www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
17.05.2008 - 15:01 [ 1984 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

16 sal Parlamenta Herma Kurdistan
Rewşenbriya demoqratiy km e


Hevpeyvn: Srwan H. Berko - Hewlr


Hevpeyvna Srwan H. Berko bi Ednan Muft re li mala w ya li Hewlr pk hat.

Ber 16 salan, ango di 19.05.1992 de, li Kurdistana Iraq du milyon welatiyn kurd beşdar hilbijartina nnern xwe ji bo parlamenteke kurd ya n bn. Kşeyn di navbera herdu partiyn mezin de, Partiya Demokrat a Kurdistan (PDK) Yektiya Niştiman a Kurdistan (YNK), ku Şer Birakuj encama her mezin xerab a van kşeyan b, bn sedem ku parlament ji hev bikeve parlamenter nikaribin bi erkn xwe yn netewey rabin. Pişt rxandina rjma Sedam Hisn di 15.12.2007 de duyemn hilbijartinn Parlamenta Herma Kurdistan li dar ketin. Ji hing ve Ednan Muft (YNK) serok parlament ye. Di hevpeyvneke taybet de bi MALPERA AMD re Ednan Muft li ser ezmna Parlamenta Herma Kurdistan, xebat kşeyn w diaxive.

* * * * *

MALPERA AMD: Birz Ednan Muft, 16 salan pişt damezirandina Parlamenta Herma Kurdistan, gelo parlament roj wek pwst bi erk xwe radibe?
EDNAN MUFT: Ez nikarim bjim ku parlament 100% bi erkn xwe radibe, l piraniya erkan pk tne. Ew di s waran de alak e: kirina qanunan, avdrkirina hikumet munaqeşekirin pesendkirina budceya herm. Bi taybet munaqeşekirina budcey sal gelek ji saln buhur baştir e. Rast e, parlament di sala 1992 de hate sazkirin, l ew bi salan ji ber kşeyn navxwey p b. L tev v yek j parlament bi sedan qanun derxistin, da ku civaka Kurdistan bibe civakeke meden demokrat, da mafn mirov mafn jinan bne paraztin.

Gelo her endamek parlament şarezay kar xwe ye?
Zehmet e ku her endamek şareza be. L dikarim v bjim ku endamn parlament sal ji saln ber baştir in. Em hewil didin ku wan bi pş xnin. Weke mnak gelek ji endaman hatine şandin welatn derve ji bo beşdarbna di kursn xebata parlament de.


Di 16 salan de du caran hatin hilbijartin: Parlamentern kurd di hundir parlamenta kurd de.
Ta i radey baweriya welatiyn kurd bi Parlamenta Herma Kurdistan heye?
Teqez bawer heye. Xelk ev parlament hilbijartiye. L gil rexne j hene. Gelek kes hene rexneyn li parlament tkil dikin bi rexneyn li hikumet. Eger giliy xelk ji bo kşeyn kehreba, av sutemen hebin, ew wan rexneyan li parlament dikin, li şna ku li hikumet bikin. Li v der ew tnagihn b erkn parlament i ne. L hin rexne hene em sd ji wan digirin.

"Pkanna pir ji demoqratiy rewşeke tevlihev bi xwe re tne"

Hn di parlament de bi gişt rast i kşeyan tn?
Mezintirn kşe ew e ku ezmna demoqratiy km e, li welatek ku xelkn w dixwazin bibin demoqrat. Li welat me rewşenbriya demoqratiy km e. Ev 50-60 sal in ku em bi dirşman dibjin ku em demoqrat in, l di praktk de danstandina bi demoqratiy re ne hesan e. Komelgeha me dabeş bye: beşek gelek pşket ye hatiye guhertin, ku ji wan kesan pk t ku li Ewropay mane dixwazin Kurdistan j bibe wek Ewropa; beş din hn girtiy and, drok adetn eşar teqld ne. Di nav komelgeh de konflkt hene. Kesn ku demoqratiy dixwazin pk tnin, ji rewşa komelgeh dr dikevin. Encama w j ew e ku di navbera tebeqatan de tnegihiştin dibe. Di rewşa me ya niha de pkanna pir ji demoqratiy rewşeke tevlihev bi xwe re tne. Ji ber v yek wek ku pwstiya civaka me bi demoqrat azadiy heye, pwstiya w bi yasa j heye. Div yasa dadmend bingeh bin. L ten sazkirina yasa tr nake, div desthilata w j hebe ew di ser hertişt re be. Ten hing mirov dikare bje ku dadmend di civaka me de peyda dibe herkes erk xwe nas dike.


Aln Kurdistan Iraq li ser avahiya Parlamenta Herma Kurdistan dilivin.
Gelo di nav hers desthilatn Herma Kurdistan de parlament, hikumet dadwer hevkar heye, by ku aliyek ş xwe ji kar aliy din bne?
Ta radeyeke baş hevkar heye. Niha desthilata dadwer serbixwe ye, kesek ş xwe j nayne. L ta ku ev yek 100% wek li welatn pşket bibe, dem pwst e. Ber sstema li Iraq sstemeke navend b hikumet tedexul dikir di kar parlament dadweriy de. L xweşbextane di saln daw de hewildan hatin kirin ku hers desthilat ji hev cuda bin. Mixabin desthilata hizb j tkel bye bi van hers desthilatan re. Pwst bi arserkirina v kşey heye. Ez bawer im ji bo v tişt gavine baş hatine avtin. L gavine din pwst in.

"Tiştek tune ye ku herkes j raz be"

Di welatn pşket de ragihandin desthilata ar ye. Ber end mehan Parlamenta Herma Kurdistan biryara qanuneke n ya ragihandin da, l ji ber ku rojnamevan p ne raz bn, serok herm Mesud Barzan ew imze nekir vegerand parlament, da ku guhertinan pk bnin. Ev qanun niha di kjan qonax de ye?
Bi rast ezmna me di v war de gelek qels e. Li gelek welatan pwst bi qanuna ragihandin tune ye, ji ber li wan welatan qanunn meden tawanan hene ew tr dikin. Herweha li wan welatan rojnamevanan ji xwe re peymanek rmet ("msaq şeref") kiriye, ku ji gelek tiştan re bedl e. Li cem me ev peyman tune ye. Herweha gelek kesn ku di war ragihandin de kar dikin, hn fm nekiriye b rojnamevan i ye, maf erkn w i ne, desthilat i ye. Di nerna min de ew yasaya ku me kirib, ne xerab b. Rast e, kmaniyn w hebn. L tiştek tune ye ku herkes j raz be. Beşek ji rojnamevanan pk ne raz b, tev ku projeya qanun ji Sendqeya Rojnamevann Kurdistan hatib. Niha firsetek bi me re bye ku em qanuneke dewlemendtir kin. Eger pşniyarn ku hatine, ji bo qezenca yasa, azad rojnamevanan bibin, em wan bi c bnin. Eger nqaşn li ser budcey temam bibin, em li ser qanuna ragihandin bixebitin.

E-Mail: sirwan@amude.com
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000