drik li parzgeha Hisiay bi c bn.“
Li gor nameya balyozxaney, “piraniya Kurdan kar xwe di lsteyn qeydkirin yn svl de qeyd bikin nasnameyn sur bi dest bixin, da ku erdn ku ji aliy hikumet ve li ser milet dihat parkirin, bi dest bixin.” L hikumet ta roja roj ti belge pşkş nekirine, ku di w dem de ten Kurd bo wan armancan hatibn Suriy, nemaze ku Erebn ji Iraq Tirkiy (herma Mrdn) herweha ji parzgehn Suriy yn din j bo baştirkirina rewşa xwe ya abor xwe li parzgeha Hisiay bi c kir. Ku di 1962 de nasname ten ji Kurdan hatin kişandin, eşkere dike, ku mebesta hikumet ne ew b, ku nasnamey ji wan kesan bikşne, yn ku bi şweyek qedexe li herm diman. Hikumet tevaya mafn svl ji beşek mezin gel kurd bi w j derfeta beşdarbna di jiyana siyas civak de kişandin.

Herweha w li ser qaxezan hejmara Ereb Kurdan li parzgeha Hisiay kir wekhev, da ku w rastiy winda bike, ku ew herm di destn Kurdan de b. Ev yek ji w al ve t piştrastkirin, ku jmara 120.000 ji Kurdn ku nasname ji wan hate kişandin, heman jmara cudahiya di navbera hejmara gel di sala 1954 (240.000) 1961 (340.000) de ye. Bi v yek, hikumeta Suriy zdebna rjeya jidayikbn piştguh kir da kir, ku zdebna jimara hemwelatiyan 100% bi hatina Kurdn dervey Suriy ve girday ye. Herweha w tucar hewil nedaye, ku wan Kurdan vegerne “welatn wan”, ger ew bi rast ne ji Suriy bin.

Li aliyek din, pkanna serjimartin di rojeke ten de diyar dike, ku mebesteke rasteqnyane bo eşkerekirina kesn ku pişt 1945 kober Suriy bbn, qet tune b. Ger mirov bizanibe, ku piraniya Kurdn li parzgeha Hisiay w dem nexwende bn km caran tkiliyn wan bi dezgehn hikumet re hebn, derfeta ku ew di end seetan de belgeyn nivsk derbar hemwelatbna xwe pşkş karmendn dewlet bikin. Herweha gelek ji wan belgeyn bi v reng tucar bi dest nexwestibn.

Raportn komek ji şahidan eşkere dikin, ku serjimartin bi şweyek pir tevlihev pk hat. Gelek caran karmendn dewlet nedin cem hemwelatiyan bi xwe, l bel agahdariyn xwe ji muxtaran distandin. Hin muxtaran “hesabn xwe yn kevin” bi gelek kesan re “serast kirin” ew mna biyaniyan di lsteyn dewlet de dan qeydkirin.

Nedurustbna v serjimar di w yek de j eşkere dibe, ku di gelek malbatan de braderek ma hemwelatiy Suriy, l birayek w y din ji nişk ve b nasname ma mna gelekan b mirovek biyan. Herweha hin d bavan man welat, l nasnameya sur ji zarokn wan hate kişandin. Gelek kesn ku leşkeriya sur kiribn, ecbmay man ku di rojek de nasnameya Suriy ji wan hate standin. Li Suriy ten hemwelatiyn xwed nasname mecbur in herin leşkeriy. Serok leşkeriya sur y saln pncey General Tewfq Nzamedn j ji ber kurdbna xwe nasnameya xwe “winda kir”. Human Right Watch behsa Kurdek dike, ku ji ber qehremaniya w ya di şer ereb-isral de ji bo xelatkirin hatib destnşankirin, l dema veger rast kişandina nasnameya xwe ya sur hat.

Berdewam dibe...

* Nav w ji aliy redaksyon ve hatiye guhertin.


>> sirwan@amude.com

-----------------------
Ev nivsar di Peyama Kurd (hejm. 4, 01.10.2004) de hatiye weşandin.
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000