www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
03.04.2005 - 12:03 [ 1727 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Raghandina tevahiya rastiy di nav Kurdan de dijwar e

Şahn B. Sorekl - Sydney


Şahn Sorekl
Di nav 10-15 saln derbasbn d, pşveneke berfireh di nav Kurdan rxistinn wan de ch girt. L ji ber ku Kurd endamn neteweyeke bdewlet in li herma Rojhilata Navn chwar in pdiviya wan bi pşven bhde heye hn gellek sal divn da ku hem kmasiyn bi encama bdewletbn, bindestbn bparmayna ji perwerdeyeke gelemper hatin hol ketin nav xusetn Kurdan ji hol rabin. Di van saln dawn de gihştina televizyonbn satelt birketina mdyaya nternt (bi taybet malpern kaltebaş) sdeke ber bi av ghandin Kurdan em hv bikin ku gavn ber bi berfirehkirina tolerans demokrasiy bidomin.

Hem rxistinn Kurdan, bi taybet yn roj li hol, demokratxwaz in. Bawer nakim hevpeyvneke bi berpirsiyarek wan re, beyannameyeke wan yan raghandineke wan hebe by ku peyva demokrat t de nebe. L mixabin rxistinn ku bi xwe demokrasiya rk pk txin kar, hindik bin. Ligel ku malpern rxistinn wek PDK YNK d dest p kirine raportn derbar xwe de, heta ger nern bin j, belav bikin, van şwe raportan ji avkaniyn nekurd ne. Bi şweyeke gelemper mdyaya rxistineke kurd tiştek nern derbar rxistin de belav nake. Serokn rxistinan navn wan her proz dimnin, by şaş ne navt gotineke rexnegir derbar wan de biht gotin.

Li gel pşvena di nav 4-5 saln derbasbn de j, hn di nav nivskar rojnamevann kurd de hindik in ew kesn ku biwribin di gotarn xwe de serokan partiyan bi nav bikin aşkere derbar kmas şaşiyn wan de binivsnin. Heta di rewşa roj de j hn di nav Kurdan de pirr in ew kesn ku li şna nav serokek nav rxistinek aşkere bikin, near dibin rexney li hem serokan hem partiyan bigirin. Bi gotineke din, ger serok A kiryareke nedurist bike, ew wek serokn Kurdan behsa w dikin ger rxistin B şaşiyek bike, ew wek rxistinn Kurdan behsa rxistin dikin. Di van demn dawn de end kesn wrek dest p kirine kuman li sern xwediyan kin, l bawer nakim jiyana wan aram be. Bi taybet li welt gef li wan bihn xwarin, ew bihn boykotkirin ew bizavan bihn kirin ku nav deriyn kesn weha bi teniya sl bihn reşkirin.

Bguman van xusetn di me de xwerist ne, normal in. Dema mirov derbar wan de kr-kr lbikole, ew diyar bibe ku hem siniyn me yn bed şann me yn ak berhemn droka me rewşa me ya civak ne. Wek endamn eşran bav kaln me her bo serokeşr giregirn xwe pesindar bne. Rreşkirina serokek, bi taybet aşkerekina bedkiryar kşeyn eşrek, gundek, binemalek malbatek di anda kurd de bnams ye. iqa hinek ji me wek neteweyeke bi 50 milyonan me Kurdan bi nav bikin j, di rastiy de danstendina me bi hev din re ta radeyeke bilind hn danstendineke li gor erf toreyn eşriy ye. Siyasetmedar km-zde hev dinasin, nivskar km-zde hev dinasin heta wek hemwelat em km-zde hev dinasin. Dema du Kurd li hev rast dihn, ew bi pirran hn roj j ji hev dipirsin: Tu ji ku y, kur, brazy, xarzy, dost k y? iqa kesek filan kes nenase j, bguman ew endamek malbata w, binemala w, eşra w, bajarok w, gund w yan bi kmas rxistina w binase. Bi encam Kurd ji hev din fed dikin yan bo xatiran hev din diparzin, yan tew bi kmas bo berjewendiya netewey devgirt dimnin. Hinekn din bi encama tirs daxwaza drmayna ji kşeyan devgirt pnskov dimnin. Encama dawn her ev e: Veşartina rastiy yan xarkirina w; di rojnamegeriy de drmayna ji raghandina objektv durist; di nivsadin de drketina ji rastiya rewş diyarkirina ten beşek bik ji rastiy.

Di van demn dawn de, heta ger nivskarek di xwe de w wrekiy dibne behsa kiryarine ne durist ya rxistinek yan serokek dike, nivskarek din z diht hawara rxistin serok rojnamevan bi w yek gunehbar dike ku ew pesindar filan rxistin filan serok ye, l rexnegir li bvan rxistin bvan serok ye. Bi gotineke din, gellek kes ji nivskaran, rojnamevanan mdyaya kurd w yek dipn ku derbar hem rxistin serokan de xwendiyn heman ramanan bin, yan pesna hemiyan bidin, yan rexneyan li aliyek negirin.

Ez bi xwe ne rojnamevan rojnameyn wek Le Monde, New York Times, The Tribune yn wek wan im. Kar min ji rojnamegiriy bhtir di war perwerdey de bye; ne j ez kesek weqa wrek im. Wek rojnemevan nivskar min beş mezin ji rastiya xwe bi Kurdan ve gir dide, bguman rastiya li gor xwe, veşart hştiye. Wek rojnamevanek li derve xwend min ew bizava kiriye ku ten beş her bik ji rastiy bo wjdan bo dilsoziya bi kar xwe re diyar bikim, l dsa j di sal 80yan 90an de gef li min hatine xwarine, nameyn tehdd ji min re hatine rkirine, telefonn tjziman gefxwar ji min re hatine heta mirov hatine mala mine ji min re gotine: Dest ji v kar w kar kar han berde, yan! Mebest li vir ne ew e ku behsa xwe bikim. Zat da ku behsa xwe nekim min bi salan va şwe gemara di bin palas de nixamt hştiye. Mebest ten dayna nimneyek ye ku raber dike awa nivskarek bi hezran klometir ji Kurdistan bi dr ket j dikaribye para xwe ji btoleransbna hinek aliyn kurd bigire
Ez nimneyeke baştir bidim, ku heman rojnamevan li welatek dr wek Australya dimne eleqedar dike: Di nav 3 mehn born de min du caran hevpeyvn bi senatorek austral re bi r xistin. Senator hja du caran b serildana başr Kurdistan gellek gotinn baş j derbar Kurdan de kiribn, l ji destpk ve min dizanib ku aliyek nern veşart y v pirs j heye, ez haydar bm ku ji hinek aliyan ve tevahiya rastiy naht gotine. Li welatek bi erf toreyn rojavay wek rojnamevan li ser mil mirov erk e ku civat agahdare rastiy bike, l wek kurd? Ger rojamevan biht hem kincn gemar yn rewşek li ser rist raxe, kesn eleqedar ku nas dostn w ne d hrs bibin, rxistina eleqedar w bike neyar, kesine din w bikin mirovek li dij berjewendiya Kurdan. Rojnamevan kurd near dibe ten piek ji rastiy diyar bike; dsa j diln dostine li w dimnin; dsa j hinek dibjin, ew weha dike imk bo rxistina hevrik dilsoz e. i dibe?
Roja pncşem, 17/03/2005, rojnameyeke austral (Daily Telegraph) bi wneyeke mezin di rpela 1em de nav senator, serildana raq başr Kurdistan hem kincn gemar ji tevahiya chan re li ser rist radixe. Ew agahiyn xwe ji raporteke parleman ya senator bi xwe bi dest dixe, raporta ku senator nivsiye da ku mesref rwtiya xwe ji hukmet bi dest xe Mijar mezin dibe 4 rojan di tevahiya mdyaya austral de dibe yekem mijar. Rojnamevan kurd hn j xwe kerr dihle heta hevpeyvnn xwe j ji mdyaya austral veşart dihle! Bi encam ew di kraniya dil xwe de brndar dibe dizane ku w xiyanet bi kar xwe re, wek rojnamevan, kir; her weha dizane ku w, wek australiyek ku ji 37 salan vir de li v welat dij, bi v bdengmayn xwe nizim kir. Ger kesek din p nizanibe j, ew bi xwe p dizane! Ew bi v yek wek rojnamevan ziyan digihne berjewendiya xwe ya şexs j. L beş kurd di w de j re dibje: Afern. Afern, l i afern!

Ji bo me Kurdan raghandina tevahiya rastiya derbar me bi xwe de pirr dijwar e. Ne ten rxistin serokn me divn bihn parastin pesindan, l heta derbar kesan de j divt mirov gellek miqayit be. Gotina rastiy dikare dost mirov di nav rojek de bike hevrikek mezin, dikare ziman kes kesan li dij yek dirj bike, pnsan tj bike, yan bi kmas diln dostan ji w sar bike. Wek nivskar qedexe ye mirov binivsne ku berhema filan kes ne yeke baş e; qedexe ye mirov nameyeke vekir biweşne t de filan dost hja y ku belk şaşiyeke mezin kiriye bi nav bike; navt diyar bike ku filan rxistina, komeleya, malpera nebna w ji hebna w baştir e. Y rz ji v qedexebn re nebe d bihte şandin, bi kmas d hevalek, yan hevaline, ku belk ew bi rast j j hej dike j re pşkeftin hv dike, wenda bike, iqa deh kes bibjin afern filan kes rast got j, dehn din bibjin: Tiştn weha ji usl der in, şerm e, neheq ye
Nivskar ji rxistinn siyas re erd dz neke, ji bo wan ne pesindar be behsa nerindiyn wan bike ger gef tew l nehn xwarin j d bi kmas bihte boykotkirin. Mdyaya w wneyeke w j d belav neke, kesn w d bo kombneke huner wjey j w bi nav nekin. Wek min li jor got, ev hem encamn xwerist ne ji rewşa demn par demn ne weqa par ya gel kurd dihn, her weha bi herma Rojhilata Navn ve, bi siyaseta em fr bn ve girday ye.

Di rewşeke weha de civat dikare awa nexweş kmasiyn xwe bibne ji wan re li dermanan bigere?!

Civata kurd bi xwe j fr rexnegiriy nebye. Di nav malbat de, di nav binemal de di nav civata bajarokek de tiştine hene ku navt behsa wan biht kirin. Aşkerekirina hinekan ji van tiştn tab dikarin encamn gellek bed ji y / ya ew aşkere kir re wnin. Ji aliyek din ve, rexnegirtina li gel kurd bi xwe qedexe ye. Nivskar, helbestvan rojnamevan near e her bi peyvn ern super-ern behsa gel kurd bike. Zat gellek ji me ten dizanin v cot bikin; yan rexnegirtina li gel ne di nav erf toreyn wjey yn Kurdan de ne.
Heta di nav civatn Kurdan yn li derve de j aşkerekirina siniyn bed qedexe ye. endn car min di hevpeyvnan de ji mvanek / mvanek pirsiye: Gelo rewşa civata kurd li bajar tu l awa ye? Bersv her ten yekpeyv yan du-s-hevok bye: Baş e, yan: Wella beşdare newrozn xwe dibin, bo welt xemgn in,... Bi gotineke din, di nav civatn kurd yn li derve de bkar tune, bikarhanna zora di hindir mal de tune, zexel dizn tune, nezaniya bi ziman welat n tune, kşeya lawan kean bi day bavan re tune Wek rojnamevan, dema mirov pirsek derbar dewletan, rxistinan rizgarkirina Kurdistan de bike ew bikaribe kesn ku amade ne bersva w bidin bibne, bersva ku bi pirran ji rotna adet p ve ne tişt e, l dema pirs derbar civata kurd endamn w de be, divt li pisporek bigere heta bi v pispor be d bi pirran pesindar lbornxwaz be. Em pirsek ji xwe bikin: Di rewşeke weha de civat dikare awa nexweş kmasiyn xwe bibne ji wan re li dermanan bigere?!

Bibexşn, xwendevan hja! Mebest ne dilsarkirina te ye. L ta keng va rewşa d bidomne? Ez j ji kerban tiştn weha carine dinivsnim, tev gu dizanim sda ji nivsandin j d pirr pirr km be. Ma civateke ku bi ziman xwe nexwne, d awa bi şweyeke zdem rk pk pş ve bie? Ji Mehebad bigir ta Efrn; ji Amdey bigir ta Wan, gelo end Kurd v gotar yan gotareke dine derbar civatn kurd de bixwnin? 50? 500? 5 000? Em gotina neteweyeke bi 35+ milyonan dikine! Kurd Mehebad Sulmaniy zat j fhm nake j. Heta bi Kurd şekak y behdnan be nikare van şwe tpan bixwne? ji Kurdn Bakur? ji Kurtdn bin-xet? ji Kurdn li derve? Wek gel, me i hv heye ku em hev kmasiyn xwe binasin? anda me bi sedan sal andeke devok bye, yeke weha bye ku t de erf toreyan gotinn nern derbar mezinan, serdarn l olan, derbar civat de wek bvac bterbiyay hesibandine. Em hemwelatiyn wan dewletan bne ku t de biktirn rexnegiriya li dewlet wek cermet hatiye hesibandin. Ji lewre hinek ji me di v chana ku beşek ji w xwe ghandiye dem dewrana elektron serbestiya bsnor de, wek nivskar rojnamevann kurd, rast asteng dijwariyan dihne!

Nivsandina tevahiya rastiy di nav gel Kurd de malwran serş rabna zexta xwn ye

Carine ez rast gotarine dihm ku t de rexneyn tj li nivskaran rewşenbran hatine kirine: ima rastiy nabjin? Ez pirr bi encama van şwe gotinan dişm, hem ji ber ku gotin nvrast e, hem j ji ber ku y ew nivsandiye bi tevah ne haydar e egern rasteqne yn nenivsandina rastiy ye. Di nav 25 saln dawn de gellek gotar hatine nivsandine (ger em tew gotarn pş dora 50 salan ji aliy hjayn wek Celadet Bedirxan ve hatin nivsandin bidin aliyek), berhem rokn ku bi şweyeke wjey rexney li civat, rxistinan dewletan digirin hatine nivsandine. end Kurd hay ji wan heye? Gelek ku bhtir ji %90 w bi ziman xwe nexwende ye, d awa xwe bigihne berhemn weha? Nivskar avn xwe dirijne ta ku berhemeke dirj bi ser dike, l divt wek gewandeyek destan ramse da ku bikaribe / yan nikaribe w berhem bide weşandin, berhema ku belk 1 000 kes w nexwnin j!
Nivsandina tevahiya rastiy di nav gelek wek gel Kurd de, tew ku ji aliy end kesan ve bihte xwendin j, ne ten malwran serş rabna zexta xwn ye, l her weha dikare bandoreke nern li moral xelk j bike. Bi gotineke din, diyarkirina tevahiya rastiy di v qonaxa drok de ne li berjewendiya netewey ye.

Dsa j baş e, pşvenek heye. iqa em ji rxistinn xwe bi gazinc bin j, ew di nav end saln derbasbn de nermtir bne. Hinek ji wan baş nerm bne d rexnegiriy dipejirnin. Yek-du rxistin ji ber nermtir bne, l hn j rexnegiriy wek tawan dihesibnin ji nivskarn rexnegir hej nakin. Rxistina bo xwe rzgir, rxistina bi r, metod amancn xwe bawer, divt bi tolerans be, dil xwe ji rexnegiriy re, heta ji rexnegiriya neheq re j, veke nivskaran, rojnamevan hunermendan bi rya mirdan nezanan nede cezakirin wan boykot neke. Bguman rxistina ji xwe kiryarn xwe bawer maf heye li hember rexneyn tj neheq ber xwe bide ji xelk re spat bike ku rexnegiriya neheq rast neheq b ne di ch de b; maf heye peywendiy bi nivskar rexnegir, yan bi rojnamevan mdyaya raghander, re peywendiy deyne bi zimanek şaristan daxwaza maf xwefadekirina derbar pirsek de bixwaze.

Ger em wek kes nehn guhertin, rxistin dezgehn me j nahn guhertin

Chana Kurdan j d diht guhertine. Ber hem nivskar endam piştgirn filan yan bvan partiy bn. Nuha nema d weha ye. Gellek nivskar rojnamevan kesn serbixwe ne li ser mil xwe wek erk dizanin ku rastiy, yan bi kmas rastiya li gor aliyek, ragihnin. Cezakirin boykotkirina wan ji aliy rxistinan ve ne kiryareke di ch de ye. Berdewamkirina siyaseteke weha ji aliy rxistinek ve ferqeke mezin di navbera w dewleteke stemkar de nahle, iqa rxistin bizava dayna egeran bike j. L ber her tişt kes kurd bi xwe divt bihte guhertin. Ger em wek kes nehn guhertin, rxistin dezgehn me j nahn guhertin. Rxistin, civat netewe ji kesan pk dihn. Di nav neteweyn zrek pşkeft de KES serok rxistin karbidestn xwe hildibijrin, iqa di nav wan de nekes j hebin. Mixabin netewene j hene ku t de, bi encama egern corbicor, kes wek dewr her li d şivn, nriy bi zengil, yan tew seg şivn, di r de ne.

Xwendevanek zrek dikare bibje, de baş e rxistin serokn Kurdan yek bi yek bi nav bike li gor xwe bide zann ka kjan seroka ji kjan bhtir di rya durist de ye kjan rxistina ji ya din nermtir bye. Dayna bersveke ji bo v pirs, ta radeyek bi encama egern li jor hatin aşkerekirin, ne li berjewendiya nivskar gotar be, d w wek ku ne serbixwe ye raber bike. Ji lewre bersva min wek bersva ku Mam Celal (Celal Talaban, sekretr YNK) rojek li Sydney bo pirsiyareke min dab be: Kat ewe nehatuwa; ger rojek hat, le ser qise ekeyn (Dema w hn nehatiye; ger rojek hat em li ser bipeyivin).

are i ye?

Ez bersva pirsiyar bi nimneyek bidim:

Ciwan pdiv bi otomoblek heye. Bguman kirna otomobleke nye modeak baştirn are ye, l pereyn w tre otomobleke weha nakin. Ew otomoblek dibne ku kevn e, l baş e. Ten pdiviya va otomobla kevn bi tamrkirin heye. Li pş Ciwn 3 r hene:

1- Otomobl bikire wek xwe bihle. Ew bi r keve, l d hd-hd bie guman t de niye ku rojek d bi r ve raweste.
2- Otomobl di dest yek ji wan maknstn ol de berde ku dibje ew hostey hem beşn otomoblan her otomobl ye. Ev maknst arzan otomoblan dike. Otomobl bi r keve, l z-dereng ew ji r derkeve, rast qezayeke mezin biht bibe egera brnbn yan mirina Ciwn heye ku endamine malbata w j.
3- Gerna li maknstn bo beşn otomoblan pispor. Pispor motor, y şancman, y firnan, y betariyan beş elektrg Her yek ji wan beş ew t de pispor pzan bide ber av li gor pdiviy tamr bike.

Bguman areya her baş ya 3yem e. Otomobla Kurmancan (peyva Kurmancan bi mebest hatiye nivsandin) pdiv bi tamrkirin heye. Ta kmasiyn v otomobl ji aliy pispor pzanan ve nehn dtin areserkirin otomobl di r de bimne, l d li d otomobln din be kesek nizane i d bi r ve were ser w. Kurmancan pdiv bi tgihştina durist hene. Ji ber ku Kurmanc bdewlet in, wek endamn gelek ziman wan yek ji grngtirn şert mercn pşkeftina wan e. Ta ew roja ku pirraniya Kurmancan bi ziman xwe nexwende bimnin, motora wan her qels bimne. Di nav gelek ku bi pirran nexwende ye de rewşen rewşenbr j d km be ya heye j d di nav snorek teng de bimne yan tew ji aliy arode nezanan ve bihte hanetkirin.

Ten bi rya xwendin, perwerdebn tgihştina rasteqne civat dikarin ji aliy ramyar ve ber bi pş biin; ten li d dtin aşkerekirina nexweşiyan seqetiyan derman dikarin ji bo areserkirina wan bihn dtin; ger milletek bixwaze xwe bigihne erxa hemdem, divt xwe rewşa xwe li gor rade pvann civatn pşkeft bide ber avan, yan na: otomobla w millet d li ser ryn bi tehlkey dagirt, di nav feyd newalan de ne ten ji amancan dr bimne l heye ku ji r derkeve, di newleke kr wer bibe yn di xwe de bide kujtin brnkirin.

shahinsorekli@hotmail.com
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000