www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
22.07.2008 - 09:37 [ 2163 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Hin pirsgirkn werger di kurmanciy de

Dr. brahm Seydo Aydogan

Ez dibjim wergernas, bey ku ez di derheq w de bi tiştek zanibim. (Molire)

0. Destpk pirsgirk


Ibrahm Seydo Aydogan (wne: prvat)
E-Mail: ibrahimseydo@hotmail.com
Di mijarn ku zanistiy pwst dikin de, em weha fr bne ku peyvn gilover carinan j qelew li pey hev rz bikin bi v away bey ku tiştek bibjin behsa hin mijarn giring bikin. Ravekirina tgihştinan refleksiyonn li ser karn ku bi huner, ziman wjey ve tekildar in, li cem me rengek weha wergirtiye em by argumentan bi hsan dikarin di derheq baş nebaşiya karek de binivsnin. Hevokn otorter ku sedemn wan ne zelal in, hikumdayina ecb di derheq berheman de, şwazeke gilover ku behsa tu kes tu kar neke smulasyona zann ku hem helwstn me yn raman xistine bin desthilatdariya xwe d bne taybetmendiya enteljansiyaya me. Em di vira de dibjin smulasyon, lewre em naxwazin peyvn weke derew xapandin ji bo van celeb mijaran bi kar bnin.

Di civata me de herkes bi hertişt dizane di derheq hertişt de ferman fetway derdixe. Di civateke weha de ku herkes xwe li hertişt radikişne (me ber j gotib) her kes ku dizane du peyvan bne ser hev, dibe nivskar pişta xwe dispre rxistin dezgehn siyas, zanneke erzan bye reng nqaşn tgeh, peywendiyn xal xwarztiy (ahbab awuş) herweha berjewendiyn şexs di ser yn estetk zann profesyoneliy re be, ne hsan e ku mirov behsa karn cidd bike. Y ku nizane b roman i ye h roman nexwendine, dikare li ser away nivsandina romanan li orta Diyarbekir semneran bide; y ku nizane ziman i ye, dibe mr zimannasan nqaşan dike; y ku nizane b kurd i ye, dibe siyasetmedar rewşenbr (ji xwe etketa rewşenbriy d li dikann rxistinan tn firotin). Ya balkş j ew e ku herkes v rexney li hevdu digire, l kes li xwe nanihere.

Di mijara werger de, bi qas ku di karn ku heta nuha hatiye kirin re diyar dibe, xelk ji slogan peyvn qelew pirr hez dikin ji ber w j hewil didin ku bi gellek hevokn manşetan ve behsa giringiya werger bikin. L bel, giringiya werger fonksiyona w ya di peywendiya ziman, wje and neteweyan de d ji aliy herkes ve t zann pdiviya me p tuneye ku kesek ders bide me. Yan, ne bi ten di werger de, di zimn de, di wjey de, di felsefey de, di drok de herweha di siyaset de, d bes e ku xelk rahjin meqes xwe li ser me fr berberiy bikin.

Stratejiya bikaranna ziman nivsk hewln bipşdexistina wjeya w ziman li hem welatan mna hevdu bne ku mnaka w ya her baş ku li cem me t naskirin, bandora wjeya ewrop ya li ser wjeya rojhilat ye ku di sedsala 19an de dest p kirib bb sedema ku wjeya rojhilat di vegotin de eşnn nuh nas bikirana ku roj j li ser bingehn pexşan tn naskirin. Ev eşnn weke roman, rok, şano, cerribandin, rexne hwd. bi rya xwendinn bi zimann din bi rya werger ve di zimann rojhilat yn mna turk, faris ereb de j hatin bikarann. Yan, bi gotineke kurt kurmanc, teqlda ku di bingeh wje huner de heb, di bingeh pexşana rojhilat de j heb. Ev bingeh bi werger ve hat alakkirin xurtkirin.

Heke roj em hem bi v fonksiyona werger dizanin, hing div em dev ji pşniyarkirina werger berdin bes bibjin ku werger ji bo me baş e an j werger pwst e . Lewre, d div em v millet v xwendevan nexin şna bhişan bikevin nava qadeke din ku btir bi kr me ziman me ve were. Ji dleva pşniyaran, hing mirov dikare l binihere b ka heta nuha werger li cem me awa tn kirin pirsgirkn me yn sereke di war werger de i ne gelo mirov dikare bi i away bike ku wergera me baştir bibe fonksiyona xwe ya ku em j hv dikin j pk bne.

Em v pirsgirka wergera Kurdan ji end hln cuda ve binirxnin hin pşniyaran di nava v nivs de bikin. L bel, em ber behsa wergera ji kurd bikin monologa xwe bi v away bidin destpkirin. Em peyva monolog bi kar tnin, lewre li cem me nqaş formeke monolog ye.

1. Wergera ji kurd danberheva zimanan

Di peywendiya zimanan de hleke werger heye ku z bi z nay bra mirov mirov her behsa wergern ji zimann din dike. Tim weha ye gava ku em dibjin werger, em behsa wergera ji kurd nakin, lewre ew werger ji bo danasna wjeya kurd ya li derve ye btir bi rya nivskaran bi xwe ve t kirin. Elbet di v yek de em behsa wergern ji Cegerxwn Ahmed Xan nakin. Lewre Cegerxwn btir ji bo fikrn epgiriy Ahmed Xan j ji bo nasandina berhema w Mem Zn hatine wergerandin ku nemaze j ev mnaka dawn serbilindiyeke wjeya kurd ye. Yn mna Şivan Kurd a Ereb Şemo j dikare dsa weke ya Cegerxwn b nirxandin bi awayek sembolk hatine kirin. Ji xwe ew wergera ku ji bo turk hatiye kirin j, ji teksta roman orjnal nehatiye kirin.1
Li Almanya Fransa Swd, bi qas ku t zann, ev kar wergerandina berhemn wjeya kurd berhemn nivskarn dema me rasterast bi rya nivskaran bi xwe ve pk t. Heke nivskar bi xwe tev li v kar nebin j, ew wergeran bi xwe peyda dikin, xelatan didin wan an j peymaneke şexs bi wan re datnin. Di v kar de, mnaka wergerandina Mehmed Uzun navdar e ku wergern w yn hers zimanan j li ser daxwaza Mehmed Uzun bi xwe ve dest bi v kar kiriye. Mirov dikare di v war de behsa hin nivskarn din j bike ku komputeran laptop diyar hin kesan dikin an j rasterast pereyan didin wan, da ku pirtkn wan wergernin zimann ewrop (swd, ynan) an j rojhilat (turk, ereb). Ma gelo wergera ku li ser v bingeh pk t, dikare encameke bi i reng bide? Hinkes dikarin bibjin ku di zimann din de j weha ye nivskar bi xwe carinan wergeran peyda dikin. Ji xwe weha ye. L bel xelk ber hertişt wergran peyda dikin, ne rya werger. Kesn ku dixwazin pirtkn xwe bidin wergerandin, div li ser v yek baş bifikirin.

Em dikarin mnaka pirtkn ku werdigerin zimann ewrop bidin. Me ber j gellek caran gotiye ku heke mirov pirraniya pirtkn me wergerne zimanek din, kesek d nexwne. Lewre, ziman şewaza pirtkeke kurd di pexşan de ji bo xwendevanek ewrop dikare gellek naf be, ku naf peyveke weha ye ku, bi frans, ji bo tiştn ku mirov naxwaze rasterast henek xwe p bike, t bikarann. Lewre, weke mnakeke ku me gellek behs kiriye, bikaranna hevokn kompleks li cem Fransiyan ji bo ravekirina peywendiya tiştan e, digel ku di kurmanciy de hevokn nivskarn me yn her dirj dubarekirina peyvan snonmn wan e. L bel, Frans ji şewaza ku di orjnala romaneke kurd de hatiye bikarann, fahm nakin bi wan weha t ku ew roman ji bo zarokan hatiye nivsandin, l xwe li qada mezinan radikişne.

Ev pirsgirk di berhemn kurd yn wjey de ji ber xwespartina ziman devk t. Di ziman devk de, mirov gellek peyvn hevwate li pey hev rz dike, da ku kesn hember mirov ji hevok fahm bikin. Di ziman nivs de, mirov nikare heman ry bicerribne. Lewre di nivs de zimanek weha ku bi dubarekirin ve hatibe sazkirin, weke zimanek qels t hesibandin. Ji ber w j, gava ku hn şwazeke bi v reng wergernin zimanek mna frans, xelk dikarin di bin simblan re bikenin. L bel ev tecrubeya wergera ji kurd div ji me re bibe jderka hin tbniyan ku yek j ev e: di werger de asta zimanan div tim di bra wergr de be. Ji ber w ye ku di wergera wan ya frans de carinan mirov dibne ku hevokn nivskarn kurd ji esl xwe dirjtir bne. B guman, Fransiyan d ew hevokn kurt nexwandana Kurd j d hevokn dirj yn mna romann frans z bi z nexwnin. L bel, mirov nikare bibje ku kurd d nikaribe hevokn kompleks nas bike. Lewre, ziman nivsk ji xwe dtina tiştan byeran peywendiya wan, di nava kompleksbna van peywendiyn wan de herweha di nava kompleksbna v dtin de rave dike. Bala xwe bidin ku wergera turk ya romann kurd bi hsan t xwendin, lewre ziman turk y nivsk heman şwaza vegotina devk ku di nivsandina me ya wjey de serdest e, baş nas dike. Ev j ji ber w t ku bandora anda dengbjiya me melodiya kurd di ziman turk y nivsk de bi rya nivskarn kurdzan baş hatiye bikarann ku nimneyn w yn her naskir Yaşar kemal Ahmed Arif in.

Carinan hin ziman nikarin debara hevdu bikin. Ji ber v sedem j romana Marcel Proust di ziman turk de nikare tgihiştina Proust ya hevokan rasterast nşan bide. Nimneya w ya her balkş hevoka destpka A lombre des jeunes filles en fleur (iek amiş gen kizlarin golgesinde) e. Heke mirov bala xwe bide herdu versiyonan, mirov d bibne ku hevoka w roman ya yekem di ziman turk de bye pnc hevok, lewre ziman turk nikare debara hevokeke ewqas dirj bike.

Ji bil cudabna melodiya zimanan, herweha derfetn hevoksaziya zimanan j dikare ry li ber sedeqata teksta orjnal bigire. Ghanekn frans kurd yn mna ku, digel ku, ji bo ku, da ku, ber ku, heta ku hwd. , ku bi gellek fonksiyonan ve tn bikarann, dikarin hin bikarannn ziman nivsk peyda bikin ku ziman turk wan nas nake. Ma ne bi rya werger be, em awa bikarin derfetn zimanek bi rast j nas bikin ?

L bel ev naskirin ne bi rya wergera ji kurd ve diyar dibe, bi ten bi rya wergera ji zimann din ve dikare pk were. Wergera berhemn kurd bi ten dikare ji bo reklama şexsan be ji xwe - weke ku me got - bi rya nivskaran ve an j bi rya peywendiyn wan ve t kirin. Ji ber w ye ku li paş wergern wan (carinan j di pşgotinn wan de) ji pesindayinan p ve tiştek din tuneye ku em gellek caran ji xwe dipirsin: Ma gelo ev ew pirtk e ku me bi kurd xwendib? Lewre, pirtka ku di kurdiya w de tiştek nebe, bi zimanek din derdixin ezmanan ku mirov bi wan dikene, l bel bandora van derewan pirr mezin e. Ji ber w ye ku Yaşar Kemal gotib ku Mehmed Uzun yekem romannivs kurd e h j kesek nikare bawer bike b awa yek ku pirtkn kurd nexwendibin, bikare peyveke weha mezin bike. Ji ber ku ber Mehmed Uzun heft (7) romannivsn kurd yn zaravay kurmanciy hebn.

Ev nimneyen ku me li jor dan, eşkere dikin ku pexşana kurd ji aliy ziman nivsk ve h nehatiye asta ku xwe bide ber zimann ewrop. Pexşan li Ewropay xwed tecrubeyeke 700 sal ye, ya kurd h 150 sal (ji Mela Mehmd Beyazid bi vir ve) ew j bi qutbyinn dirj derbas kirine. Weke ku me ber j gotib, li welatek mna Fransay, sal zdetir 500 romann frans du qat w j romann wergerand tn apkirin, li cem me ev hejmar di 70 salan de h nuh bi gişt bi ser sed ketiye sal du s roman tn apkirin. Pexşana me h n ye j re div. Ev rexneya me ya li ser wergerandina berhemn kurd j ji ber v ye.

2. Wergera ji zimann din

Ya ku dikare bandora xwe rasterast di cih de li ser wjeya kurd j ziman kurd y nivsk j herweha nivskarn kurd j bike, wergera ji zimann biyan ye gava ku hin hevaln me behsa pdiviya werger dikin j, btir behsa v werger dikin. Lewre ji bo zimann ku di rewşeke mna ya ziman me de ne, wergera ji zimanek din ku di war xwe de baş hatiye bikarann, dikare bibe nimneyeke baş.
ima?
Sedema w herkes dizane, lewre gellek caran hatiye gotin. Em dikarin bi wergera biyan ve ziman xwe li hin celebn vegotin bicerribnin ku di wjeya me de nehatine bikarann. Me nimneya w ya hevokn kompleks a bi rya ghanekan ve li jor da ji z ve ye ku gellek caran me bal kişandiye ser v xala hevoksaziya kurd. Ev kar dikare herweha bandor li nivskar me j bike. Weke ku tim t gotin, (ji bo dubarekirin bibihurin), werger pireya and neteweyan e, l herweha pireya zimanan e j. Ji ber ku wergern baş hindik in, roj heke hn bala xwe didin edebiyata kurmanciy, hn li zimanek pirr qels rast werin. Lewre, nivskarn me h bi derfetn ziman xwe nehisiyane nizanin ku ziman nivsk ji y devk dewlemendtir e.

Weke nivskar, ya ku btir div bala mirov bikişne, bandora wjeya biyan ya li ser wjeya me ye. Belk mirov dikare wan berheman bi zimann wan y orjnal j bixwne, l bel, ji xwe nivskarn kurd pirraniya pirtkan ji ziman orjnal an j bi rya zimann mna turk, ereb faris ve dixwnin (li Ewropay bin j, dsa piraniya wan bi van zimanan dixwnin), l dsa j bandora v yek li wan nabe. Hing, heta ku ew pirtk yekser bi kurd neyne apkirin, ( herweha neyne xwendin) zehmet e ku mirov hviya bandoreke wan di wjeya kurd de bike. (Zehmet e ku mirov bawer bike ku Nav Min Sor e ya Orhan Pamk bi kurd ji aliy bakuriyan ve hatibe xwendin). Weke ku me got, werger pireya zimanan e j derfet dide ku ziman xwe li hevdu bicerribnin.

Di nava wergern kurd de, di v war de mixabin h asteke werger ya baş di kurmanciy de nehatiye bidestxistin ku werger bikare v fonksiyona xwe pk bne. Girngtirn wergera ku bi kurmanc hatiye apkirin, b şik, div weha be ku him ziman w werger him j şwaza nivskar w di kurmanciy de were paraztin. Sadiqiya li hember teksta orjnal j ji xwe ev e. Heke mirov bala xwe hinek bide wergern kurmanciy, mirov d bibne ku km berhem hene ku mirov bikare wan weke wergern biserket bi nav bike.

Gava ku mirov dibje ku wergern me nebaş in, xelk dikarin bibjin qey ji bin ve wergern baş nnin. Ji bo ku neheq li kes ney kirin nimneyn baş werin dayin, mirov div nav wergern Mustafa Aydogan Hesen Mety Ehmed Huseyny di vira de hil bide ku kar wan şayan pesn ye. Di xwendina hersyan de j mirov z bi z li werger nalikume, lewre wergereke nebaş xwe z eşkere dike ev yek dikare ry li ber xwendin j bigire. Nemaze di war parastina şwaza nivskr de j ew v pesn heq dikin.
Di helbest de, digel ku weke pirtk ap nebbe j, me h wergereke weke helbesta Aragon ya navdar Evna Bextewar Tune ye ku ji aliy Ceml Denl ve hatib kirin di kovara Jiyana Rewşen de hatib apkirin, nedtiye. Wergera Rnas Jiyan ya Bajar a Kawafs j di heman ast de ye. Wek din, gellek kesan xwe l cerribandiye, l hema wergera Ahmed Arif ku d bye qada cerribandin, dikare asta wergera helbest di kurd de baş nşan bide. Ed diyar e helbest nay wergerandin, t adaptekirin. Ji bo v j giringiya van herdu helbestn ku me navn wan dan, dikare baştir were fahmkirin.

Heke mirov hema bi kman bala xwe bide nav van kesn ku wergerandine me behsa wan kir, mirov d bibne ku ev kes di berhemn xwe bi xwe de j zimanek xurt bi kar tnin. Hing, encam li hol ye: ji bo ku mirov bikare xwe li werger rakişne, div mirov bi ruh v ziman baş bizane. Ne weha ku hema hevalek mirov hebe bi faris bizane mirov j bixwaze ku ji faris tiştan ji bo me wergerne. Ev kar bi eqober nay kirin mirov ji xwe ber nabe werger karn weha j bi kr me ziman me nayn.

Taybetmendiyn wergereke bi v reng ku bi kr me were, i ne? Ji bo bersivandina v pirs div mirov end pirsan bike bes e.

- Hilbijartina berhem li gora kjan pvanan pk t ? Heke hn rabin, weke ku hin hevaln me dikin, nivskarn ku kes nas nake, wergernin, hn fdeyeke mezin li kurmanciy nekin, l hn bi ten peywendiyn xwe w nivskar xurt bikin ku belk ew bi kr şexs we ve b. Heke na, tu sedema din tuneye ku mirov nivskarek nenas wergerne kurmanciy. Lewre, di rewşeke weha de ku kurmanc nay xwendin, armanca sereke div ew be ku em ziman xwe bi millet xwe bidin hezkirin. Ew j bi wergerandina nivskarn xurt navdar ve pk t. Wergerandina nivskarek turk ku h li Stenbol kesek w nas nake, ji bo me, di v dem de, lukseke mezin e, l mixabin li Diyarbekir em w nivskar navdar dikin.
- Taybetmendiyn wergr bi xwe i ne? Gelo herkes dikare wergerne? Div mirov ji br neke ku her kes ku dizane bi kurd binivsne, nikare xwe li werger bicerribne, lewre werger bi rast j hunerek e div wergr bi werger herdu zimanan j baş bizane, nivskr bi berhem ziman w y nivs (şwaz) baş nas bike hing rabe wergerne. Ji bo wergereke bi v reng j, div mirov herweha ziman orjnal j baş nas bike. Heke hn bi turk baş nizanibin, hn nikarin berhemn turk wergernin xwendina zanngehan j ji bo Kurdek ne bes e ku bibje qey bi turk tra werger dizane.
- Pvajoya werger fnansmana w ya ji aliy dezgeh weşanxaneyan ve awa pk t? Bi qas ku em dibnin, di nava Kurdan de, wergr bi xwe berhem hildibijre kesek din j al w nake ku ev yek dikare li hember berhem bibe xeteriyeke mezin. Lewre werger ji bo zimanek mna ziman me ne kar şexsan e div şexs j nemne. Pişt ku hate wergerandin, div ji aliy hin kesn din ve j were xwendin h n temam bibe. Hing xema me ya yekem div ev be heke em bixwazin bigihjin armanca xwe j, div em bi zanebn tev bigerrin. Ev zanebn j wergerandina bi kesn şareza ye div r li ber wergern xerab were girtin.
- Pirsa dawn j ew e b em ji kjan ziman werdigernin. Heke mirov li hejmara wergeran binihere, mirov d bibne ku nivskarn welt ji turk yn li Ewropay j ji zimanine din werdigernin (l ji zimanine din be j, dsa j ji turkiya w werdigernin). Dibe ku bi zimann ewrop baş bizanin j, em l diniherin ku di wergera wan de pirsgirk heye, lewre kurmanciya wan bi pirsgirk e ku em end mnakan li jr bidin. Herweha carinan berhemn wjeya chan j ji turk tne wergerandin, l li ser berheman nayn nivsandin. Weke mnak, hin berhemn ku ji frans ingilz zimanine din hatine wergerandin, ji aliy kesn ku bi van zimanan nizanin ve hatine kirin. Ma qey kesek ku bi van zimanan zanb, tuneb?

2.1. Wergern ji turk

Pişt van pirsn bingehn, hing mirov dikare fahm bike b ji bo i wergera her zde ji turk t kirin ji bo i tu bandora w nabe. Nivskarn kurd ji xwe wjeya turk dixwnin bandora w, heke hebe, yekser pk t. i ern i j neyn, gava ku mirov dixwne, mirov baş dizane b kjan nivskar kurd wjeya kjan ziman dixwne, heta carinan mirov di cih de p derdixe b ew ji kjan nivskaran hez j dike, lewre şopa xwendinan di berhemn mirov de nikare were veşartin. Heta ku ne berhemeke sembolk be, mirov div ji turk wernegerne. Heke werger rabe ji me re bibje ku ew hesab Kurdn Başr dike, hinge em j bipirsin ma gelo xwendina berhemn ewrop an yn turk ji bo Başriyan baştir e? Pirsa din j ev e: Ma gelo Başr bi tpn latn dixwnin? Div em ji hevdu re rastiy bibjin. Li Başr kurmanciya bi tpn latn nay xwendin. Bazara wjeya kurmanc ya mezin li Bakur e. Ji ber w j, Ssirk Hesin ya Selm Berakat (wergera Ehmed Huseyn) ji gellek berhemn din btir bi kr hat, lewre Kurdn bakur bi ereb nizanin.

Hing div em ji turk btir ji zimann din wergeran bikin, l bel heke hn Balzac wergernin, ew bi kurd heta ku dibistann kurd venebin, ney xwendin, lewre bazara wan tuneye bazara berhemn bi v reng j dibistan in. Hn roj Kafka j wergernin, James Joyce j wergernin, kesek naxwne. Lewre, y ku dikare van nivskaran bixwne ji xwe ew ji ber de bi zimanine din xwendine.

Berhemn ku em bixwnin, ew berhem in ku ji aliy nivskarn dema me yn navdar hatine nivsandin. Mesela, romana Milan Kundera ya dawn dikare bibe mnak. Heke romaneke Milan Kundera an j Michael Cunnigham an j Paul Auster an j Philipe Roth bi kurd b apkirin, div pirtkeke weha be ku reqabeta w ya turk nebe an j h nebbe2. Ji ber w, div ber hertişt peywend bi wan nivskaran re were dann. L bel, y me ji bo ku belaş bi dest bixin, ber xwe didin nivskarn klask ku xelk ber bi turk xwendine. Pşniyara me dikare ew be ku wergr weşangern me pirtkn ku bi turk nehatine apkirin, peyda bikin an j nivskarn ku bi ziman turk nehatine apkirin, keşif bikin. Hejmara wan ne hindik e; bi ten, pwst e ku mirov l bigerre. Ma Juan Rulfoy xwediy romana Pedro Paramo keng bi turk hate apkirin? Digel ku pnc sal di ser nivsandina w re derbas bye, Ewrop bi xwe j h n p hisiyane demek ber bi turk hate apkirin. Herweha romana Michael Cunnigham ya bi nave Xaniy li dawiya dunyay j bst pnc sal bi şn de bi turk hate apkirin, l heta ku Cunnigham xelata Pulitzer bi romana The Hours (Saet) ve nestend j, kes ew nas nedikir. H gelo end pirtkn w hene ku nehatine wergerandin? Ev e pirsa ku weşangerek baş div ji xwe bike. Heke roj mirov wergerne, div mirov nivskarn mina Michael Cunnigham (amerk) Pierre Charras (spanyol e, l bi frans dinivsne) Olivier Adam (frans) wergerne ku h n tn naskirin d baş bne xwendin. Herkes dizane ku romann baş bi ingiliz, fransiz spanyol tn nivsandin. Div mirov li wira li nivskaran bigerre.

2.2. Bandor pdiviya werger

Li gora van fikrn ku me li jor gotin, tgihiştina me div ji werger li ser du xalan were sazkirin ku li kleka wan dikare gellek xaln din j hebin, l yn girng ew in:

1- Div ew werger bi kr ziman kurd derfetn w were.
2- Div bandora w nivskar li ser berhemn wjeya kurd were hesibandin.

Heke mirov van herdu xalan di nivskarek biyan de hv neke, hing div mirov wernegerne. Me mnaka Balzac da, div ev mnak xelet ney nirxandin, lewre me dikar mnaka Stendhal j bidaya. Wergera Stendhal Balzac ne karn me yn pşn in, l karn me yn belaş in. Ji ber w, ew dikarin bne fahmkirin.

Di wergera wjey de div mirov ji br neke ku ji xwe herkes dizane ku ew werger e, lewre li ser berga pirtk nav nivskr hatiye nivsandin. L bel gava ku di xwendina w de hat fahmkirin ku werger e, hing hn dest txin qirika xwendevn j, ew nexwne. L gelo, heke em berga w biirnin, nav lehengan bajaran referansn din bikin kurd, gelo d dsa j b fahmkirin ku werger e? Pirsa bingehn ev e.

Herkes dizane ku Victor Hugo Albert Camus Kafkay bi kurd nizanb. L y ku van nivskaran baş nas dike, dikare l bifikire ka gelo heke Camus Kafkay bi kurd binivsandaya, d awa binivsandaya. Weke mnak, em dizanin ku heke Marcel Proust Kurd bya bi qas Mehmed Uzun bi kurd bizaniya, w d qet qet mna Mehmed Uzun nenivsandaya. Lewre tgihiştineke w ya zimn ya cuda heye ku me ber behsa w kirib. Pirsa bingehn ku em dixwazin di v nivs de bikin j, ji xwe ev e qada nqaşa me firehtir dike ber bi wjeya kurd ya pexşan ve dibe. Em nizanin ziman xwe di pexşan de bi qas ku di esl w de heye xurt bi kar bnin tecrubeya me ya pexşan h tuneye, an j h tr nekemiliye.

Di wergeran de hin ferq hene ku heke mirov l rast were, mirov di cih de nas dike. Em ji wan re dibjin tiştn ku nayn wergerandin ew j biwj hin qalibn peyvan in ku bi anda zimanek ve tkildar in. Hn dev ji wergeran berdin, heke mirov bergn hin pirtkn kurd yn nivskarn kurd biirne j mirov dikare bikeve w baweriy ku ew j werger e. Bel, div em ruh kurmanciy bidin werger. Mixabin, di wergern kurmanc de mirov km caran v taybetmendiy dibne ji ber w j em dibnin ku bin engn lehengan dinepixin. Yan qoltuxn wan qabarmş dibin ku wergern me nizanin ser li wan mezin bikin.

Ev nimne (avkan ne giring e), baştirn nimneya qelsiya wergern me ye. Mirov dikare end nimneyan bide ku ev rexneya me baştir were fahmkirin. Armanc di van nimneyan de ne rexnekirina şexsan berheman e, l bel rexnekirina tgihştineke werger ye. Bikarannn bi v reng mayina di bin desthilatdariya fikra zimanek din de dikare di berhemn nivskarn ziman kurd de j xwe bide der.

bineng w nepix: (Koltuklari kabardi) ev ji romaneke bi turk ye di wergera kurd de heb, l bel diviya bibya ser l mezin b.
ne dlan e, ne seyran e, zavay min ima ramsan li ry min de?: ev nimne ji romaneke kurd hatiye wergirtin. Turkiya w herkes dizane. (bayram degil, seyran degil, eniştem beni niye pt?).
ji zimn re hsan e, yazde sal bi hev re borandin: ev j ji heman roman hatiye wergirtin. L bel esl v hevok bi turk ye (dil kolay, on bir yil birlikte yaşadilar).
li ber deriy otel hilma xwe veda: ev nimne ji romaneke kurd ya din hatiye wergirtin ku dsa bi turk hatiye fikirn (otelin kapisinda aldi solugu).
ji xwe gava X ji xeyn me tu fayde ji derdor nebne, ku d nebne, lewre ...: (me nav lehengan bi zanebn nenivsand) ev nimne j ji romaneke kurd ya dtir hatiye wergirtin ku bi turk hatiye fikirn, lewre ku d nebne, dibe ki grmeyecek de di turk de formeke navdar e.
Almanya: welatek e, li ku Tirk mafn Kurdan dipejirnin: ev hevok ji nivseke qerf ya li ser malpereke kurd hatiye wergerandin. Di zimann mna frans (o), ingilz (where) rs de ev ghaneka ku em dibnin (li ku) ji bo girdana hevokn prey yn rengdr t bikarann. Ji xwe nivskar v hevok bi van hers zimanan j dizane, l bel bi kurd hevokeke weha nay sazkirin lewre li ku bi ten di pirsan de t bikarann.
Kakey: Dn Kurdan, di nav kjan de ji jinan re dibjin kek...: Ev nimne ji heman nivsa qerf hatiye wergirtin. Dsa pirsgirka ghanek (kjan) ye ku ev ghanek bi wergera xwe ve di frans de, di ingilz de di rs de dsa ji bo diyarkirina hin taybetmendiyn nav ber xwe t bikarann. Di kurmanciy de ev ghanek bi ten ji bo pirsan t bikarann.
Pştir v yek X basa Iraq j kir, di nav snorn kjan de beşa Kurdistana w ye: Ev j ji wergereke heman nivskar hatiye wergirtin ku diyar dike ku pirsgirk ne ya werger ye, l ya qelem ye. Lewre t de dsa kjan heye ku ziman kurd v forma kjan nas nake. Kurdn Kafkasyay j ji ber bandora zimann (rs) ku dizanin, di nivsn xwe de tim heman forman dubare dikin d ketiye nava kurmanciya wan j. L weke ku diyar dibe, ev hevok sed sal bimne j, ji aliy Kurdn din ve nikare were fahmkirin.
Ger hişyar b, agahiy bidin min: Ev j ji romaneke kurd ya din hatiye wergirtin ku turkiya w dibe eger uyanirsa, haber verin bana. Bala xwe bidin ku peyv bi peyv dibe wergera turk. Di kurmanciya bakur de d hin qalibn zimn ava bne ku bi bandora ziman turk ketine ziman me. Heta ku ji mirov t, div mirov xwe dr van celeb hevokan bike. Di kurmanciy de ev hevoka jor d bibe heke bi xwe hisiya, hay min j bikin, an j gava ku hat ser hiş xwe, hay min j bikin, lewre di roman de kes ku behsa w dibe ne li ser hiş xwe ye. Peyva şiyarbyin, btir ji bo kesn ku di xew de ne t bikarann. Di kurd de mirov agahiy nade kes, l bel, mirov hay hevdu j dike.

Di mnakan de, me behsa bandora hevoksaziy nekir, lewre ev mnak d nivs dirjtir bikin. L hema mnakeke bi ten dikare nşan bide b em behsa i dikin.

Ev a ku min ber end rojan li bajr dtib ye: Ev mnak ji diyalogeke romaneke kurd hatiye wergirtin. Ch lkera byin ji bo kesn ku bi turk nizanin, dikare bibe ch pirsan j. Lewre, di kurmanciy de lkera byin tucar bi v away nay pişta lkereke din. Mirov baş dizane ku ev hevok dibe bu benim birka gn nce şehirde grdgm kizdir. Di turk de hevokn prey (yardimci cumle) bi lkern nvmastar ve tn sazkirin ku em ji wan re dibjin fiilimsi. Di kurmanc de fiilimsi tunene lker weke zimann hindo-ewrop li gora kes deman tne tewandin (an j kişandin). Ji ber w j, kurmanc bi ten di hevokn kurt de dikar debar v form bike an j heman fikr bi awayek kurdtir rave dike dibje ev keik ew keik e ku min end roj ber li bajr dtib

Ev flmek gelek bandorker e ji ber ku ne ten brehmiya şer, di heman dem de li ser diyariya ku di şeran de em di nava dil xwe de dibnin e: Pirsgirka ku me ji bo mnaka jor destnşan kir, di v mnak de dikare zelatir were dtin. Me ev mnak j ji malpereke kurd wergirt. Di v hevok de tra xwe eşkere ye ku fakir ne bi kurmanc ye sedem j dsa ch lkera byin ye ku di vira de di dawiya hevok de ye.

Gava ku mirov bala xwe dide van mnakan, mirov bi hsan dibne ku di nivsandina nivskarn me bi xwe de pirsgirk heye. Me navn wan nedan, l me teva yn jor nimneya pnc romann kurd, s nivsn kurd du wergern kurd da, l pirsgirk qet nehat guhertin. Zimanek şikest bi nezan hatiye avakirin di rojname, kovar, internet televizyonn kurd de ev kurmanc t bikarann. (Me ber behsa stranan kirib). Ji ber w ye ku em nema dijn, l em jiyan dikin, ji ber w ye ku kevir sebra me dişik (sabir taşi atlamak), lehiya mirovan radibe (insan seli), di şerr de gellek wenday tn dayin (kayip vermek) em ji pvajoy re dibin bersiv (srece cevap olmak), l xelk ji me fahm nakin. Lewre, gava ku em v pirs ji pşkşvann televizyonn kurd dikin, ji me re dibjin tekst bi turk tn nivsandin bi d re tn wergerandin. Ji ber w ye ku xelk ji dleva neyn kurd xwe didin benda haberlern turk.

Heke mirov mnakn pirtkan yn televizyon rojnameyan bide ser hev, d pirsgirkeke xurt j derkeve ku dibe mijara tezeke doktoray: ziman me ji esl xwe bi dr dikeve zimanek şikest ava dibe.

2.3. areseriya v pirsgirk i ye?

Bersiv hsan e, ji ber w j ev beş d kurt be. Mirov yek ku baş bi turk dizane baş bi kurd j dizane weke şwirmend datne ser karan ew kes hem tekstn ku d bne xwendin, sererast bike. Deh sal ber me heman rexne li wan hevaln xwe yn rojnameger karmendn televizyonan digirtin. Hv ew e ku di van deh saln pş de ew hevaln me piek guh bidin rexneyan me ji monologn nivsk xelas bikin. Pirsgirka bingehn j werger e. Ji bo werger be j, ji bo weşandin be j, ji bo televizyon be j, div yek kes an j lijneyeke şwirmendan hebe ku ziman pirtk, werger an j televizyon sererast bike. Em behsa frans nakin, em behsa ereb j nakin spanyol j nakin. Em behsa ziman kurd dikin. Dest xwe deynin ser wujdan xwe. Dibistann me nnin. Dezgehn me yn ziman nnin ku li zimn miqate bin ji bo sererastkirina w bixebitin. Em weke millet ji hol radibin. Pirtkn me beraday ne, em nizanin zimanek nivs y xurt bi kar bnin. Strann me dejenere bne. Kurdn sp derketine em reş kirine. Ma milletek din ku di v rewş de ye li ser ry v dunyay maye? Hing div em ji zimann din zrektir organzetir bin bi tena ser xwe tev negerin. Yan div em hebek xema v ziman bixwin.

Di v beş nivsa xwe de, pwst e ku mirov bal bikişne ser xaleke din j ku bi werger ve tkildar e. Di destpka Komara Turkiyey de, Hasan Al Yucel wezr perwerdehiy wergr digirtin berhemn frans alman ingilz bi wan didan wergerandin. Bi qas ku ji pşgotina ku w bi xwe nivsandiye, t fahmkirin, ew dixwaze wjey bne ziman turk ziman turk j xurttir bike.

Em dibnin ku roj hin weşangern me yn kurd j berhemn edeb ji zimann biyan werdigernin ziman turk ku mirov biv nev v pirs ji xwe dike: Gelo ew xizmeta i dikin? Ji ber ku werger xizmeta zimanek dike pireyan di navbera w zimann din de datne. Kurdek div ber hertişt xema ziman xwe bixwe

3. Taybetmendiyn wergereke baş i ne?

Ber hertişt, div mirov bizane b mirov i werdigerne. Gelo em behsa wergera wjey dikin an behsa wergera zanist dikin? Ev herdu werger b guman ne yek in. Di wergera zanist de mesaj giring e, l bel di wergera wjey de ji bil mesaj watey, hevok, şwaz kontekst giring e.
1- Werger div ber hertişt w nivskar bi ziman orjnal baş bixwne, lkolnn li ser w peyda bike li ser nivskariya w ziman w bixebite. Bey v lkolna li ser nivskar berhem, ew werger zr be j, d ne biserket be tu feydey negihne zimanek.
2- Div mirov ziman orjnal baş nas kiribe. Biwjn w, argoya w, helbestiya w melodiya w xitm kiribe. Hevoksaziya w, gramera w, lstikn peyvan cudahiya şwazan bizane. Yan div mirov bi w ziman baş bizane, da ku ji hevokan xelet fahm neke.
3- Ji aliy tevn, şwaz, estetka tekst ziman berhem nivskariy ve sadiq berhema orjnal be. Tgihştina ku nivskar di war ziman xwe şwaza xwe herweha roka xwe de di berhema orjnal de dide bi ch dike, div di wergera w de j baş diyar bibe were paraztin. Ev xal j lkolna ku di xala yekem de t gotin giringtir dike.
4- Div di wergera w de xeletiyn rastnivsandin nebin baş hatibe sererastkirin. Ji xwe werger e, tew car xeletiyn w j hebin, mirov d qet nexwaze bixwne.
5- Div werger bi ziman ku l t wergerandin j pirr baş zanibe. Yek ku bi xwna kurmanciy nizanibe, p nemiribe ava w venexwaribe, nikare wergeran ji bo w bike. Ne bi ten bi xwendina kurmanciy, l div ew bi kurmanciya folklork j baş bizane, ya mal j ya sk j ya hikumet j. L ya her giring, div ew bikare zimanan ji hev nas bike guh bide hevoksaz melodiya kurmanciy.
6- Div mirov fahm neke ku werger e. Heke ne weha be, mirov d nexwaze bixwne ber xwe bide turkiya w. Ji ber w j, carinan div werger bizane kiras kurd li berhem bike ev j bi hem xaln jor ve tkildar e.

4. Encam

Ev taybetmendiyn wergera baş, km zde ji aliy herkes ve tn zann lkolnern werger ber j behsa wan kiriye. Kes ku dil hebe ber xwe bide wergerandina berhemek an j nivsek, ji xwe ber van pirsan ji xwe dike. L bel, ya giring ew e b ka wan heta kjan redeye bi ch tne di kjan merheley de wan ji br dike. Heke roj hn ji wergrek kurd bipirsin, ew rexney li hem wergrn din bigire. L bel, ew tucar nebje ku kmaniyn w bi xwe j hene. Ji xwe rexnekirina wjey li cem me sedema kuştin ye. Ji ber w j, me avkaniyn mnakn v nivs nedan. L em hv dikin ku hin werger ji v pvajoy re bibin bersiv.

d qedera ziman me di dest weşanger, nivskar, stranbj, pşkşvan, rojnameger wergran de ye.


Weke ku Xan di destpka Mem Zna xwe de digot:

Da xelq-i nebjitin ku : Ekrad
B marfet in, b esl binyad

şr hunera me bte dann
Qedr qelema me bte zann

l hv dikim ji mistedan
herfan negirin li mistefdan

ev name eger xirab e, ger qenc
kşaye digel w me dused renc

ibkim ku qew kesad e bazar
Nnin ji qumaş re xerdar


---------
1 Weke ku t zann, Bazl Nktn ev romana Ereb şemo ji rs wergerandib frans Nreddn Zazay j heman roman ji fransiya w wergerandib kurd di sala 1947an de li Beyrd dab apkirin. L bel li ser lkolneke ku me bi nqaşek di sala 2004an de di rojnameya Peyama Kurd de dab destpkirin, birz NIzamettn El orjnala w roman ya bi kurmanciya Ereb şemo bi xwe peyda kir ghand me. Ew roman di pirtkxaneyeke Ervan de heb, l kesek guh nedab orjnala w ew nedab ber apa w ya hey. Bi qas ku em dizanin, Nzamettn El li ser v wersiyona kurd ya yekem ku di sala 1935an de ji aliy Ereb şemo bi xwe hatiye apkirin dixebit. Me kopyayeke w pirtk ku El ji me re şandib daniye pirtkxaneya Ensttuya Kurd ya Pars. Ji bo agahiy, pwst e ku mirov bibje ku Ereb şemo bi alfabeya latn ew roman pişt apa w rs ji n ve bi kurd nivsandiye nav w şivan kurmanca daniye. Di alfabeya w de bi ten tpn dengdar ji ya Celadet Bedirxan cuda ne, lewre Ereb şemo ew heyşt tp ji alfabeya rs wergirtine.

2Hin hevaln me dikarin bibjin qey tiştek weha ne mimkun e, l bel em bi bra wan ve tnin ku romana Mlan Kundera ya bi nav Lignorance (Bilmemek- Nezann), ber fransiya w, bi turk hate apkirin, digel ku ew roman bi frans hatib nivsandin.


Hin avkaniyn sereke ji bo v mijar:

AYDOGAN Mustafa (2001).- Werger hunerek e pp. 165-205 in Ber gotin heb.- Istanbul: Doz.
DEMMANUELLI Jean & Claude (1990).- La traduction mode demploi.- Paris : Masson.
ECO Umberto (2006).- Dire presque la mme chose : exprience de traduction.- Paris : Grasset.
FLAMAND Jacques (1984).- Quest-ce quune bonne traduction? in Meta, vol. 29, n 23, pp. 330-334.
MOUNIN Georges (1963).- Les problmes thoriques de la traduction.- Paris : Gallimard.
RICOEUR Paul (2004).- Sur la traduction.- Paris : Bayard.

Ev nivs di kovara ZEND (hejmara: bihar-havn, 2008) de j ap bye.
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000