www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
12.09.2004 - 10:12 [ 1722 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

11 lon encamn w

Srwan Hec Berko


>> Srwan H. Berko
rşn terorstyane yn di 11 lona 2001 de guhertinn struktur di siyaseta chan de dan destpkirin bn sedema avakirina sstemeke n ya chan ya sedsala 21. Ji nişk ve rjmn autokrat dktator nzk welatn Rojavay bn li ser hesab siyaseta binpkirina mafn mirovan ketin hevbendiya şer li dij terora chan.
11 lon diyar kir, ku di roja roj de ewlekariya hundirn ya derve teng bi hev ve girday ne. W ji miletn Rojavay re eşkere kir, ku biryara ewlekariya hundirn a bajarn mezin mna New York, London Berln li her ciyek li chan dikare bte dayin. Miletn gelek welatn Rojhilat v hest ji mj ve nas dikin, imk ewlekariya wan tim bi biryarn welatn Rojavay ve girday bn hn j girday ne.

Li aliyek din, ewlekariya mirovan nema yekser di bin gefa welatn biyan de ye, l bel btir di bin strukturn sosyal abor yn newekhev de herweha di bin komek ji problmn di abor civaka chan de terorzma navnetewey de. Ev sedem nikarin bi tirsa ekn atom swann paraztina raktan bne windakirin, l ten di rya siyaseteke chan ya hundirn re, ku btir rya hevkar dadmendiy ji xwe re hildibijre. Terorzma nevnetewey bi xwe ne fnomneke globalzm ye, l bel kiras w y modrn yekser bi prosesn globalzm ve girday ye. Ev yek di hilbijartina w ya ji ekn w yn njen re, ku di tevnn navnetewey de tne peydakirin, herweha di struktura w ya organzasyon ya navxwey şwey tevgera w de eşkere dibe.

rşn 11 lon şer Iraq derbeke dijwar li peywendiyn di navbera Rojavay chana musilmanan de xist. Nebaweriya jihev, a ku ber j di navbera herdu aliyan de peyda dib, btir b: Li Rojavay tirsa ji rşn teroristyane xurtir b, li chana musilman şer Iraq b sedema hestn hanetkirin neariy li cem ereban. Durbna tevaya rjmn hermn ji geln xwe b sedema krkirin bihzkirina van hestan.

Yek ji encamn 11 lon ew b, ku ziyaneke mezin giha Neteweyn Yekby (YN) Maf Gelan wek du sstemn areserkirina aşityane ya konflktan. Di pirsa Iraq de, YN ji aliy hikumeta emerk ve hate piştguhkirin ber bi qirax ve dehfandin. W nikarb şer Iraq rawestne. Ev yek li xweşiya gel Iraq y Kurdistan hat, ku di bin rjma dktator Sedam Hisn de jiyaneke di bin ewisandin, qirkirin enfalkirin de derbas dikir. Herweha di avakirina Iraqa n de, NY roleke pir qels lst.

Şer Emerkay li dij Iraq encamn w wek beşek ji şer Emerkay li dij terorzm xwed bandoreke mezin bn li ser peywendiyn navnetewey derbarey pirsn Rojhilata Navn. Welatn ewrop mna Fransa Elmanyay li dij şer xebitn hiştin ku bar emerkiyan pir giran bibe. Sedema v helwest j btir ji tirsa li ser berjewendiyn wan n li Rojhilata Navn hat. L wan kiras paraztina mafn gelan l kir.

Pişt 11 lon, gelek welatan - di nav wan de Sur Tirkiy - bi hinceta şer li dij terorzm, sstema xwe ya binpkirina mafn mirovan bi xurt berdewam kir.

Yek ji miletn ku sd ji şer emerkiyan li dij terorzm girt, milet kurd e. Li başr Kurdistan, kurdan federalzim bi dest xist bingeheke xurt ji bo Dewleta Kurdistan ava kir. V yek hişt ku hviyn kurdn li beşn din n Kurdistan di areserkirina pirsa xwe de xurtir bibin. Rxandina rjma Sedam li aliyek peywendiyn tirkan bi Emerkay re qels kir baskn wan şikandin. Li aliy din, tkna sstema Bees li Iraq b sedema ku rjma sur li ser xwe bitirse dest bi guhertinan bike. Yek ji encamn azadkirina Iraq ew b, ku kurdn başr-rojavay Kurdistan di 12 13 adara bor de li ber xwe da ser hilda. V yek hişt ku pirsa kurdn w perey jibrkir ji aliy chan ve bte naskirin.

rşn terorstyane yn 11 lon chan guhert sstema w tevlihev kir. Ew bn sedema şr chan li dij terorzm herweha tirsa rjmn dktator - bi taybet yn li Rojhilata Navn ji hebna xwe. Hebna wan j li ser rya tkn ye.


avkan:
- Jochen Hippler: Die Folgen des 11. September 2001 fr die internationalen Beziehungen (Politik und Zeitgeschichte, B 3-4/2004)
- Brigitte Hamm, Jochen Hippler, Dirk Messner, Christoph Weller: Weltpolitik am Scheideweg - Der 11. September 2001 und seine Folgen


>> sirwan@amude.com


-----------------------------
Ev nivsar di rojnameya heftey Peyama Kurd (hejm. 1, 10.09.04) de hatiye weşandin.
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000