www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
08.01.2005 - 18:20 [ 1782 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Recimkirina Kurdn ku bi kurd nanivsnin, ne durist e

Şahn Bekir Sorekl - Sydney


Şahn Sorekl
Ber end rojan, tbiniyeke Srwan Hec Berko di Malpera Amd de heb, derbar hevpeyvneke rojnamevana tirk Nuriye Akman bi helbestvana tirknivs ji paşerehn kurd Bejan Matur re. D re, Silman Demir gotareke li ser gotara birz Hec Berko hevpeyvna di rojnameya tirk Zeman de hat weşandin, nivsand. Her du nivsaran bguman bala min kişandin ser xwe, l min ew wek xelekeke ji zincra nivsarn xwe bi heman pirs ve, pirsa Gelo ima nivskarn kurd ne bi ziman zikmak l bi zimann dewlet dinivsnin, hesibandin. Li d ku min ntnameyeke ji birz Demir bi dest xist, min di bersva w de raghand ku ez bizava nivsandina kurtegotarek bikim sebaret bi heman pirs.

Nedizanim ima, l hevpeyvna Akman bi Matur re bi ngliz j hatib weşandin. Min ew xwend d li vir end tbiniyn li gor xwe txim rzan.

Ya rast, ji bedbextiya min, min i berhemn Bejan Matur nexwendine, ne j w hjay dinasim. Bi dtina min, li gor naveroka hevpeyvn di kopiya ngliz de, Bejan Matur i gotinn ku Kurdan yan ziman kurd bik bikin, nekirine. Kşe di tnegihştin hevşaşfhmkirin de ye. Ji aliyek ve, pirsn Akman diyar dikin ku w j, wek gellek Tirkan, Kurd, rewşa ziman wan realteya ew t de bi şweyeke rk pk fhm nekirine. Li mil din, ew pirsn zimn, elwbna Matur, edebiyat poltkay li nav hev dixe. Hem ew, hem Bejan Matur Leyla Zana, ku nav w di van rojan de di mdyaya tirk bye navek rojane, bo egern siyas bi kar dihnin. Va j ji ber w yek ye ku hem Kurdan Leyla Zana ji mezinbna w mezintir kirine hem j, bi mebest, Tirkan.

Li vir, ez ji kraniya dil w hviy dikim ku bi şaşt nehm tgihştin. Min rzeke kr ji Leyla Zana re heye, imk fdakariyeke mezin kiriye, saln jiyana xwe di girtgeh de ji endamn malbata xwe dr derbas kirine. Bi taybet ji ber ku jin e li herma Rojhilata Navn e, ew ji peyan bhtir dibe layiqa rzgirtin. L li gel v j, ne durist e ku mirov ji ber van egeran Leyla Zana wek berpirisyara gel kurd, wek axifgera gel kurd, yan wek siyasetmedareke jreke navdar bi nav bike. Ez bawer nakim ku xşka Lyela bi xwe j xwe wek axifger smbola gel kurd bihesibne.

Nuha end beşn ji bersvn Bejan Matur ku min ji ngliz wergerandin kurd:

Nivskarine kurd li derve hene ku berhemn wan yn edeb bi girreke (hrsbn: wergr) veşart dagirt ne, l li gel ku ew gellek pere ji bo wergerandina berhemn xwe dirijnin j, kesek wan berheman naxwne. Ew nivskaran kşeya kurd wek tiştek ku dikare bihte firotin, dihesibnin.

Bejan Matur ne hem nivskarn kurd, l hinekan ji wan bi v yek tawanbar dike. Rast yan nerast, van şwe gotinan ji aliy hinek Kurdan ve j hatine dihn kirin. Ma end caran me gotinn weha ji Kurdan bi xwe bihstine, yan di nav rpelan de xwendine? Wek nimne: Lo filan kes bi pirsa kurd ticaret dike! Lo bvcan kes li ser hesab pirsa kurd b milyonr! Lo ji bo kes han ber Bij Pere d re Bij Kurdistan e! J bhtir, nivskarine kurd bi xwe carine nivsandine, nivskar v gotar j di nav de, ku yek ji egern ku pşvexistineke bezatir di nav hunera kurd de berbend dike ew e ku ewn bi huner ve mijl, hema-hema tevahiya naveroka berhemn xwe her her bi pirsa netewey ve gir didin. Va yeka di stran, film, helbest berhemine din de aşkere ye. Bi dtina min, heye ku nv amanca Bejan Matur bi v gotin ev be. Nv din ji amanca w heye ku ji ber w yek be, imk hinek kesan ew ji bo nivsandina bi tirk, ne bi kurd, hanet kirine, hanet rasterast be wek ji hinek Kurdan, yan nerasterast be wek ji hinek Tirkan. Li mil din, bersvn w di xwe de hestn tawaneke veşart j diyar dikin. Bejan Matur rastiy dibje, dema bersva pirseke Nuriye Akman bi van peyvan dide:

Kurd ziman min y zikmak ye ez bi diya xwe re bi kurd diaxifim l ew fersenda afirandina wneyn bi ziman kurd li nik min nne, ji ber ku ez bi tirk diponijim (difikirim: wergr) ez bi tirk xewnan dibnim.

Ma gelo ima em xwe bi encama gotineke weha hrs dikin? Tawan ne tawana Bejan Matur e. Tawan ya rastiya rewşa Kurdan e ku ew bi xwe d re diyar dike.

Ew kurd wek zimanek kevnar ji zimann Mesopotamya bi nav dike li dij baweriya rojemevana tirk dibje ku kurd ne zimanek belengaz e, kurd hn nehatiye pşvexistin (proseskirin), ew j bi encama qedekirina kurd bo saln dr dirj.

Bi şweyeke zanist hatiye spatkirin ku mirov bi pirran xewnan bi w ziman dibnin ku di jiyana xwe ya rojane de p diaxifin, di heman dem de ji zimann din bhtir p dizanin. Rast ew e ku ne ten Matur l bi milyonan kurd li Tirkiy di jiyana xwe ya rojane de bi tirk diaxifin. Kurdiya gellekan ji wan ji hejmareke bi snor ji peyvan pk diht ku pirraniya caran bi peyvn tirk mişt in. Bi taybet ta ber kurtedemek bo gellekan ji wan kurd ziman axiftina bi pr kalan re b. Ji lewre ne encameke mathştin ye ku van Kurdn bi ziman xwe baş nedizanin di jiyana rojane de bi kar nahnin, bi tirk xewnn xwe bibnin, xewnn dema paybn dibin yan yn dema razan. Ger li Tirkiy ziman frans y dewlet bya, bguman wan bi frans xewnn xwe bidtana. Birxitina nefret girra li hember van kesan ne tiştek durist e, ne j encameke ak e ku em ziman tirk bo xwe bikin neyar. Ger em weha bikin, w dem me d maf nebe xwe ji yn ku ziman kurd bo xwe kirine kabs neyar, tir bihesibnin, iqa va nefreta me ji rewşa ziman me t de stemkariya me dt biht j.

Da ku mirovn me bi ziman xwe xewnan bibnin, me pdiv bi şoreşeke zanyar heye ku pwst e bi şoreşa frkirin pşvebirina ziman kurd dest p bike. Wek min di gellek berhemn xwe de ber j gotiye, by axiftin xwendina bi kurd, bidestxistina mafn siyas ji aliy and ve bxwebj in. Ma gelo weqa ş jana Kurdan bi dehan sal kişandiye ew xwna di serhildan şoreşan de hatiye rijandine bo w yek bye ku bila daniştvann hermn kurd bibin xwediyn mafn siyas belediyan bi r ve bibin? Ger ew di van herman de bi ziman xwe neaxifin, bi ziman xwe nexwnin bi ziman xwe xewnan nebnin, van mafn siyas by xwebj in, imk tevahiya daniştvann Tirkiy ji paşerehn kurd dibin yan na, layiqe heman mafan in. Ji lewre, pdiviya Kurdan bi şoreşeke weha heye ku bi metodn aştiyane şaristan ziman xwe di nav xwe de vejnin bikin ziman bikarhanna rojane y rewşenbriy.

Kşeya Bejan Matur Nuriye Akman ew e ku ew ziman kurd berhemn di nav 30 saln derbas bn de p hatin nivsandin, nedinasin. Bejan Matur dibje ku peyva annemiz ya di helbesteke w de, dema bo kurd hatiye wergerandin, heman xwebja ku di helbesta orijnal de, yan di helbesta w ya bi tirk de, nade. Min helbest nexwendiye, ne bi tirk, ne j wergera bo kurd, l baş diyar e ku tawan, ger hebe, ne ya ziman kurd, l ya wergr e. Li mil din, ne ten di wegerandina helbesteke bi tirk bo kurd de, l di wegerandina helbestan bo zimann din de j gellek caran helbest beşek ji xwebja xwe wenda dike. Mixabin gellek kes ziman kurd nedinasin. Ger roj ziman kurd li hinek şnan qels bxwed mabe, ew ne tawana v ziman, ne j tawana axifgern v ziman ye. Tawan ya stemkariya bhde ye ku dewletn ji xwebja şaristaniy dr man li v ziman axifgern w kirine. Li gel hem stemkariya li Kurdan zimnan wan by j, va zimana bi sedsalan zind hatiye hştin di roja roj de, bi saya evndariya bo v ziman, ne wneyek, l bi milyonan wneyn bedew j hatine dikarin bi kurdiya nivsk bihn afirandin. Ger li nek kesek / kesek pkaniya dtin tgihştina xwebja van wneyan nebe, kmas dsa ne ya ziman kurd ye, l ya bparmayna wan kesan e ku nikarin di nav leheya peyvn celenge kurd de wneyn rengn bibnin. Di nav 30-40 saln derbas bn de, bi dehan berhem, qurana proz j di nav de, bo ziman kurd hatine wergerandin. Nivskar v gotar bi xwe berhemn ji alman ngliz bo kurd wergerandine, romana Heinrich Bll Wendabna Namsa Şerefa Wendaby ya Katharna Blm (Di Verletzte Ehre der Katharina Blum) gotara Seamus Heaney ya wergirtina Xelata Nobel ya bo Edebiyat j di nav de. Va j guman t de nahle ku ziman kurd, qe nebe, ji ziman tirk ne kmtir e.

Fermo bala xwe bidin va pirsa rojnamevana hja, ku pkan e ne bi mebest l bi encama nezantiya w bi rastiya rewş be:

Li d rakirina qedexeya li ser ziman kurd, ew şaxvedan pşkeftina ku hinekan ji wjeya (edebiyata: wergr) kurd hv dikir nehat hol. Gelo egera v yek ew be ku ziman hatiye qelskirin (belengazkirin: wergr)?

Gumnan t de niye ku ziman li Tirkiy hatiye qelskirin. L ma gelo rojnamevana hja droka dewleta xwe nexwendiye? Li mil din, ma gelo haya w j niye ku ziman kurd hn roj j di xwendegehn ferm de, di zanngehan de, di mdyaya serbest de, di dema kombnn siyas de qedexe ye? Zarokek ku di yekem sala xwe ya di xwendegeh de hn nikaribe bi ziman kurd bibje Bihar xweş e, zarokeke ku nikaribe di sinifa 3yem de straneke bi ziman zikmak ji ber bike, ciwan / ciwana ku maf nebe di sinifa 9em de kurtegotareke bi ziman baprn xwe binivsne, xwendekar / xwendekara ku nikaribe di zanngeh de beşdar semnareke derbar berhemeke bedewe bi ziman bav daya xwe bibe, d awa sibe wneyn rengn bi ziman kurd biafirne? ger li Tirkiy rojnameyeke bi kurd ku her roj ji aliy bi milyonan kes ve bihte xwendin, nebe, ger bhtir ji %90 Kurdan hn nizanibin bi kurd bixwnin, de gelo rojnamevana hja bi i mentiq li benda w yek b ku bi encama rakirina qedexeya li ser ziman kurd kullkn rengn li ser zeviy wjeya kurd di nav 2-3 salan de ser hildin li Tirkiy xwe bi ew şweya nazik lewend bi ber bay bihar xin? Divab rojnamevana hja bizanibya ku di nav Kurdan de akmirov hebne hene ku li gel hem tofan reşebayn bi ser gel kurd ziman w de hat j dest ji avdana hviyan bernedane, bi ziman kurd y şrin xewn dtine, tkoşiyane dikaribne di nav şevreşiya dewletan bi dirjiya sedsalek li ser asman ziman wjeya kurd dan de j irskn ronahiya roj bi hza evndariya ji kraniya dil bo zimanek di nav w şevreşiya kambaxe malwran de bigihnin nav zeviyn wjeya kurd. De bila rojnamevana hja wergrek zrek jhat di nav neteweya xwe de bibne ku bikaribe van end peyvn li jor ji rindiya xwe wergerne tirk, bila helbestvana me ya nerxbilind ji qenciya xwe bi w ziman xwe y delal, bi tirkiya bedewe ku p xewnan dibne, di mdyaya deng-wney de, li Stenbol Enqerey, bi hestn dayeke kurd, hestn ku ew ji Leyla Zana hv dike, bo endamn dewleta demokrat pşkeft bixwne; ger di nav wan de kesn şrhelale, mebestake, mirovheje, amancbedew hebin, kesn ku kujtina zimanan wek kujtina neteweyan dipejirnin, kesn ku zimanan, hem zimanan, wek beş her grng ji mirovahiy dizanin, bila biqrin: RAKIN QEDEXEYA LI SER ZIMAN KURD SED SALAN DOMAND. L bila qedexekirin rast rabe, ne ku va pirsa wek dek dolabeke razkirina Ewropay bihte bikarhann.

Li dawiya v gotar, em w hviy ji wan Kurdn rexnegir j bikin ku d bi şweyn durist biponijin, ne bi atfeya ku pirr caran ne mentiq ye. hanetkirina Kurdn ku nikarin bi kurd binivsnin, ne tiştek durist e. Da ku mirov bi zimanek berhemn bedew biafirnin, pdiviya wan bi zimanek heye ku bikaribe ramann wane rengn bi peyvn w ziman birijne ser rpelan. Ziman haceta raghandina ramanan e. Ger filan kes kurd nikaribe xewnn xwe, ramann xwe, hestn xwe bi şweya ku ew dixwaze bi ziman zikmak txe peyvan, navt ew mirova bihte recimkirin. Me her weha maf niye navn nerind li wan kesan bikin ger ew ji bo xatir amancn abor bi zimanek din binivsnin. Va dtina yeke teng şaş e. Ger di nav me de nivskarine hebne, hn hene, kesn ku nivsandina bi ziman kurd ji xwe re kirine amanc e, kesn ku amade ne nivsandina bi v ziman bidomnin, tev ku dizanin qezenca abor t de niye, li gel ku haydar in ew bikaribin bi zimanek din binivsnin pereyan j j qezenc bikin, w dem afern ji wan re bila her hebin. L hrş li dij ewn ku ji neariy, eger i dibe j, bi zimanek din dinivsnin, gurr tj mekin. Ger hrşn nementiq bidomnin, bguman yn li aliy din j maf hene ber xwe bidin. Navt em kesn ku bi ziman kurd baş nizanin, bik bibnin. Li bervaciya w, divt em piştgiriya hev din bikin w bizav bikin ku yek din re hevkar algir bin, ger pkan bt.

Ger Kurdek ku bi ziman zikmak gellek baş bizanibe, nivsandina bi kurd bo xwe wek şerm bihesibne hn bi ser de Kurdan ziman wan bik bibne, w dem me j d bguman maf hebe ku bersva w kes / w kes bidin. L hvkirina ku bila her nivskar ji paşerehn kurd, bixwaze-nexwaze, illeh bi kurd binivsne, ne hviyeke di ch de ye. Bi dtina min, afirandina berhemn bedew bi zimanek din ji afirandina berhemn bede ku zimanek zikmak hanet dikin, tir e.

Li dawiya dawiy, pwst e va j bihte gotin: Kesn ji paşerehn kurd, yn bi zimann dine rojhilatnavn dinivsnin, maf niye xwe ji nivskarn kurd kurdtir bihesibnin propagandayeke nedostane li dij nivskarn kurd bi r xin, imk, li gel ku ew ji paşerehn kurd ne j, ew wek nivskarn kurd nahn hesibandin. Nivskarek ji paşrehn alman ku roj li welatek wek ngliztan bi ziman ngliz dinivsne, yek ji nivskarn ziman ngliz ye berhemn w beşek ji wjeya ngliz ne, ne alman. Ger em v encam mentiq bibnin w dem nivskarek ku bi tirk dinivsne j, yek ji nivskarn ziman anda tirk ye, iqa bi xwe kurd be j. Her weha ne durist e ku kesek bi anda kurd bazirganiy bike, ew kesa nivskar dibe yan dengbj. Şrovekirina anda kurd bo biyaniyan tiştek e bazirganiya bi w tiştek din e.

Tbin: Wek li jor hat raghandin, min ten kopiya ngliz ji hevpeyvn xwend nedizanim ger ew tevahiya hevpeyvn be yan na. Kek Silman Demir di gotara xwe de diyar dike ku w tevahiya hevpeyvn bi tirk xwendiye. De car ger Bejan Matur di hevpeyvna bi tirk de tiştine gotibin ku di kopiya ngliz de nehatine diyarkirin, min hay j nne.

shahinsorekli@hotmail.com
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000