www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
07.02.2007 - 08:40 [ 1986 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Mzka Kurd: Pirsgirk pşeroj (2/4)

Şrko Deqor - Swd


Şrko Deqor
2. Rewşa kurdan a siyas ya wran

Rewşa siyas herdem bandoreke mezin li rewşa and dike. Ti andeke hja pk nay, heger rewşa siyas nesaz be. Her kes dizane b iqas rewşa siyas hiquq ya kurdan wran e. Kurd hatine perekirin, tn asmlekirin anda wan li wan t qedexekirin. Ev tişt bguman bandoreke gelek neyn li rewşa anda kurd bi gelemper kiriye, ji nav w li mzka kurd. Ji bo nimne, tinebna binyateke bingehn (infrastructure) ya and li Kurdistan, ku encameke siyasetn asmlekirin paşxistin ye, bes e da ku mzka kurd li paş bimne. imk wek ku me di xeleka y de got, frkirina mzk ya baş bingeha pşketina w ye.

Wek din, li Tirkiy mzka kurd 80 sal qedexe ma, kampanyayeke dijwar ji aliy dewleta tirk ve pk hat ji bo dizna mzka kurd tirkkirina w. Li Sriy hunermendn kurd by erkirina dezgehn ewlekariy nikarin ahengek j li dar xnin. Li Iraq gelek stranbjn kurd li ser destn rejmn iraq yn terorst hatin kuştin, wek Eyaz Ysif, Tahir Tewfq Kerm Kaban. li ran mzka kurd hate hvişandin (piştguhkirin) farisan ew dan xuyakirin wek kopiyeke l ji mzka ran (ango ya faris).

L bandora neyn ya rewşa siyas li vir ranaweste, imk rewşa perekirin ya ku kurd t de dijn, mzkvann me yn ji beşn cuda ji Kurdistan bpar dike ji hevguhertina serhatin dahnann hev. Km in ew mzkvan an guhdarn ji Kurdistana Bakur an Rojava yn ku delve bi dest wan ketiye ku li mzka El Ekber Murad yan a Koma Kamkaran - herdu j ji Kurdistana Rojhilat in - guhdar bikin, an j deng xweş resen alava def bibihzin an w bi kar bnin. Mzka kurdn Bakur Rojavay j bi nzkay nenas e li Kurdistana Rojhilat Başr.

Ji encamn v rewş j ketina mzkvann kurd by viyana xwe bin bandora xurt a mzkn geln ku ew di dewletn wan de dijn. Eveya encama bandora ragihandina van dewletan li civaka kurd ye. Mzkvanek kurd li beşek ji Kurdistan belk bi mzka dewleta ku t de dij, btir tesr bibe ji mzka kurd ya ji beşek din ji Kurdistan.

Ne tiştek hesan e ku em zora van pirsgirkan bibin. L tev v j d ragihandin nemaze televizyon, tev hem nerniyn w roleke baş bilze di nzkkirina mzka her ar beşan de di standardkirina mzka kurd de. Helbet div hikumeta Kurdistana Başr j berpirsyariy rahje di riya piştigirtiya mzkvann kurd n birra bitalent re, di riya peydakirina frkirina mzk ya kurd ji wan re, di riya xebata saziyn xwe re. Ji bo nimne, div hem diziyn ku ji mzka kurd hatine kirin, bn belgekirin pşkşkirin ji bo saziyn navnetewey yn pispor, div Kurdistana azad bibe qubleya mzkvann kurd cih hevdtina wan hevguhertina serhatinn wan. Div mzkvann kurd j bi metrisiya van pirsgirkan bihisin her yek ji aliy xwe ve ji bo rizgarkirina mzka kurd ji şnn wan bixebite. Mzkvann kurd dikarin, ji bo nimne, girngiyek taybet bidin stran kilamn ku hatine dizn, dikarin j hman alavn ne ji beş xwe bi kar bnin, ji bo zengnkirina mzka xwe xurtkirina nasnameya w ya kurd, dikarin bixebitin da ku mzka kurd ji bin bandora mzka tirk, faris ereb derxin.

3. Bandora chankirin (globalization) teqlda kor a rojavay, nehişyariya gelekan derbarey giringiya nasnameya kurd di mzka me de

Mzka kurd xwed kelepreke zengn e, ji bo pşxistina w em ne hewcedar bikaranna gelek hman bandorn dervey ne. Div pşketin ji hinava mzka kurd b, digel fdekirina ji pşketinn ku di mzka rojavay ya ced mzkn rojhilat de pk hatine. L fdekirin wateya w ne teqlda kor e, l ew pvajoyeke hestdar e ku mzkvanine jr pşegir j re divn da ku tesr li nasnameya gewher ya mzk neke. Eyn mzkvanine wiha ji me km in. Div dm hmann yekane yn mzka kurd bingeha rabna w bin, jdera wan a yek mzka klask gelr ya kurd be, ne ti mzkeke din.

Niha bandora chankirin li hem andn chan xuya dike. Gelek lkolnvan v tişt wek kembaxiyek dibnin, l hinek j w wek tiştek sirşt bi nav dikin. Ev bandor di tevaya mzkn rojhilatnavn de xuya dike. Tişt ku ereb nav w dikin mzka nizim (el-msqe el-habite, ango a wran), bi xwe encameke chankirin ye, heman tişt di hem mzkn chan de pk hatiye. Ev diyarde gelek bi emerkkirin ve girday ye. anda emerk andeke istihlak (consumptive) e, tişt bi lez tn bikarann z tn jibrkirin. Ev and away jiyan dihle dema mirov tine be da ku li pereyeke mzk y dirj xwed wateyeke kr guhdar bike. Perey mzk div kin be, tgihiştina w hesan be, bandora w z be.

Ev bandora han gihaye mzka kurd j, em bi şweyek ku her zde dibe, dibnin b awa mzkvanine kurd n n carinan n kevn j roj bi roj btir teqlda mzka emerk dikin bi away istihlak tesr dibin. Gelek caran mzka kurd bi alavine rojavay t jenn, carina rtm rojavay ye y may kurd ye, carina j mzk alavn w ji kok de ne kurd ne, hew peyv dimnin.

Kambaxiya mezin bikaranna alav rtmine rojavay ye dema ku ne pwst bin. Gelo rtmn kurd an rojhilatnavn tine ne? ima hinek mzkvan gtar gtara elektron bi kar tnin? Qey ti alavine tl yn kurd/rojhilatnavn li himber wan tine ne? Nemaze ku gtar rib-radeyan dernaxe bi v şikl mzka kurd kirt dike... An j org, ya ku deng w y kirt ziyaneke pir mezin gihandiye mzka kurd?

Ev mzkvan vdyoklpan dikin, piraniya caran da ku qelsbna mzka xwe veşrin guhdaran ft bidin ku li strann wan binerin wan ken xweşik bibnin ku wan bi xwe re derdixnin. Mzka hja ne hewcedar vdyoklpan e da ku bigih dil guhdaran.1 Xwez hem mzkvann kurd guh bidana gotina mzkvan elman mezin Karlheinz Stockhausen, ku dibje ku chana bihstin dengan bi gelek ji ya dtin zengntir pşkettir e.2

Di br baweriya min de, du sedemn diyardeya teqlda rojavay hene. Sedema yek ji-xwe-nebawer ye. n ku wiha dikin, and mzka rojavay ji ya xwe tir hjatir dibnin, mzk anda xwe km nizim dibnin. Ew dixwazin v kmasiy di riya teqlda rojavay re tawd bikin. Sedema duyem xwestina navdariy ye. Gelek ji stranbjn kurd n ku bi koran teqlda rojavay kirine, bi xra v tişt li nav guhdarine wek xwe nezan - mixabin, guhdarn wiha pir in - gelek navdar bne. Helbet ev mzkvan ti hişyariya wan a netewey tine ye li radeya ku ew bi destn xwe mzka gel xwe xera dikin.

Bandora mzkn geln cran j heye ku me ber behs kiriye. Ew j bi şmanek ji ber heman sedeman e, nemaze y yek, l ew encameke bandora ragihandina dewletn ku kurd di wan de dijn, li civaka kurd ye j. Cudahiyeke mezin heye di navbera ku bandora mzka gelek cran bi sirşt li mzka me bibe de, ku ev bandor di riya zor asmlekirin re bigih me.

Nirxandina van diyardeyan gelek li ser helwesta mirov a and netewey ya gişt dimne. Heye ku hinek bibjin ku chankirin diyardeyeke sirşt ye ku anda istihlak anda serdem ye, ku div ev cre ji mzk hebe imk gelek xelk j hez dikin. L hinek din j bi tund li dij v diyardey radiwestin w wek gefek li ser nasnameya me ya netewey dibnin. K i bibje, hebna mzkeke wiha zoqa gişt ya xelk dadixne ziyan digihne mzka kurd ya klask ced di riya nixavtina wan re. Helbet mirov nikare ti mzk qedexe bike, iqas wran be, hikum daw helbet hikum guhdaran e.

Div mzkvann kurd hişyar bibin li ser metrisiya van diyardeyan, by mebesta xwe beşdar xerakirina mzka xwe nebin. Div ew binasin ku mzka emerk ya tcar mzkeke kambax e ne hjay teqld ye, ku rojavaykirin an emerkkirina mzka kurd ne lehengiyek an jhatiyek e, l ew creyeke ji xerakirina anda me ye. Div mzkvann kurd herweha binasin ku fariskirin, tirkkirin erebkirina mzka kurd ne kmtir metris e, ku ew wek pejirandina dagrkirina ji aliy van gelan ve ye. Div hem kesn agehdar di v war de j şer van meremn wran bikin zerera wan bidin xuyakirin ji mzkvan guhdaran re.

Di baweriya min de kampanyayeke frkirin rewşenbrkirin ji xelk re div, da ku behtir wate mebesta mzk t bigihn ji ber xwe ve mzka istihlak tcar red bikin. wek ku maystroy tal y navdar Arturo Toscann carek got: Gel birzan, demokrat bin di jiyan de, l erstokrat bin di huner de.3

E-Mail: shergodakouri@msn.com

avkan:
1 Tev ku ev watey nade ku hem vdyo klpn kurd wran in.
2 www.furious.com/PERFECT/stockhauseninterview.html
3http://en.wikipedia.org/wiki/Toscanini#Quotes

--------
- Mzka Kurd: Pirsgirk pşeroj (1/4)
- Tbn ji Malpera Amd: Pişt v xelek, deng nema ji nivskar v nivsar hat xelekn 3 4 j nehatin şandin. Ji ber v sedem xelekn d nayn weşandin. (02.08.2007)
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000