www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
28.08.2004 - 03:26 [ 2018 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Guftgoyek li ser rewşa helbesta kurd ya bakur Kurdistan (I)

Hevpeyvn bi Berken Bereh, Roşan Lezgn Chan Roj re

Di van saln daw de, gavine berbiav di qada wjeya kurd de hatine avtin, nemaze di helbesta kurd ya bakur Kurdistan de. Her yek/ bi berhemn xwe cihok deriyine n di asoya helbesta Bakur de vekirin. Reng, dirv şwazeke cuda (ji klaszm) xwe da der. L heta niha, bi dor fireh li ser helbesta Bakur pirsgirkn w em rast km nivs hevpeyvnan hatine. Me j bi v armanc xwest, ku bi end helbestvanan re li ser helbest qonaxa ku niha em t de ne, biaxivin. MLAPERA AMD hevpeyvn li gel helbestvanan Berken Bereh, Roşan Lezgn Chan Roj pk an. Em d di end xelekan de li ser pirsgirkn helbesta bakur welt rawestin.

Li gor we, di hebesta kurd ya njen (modrn) de giring aloziyn zimn i ne?


>> Berken Bereh
BERKEN BEREH: Em dizanin ku ziman ji mirov re, ku xwe, hest, raman daxwazn xwe der bike wan ragihne kesek din, alava bingehn e. Ev alav bi tkiliya insan-insan insan xwezay di pvajoyek de, ku sedan salan domandiye, pk hatiye. Di dawiy de, bo her bireser, tgn, hestiyariya insan peyveke afiriye. Di jiyana rojane de, em bi van peyvn ku rasterast xwed wateyek ne, tkiliy bi mirov xwezay re datnin. L ev ziman ne ziman huner hunermend e. Hunermend ew kes e, y ku bi simbol zimanek cuda, ku d wateyine din li peyvan bar dike bi saya wan tkiliyeke ji coş, peroj, hest raman pk t, saz dike.

Ji hem hmann bingehn n huner, ya her giring ziman e. Lewre helbest bingeha xwe li ser ziman datne. Ziman huner ne ziman civak ye, zimanek e ku gihiştiye asta her bilind e. Zimanek kemil, xweragir estetze bye. Helbestvan dema dest bi avakirina helbesta xwe dike, pş peyv bi kar tne, l dizane ku bi peyvn li ber dest nikare helbestek ava bike. Lewre ew peyv xwed wateyek ne derfet, hz şiyana helbestek nadin helbestvan. Helbestvan li gor zanebn zrekiya xwe radibe wateyine n dide peyv wek kirasek l dike w peyv ji n ve daifirne. Dawiy, ziman ku helbestvan ji n ve afirandiye, bi saya xwendevan rexnegiran dadikeve nava gel şiyan jeke din dide ziman. Heta em dikarin bibjin tkiliyeke durist di navbera devok zaraveyan de dike, ku ziman netewey ztir bikemile xurtir bibe. Bi v proses j, di ser de helbestvan wek dijber ziman b nasn j, di dawiy de t dtin ku berevaj dost heval her dilsoz dsa bo ziman helbestvan e.

Vca ger em bi gor van pvanan berhem afirandina helbestvann me binrin, gelek ji wan h di destpka sazkirina zimanek hunerane de ne. Ji ber sedemn diyar, ziman kurd bi asay di war wjey de nehatiye bikarann. Gelek peyvn ku di helbesta de tne bikarann, rasterast ew peyv in, n ku di jiyana rojane de tne bikarann. Dsa hevoksaz rziman dişibin ziman rojane. Gelek kes bi devoka hrma xwe dest bi helbest dikin di bikaranna zimanek herm de israr dikin. Bi ya min, div em xwe bisprin hem devokan herman, da ku ziman me y netewey di ztirn kat de bikemile bo me helbestvanan j derfetine n bibin.

Bi kurtas dikarim bibjim, ku ziman helbesta me h di despk de ye. Lewre derfetine ku ziman me bikaribe li ser zarokt xortaniya xwe bij mezin bibe, nedtiye. Hertim di dorhleke dijwar de şer azadiya xwe pk aniye.


>> Roşan Lezgn
ROŞAN LEZGN: Helbest alakiyeke estetk ya xwe fadekirina kesane ye helbet tişt ku t zann, tiştn ku em dibnin, bi veguherandineke deal a di muxeyeleya şexs de, di qada tn (ne csman) de bi navgniya zimn kirstalzekirina fadeyeke heqq ye. dsa helbest bi vegotina xwe ya taybet mkan heml kapasteya ziman dewlemndtir dike, rih ziman ciwan dike ziman estetze dike.
Niha, beriya ku em behsa giring aloziyn zimn n di helbesta kurd ya modrn de vebjin, div ku em hinek qala helbestvanan yan edban bikin, b awa ziman bi kar tnin. Ji bo v yek j em tgehn "edb" (helbestvan, roknus, romannus) "nivskar" hinek ji hev vekin. Em bibjin he kesn ku dinivsin, mijar i dibe ew dizane, hem nivskar in. Tkiliya nivskaran zimn ew e, ku ziman ji bo wan alavek e, wasteyek e ku p ramann xwe zah dikin. Em wisa mnakek bidin, ku yek bixwaze kitbeke Tarfa kirina Xwarinan binivse, j re derd sereke ew e, ku w awa bi me bide tgihaştin b tirşik awa dibe, i j re div. Ziman, bi ten j re navgneke ragihandin ye, waste yan j alavek e. Hewqas. Ev yek ji bo tarxns lkolner zanyar gelek kesn ku di warn dervey edebiyat de dixebitin, derbas dibe.

Ji bo edban, bi taybet j helbestvanan, ziman bi xwe amac e; alakiya wan a bingehn li ser ziman e. Mijar i dibem ew zane. Di rastiya xwe de, edb li ser zimn xebat dikin, ziman estetze dikin. Heml kapaste potansiyela ziman ferehtir dikin; imkann vegotin zdetir dikin; rih rtm melodiya zimn xweşiktir dikin, bi taybet j di helbest de. Naxwe, aniha dema em du metnn ku heman byer qiset dikin, bidin ber hev, em awa tbigihn ku ev metneka edeb ya din j dervey edebiyat ye? Pvan i ye? Pvan ew e, ku kjan metn bi i ziman awa hatiye vegotin. Yan, ji i hatiye vegotin bhtir awa hatiye vegotin pvan e. Ji w end em dikarin bibjin, ew ku vegotina xwe biedeb kiriye, ziman perwerde kiriye, yan xweşiktir, delal nazenntir kiriye, ew edebiyat bi xwe ye.
Di edebiyata kevin de, bhtir ahenga deng wezn heb, bi fadeyeke sade wate nazenntir dihat vegotin. Lbel niha, di helbesta modrn de, digel vana hem serbestiyek heye hem j ew tişt ku em j re dibjin "hma" heye, ku heta tu bibj der pencereyn xeyalkirinan li ber me vedike. Helbest ne bi bjeyn ku her kes p diaxive bi manayeke sade, rasterast xwe p fade dike. Ten helbestvan ew ziman ku di tasawura xwe ya şexs de bi zimanek ferd ad xwe bi hmayn rast bi estetkeke edeb-huner durist dike.

car em vegerin ser bikaranna ziman Helbesta Kurd ya Modrn.
Gelek kes hene ku li ser nav helbest tiştinan dinivsin li kovar rojnameyan belav dikin; heta ku kitban j belav dikin. Lbel di nav vana de, end kes hene ku hay ji v yek ne? Hevokeke dirj ku hatiye qetqetkirin li bin hev hatine rzkirin, helbest e?

Bguman, helbest bi ten ne ew e, ku mirov rabe bi şekl peyv bilze rih w nebne, yan j w jana nsan bide aliyek. Ji ber ku pirs ji aliy giring aloziya zimn de b, lewma ez v dibjim. Di war bikaranna zimn a di gelek rokan de jm ev wisa ye, ji ber ku rok j xwişka helbest ye. Roman? Di roman de bhtir mijar derdikeve pş, lewma j di war bikaranna zimn a di roman de em piek bi tolerans bin baştir e.


>> Chan Roj
CHAN ROJ: Ziman kurd mna dergşek ye, ku di hembza dayikeke biyan de mezin bibe. Zana Farqn bi bra nivskarn bakur dixe, ku ziman kurd zimaneke aktv e. L ji ber ku kes hişmendiya ziman li xwe ferz nakin, ziman pasfze dibe. Mnakek ku Farqn daye ev e: "Kincn xwe derxist.", "Kincn xwe ji xwe kir."(Rojev)
Derbirna yekemn ji mentalteya tirk pk hatiye derbirna duyemn bi hişmendiya kurd hatiye hnandin. Nifte ev e. Ger ku hn hişmendiya kurd wek bingeh bigirin, hn bi ziman rojane re ziman wjey j pşde bibin, peyvn mir rakin ser piyan şweyek n zeft bikin. Ev ji bo hewln populst rskek dihewne, ew j ev e, ku dema hn hişmendiya kurd mna bingeh werbigirin, d ji xwendevanan ji sed nod tnegihije; w berhema we bi weşangeran giran be..! Ev nay v watey, ku nsan nivsar hew li ser parsuyek bi gewde bike, hmann d yn helbest ji br bike.

Gelo bira bira xemeke me ya derbarey ziman heye yan na? Wek civak, wek siyaset wek nivskar an helbestvan..! Mnak, hn nikarin end berheman wek mnak werbigirin, ku tde derfetn bikaranna ziman hatibin ceribandin. Di kjan helbest de formn n bandora xwe didin der? Km, gelek km in hewln wan; ji bo v ked xwdan div

Ka bi qas bhna cixareyek raweste; helbestvan/a kurd li gund mezin bye yan li bajr? Binere j, mixabin giring e, carna y li bajr mezin bye, ziman y li gund mezinby fm nake j j wernagire. Ez ne basa peyvan dikim, l behsa ja wjey dikim. Ji der van xalan bijartina peyvan j girng e. Hn bi bijartina peyvn ku herkes p dizane bi ser ja w ketiye, dikarin btir bi hsan xwe berdin rih nsanan, l ew peyvn mir, ew peyvn ku careke d bi ser piyan bikevin, dikarin bi dehan iyayan biavjin d xwe. Di bijartina peyvan de, insan dikare hembz li ya netewey vebike. Bi tena ser xwe, peroşa robarek giring e. L ku ivkek ku ji jahra pablkeyek jahrdaday dibe laş w wext di w robar de bi ser av dikeve, ev peroş rewşeke wan derdixe.

Rast ye, ku kar helbestvan zehmet e; hn bi d ketine, ku ji n ve jeke wjey biafirnin, hn ji hlek ve ger e, li d azadiya ziman bin, hn gere zimanek n biafirnin

Didomne..
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000