www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
11.05.2008 - 01:17 [ 2013 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Nivskar elman-kurd Şrko Fetah:
Derewan dikim eger bjim Kurdistan welat min e


Pkanna hevpeyvn: Srwan H. Berko



Şrko Fetah di sala 1964 de li Berlna rojhilat li Elmanyay Rojhilat (DDR) ji dayik bye. W zaroktiya xwe li DDR derbas kir, l hing j demek dirj li Kurdistan maye. Di sala 1975 de malbata w kober Viyena b ji wir j rwtiya wan Berlna rojava. Şrko Fetah li Berln felsefe droka huner xwend. Bav w Reuf Fetah biray Ibrahm Ehmed e, bav Hroxan. Romana w ya yekem "Im Grenzland" (Li welat li ser snor) Xelata Wjey ya Aspekte stend. Pirtkn w ev in: Im Grenzland (Li welat li ser snor), 2001; Donnie, 2002; Onkelchen (Ap bik), 2004; Das Dunkle Schiff (Gemiya Tar), 2008. Im Grenzland "Onkelchen" hatine wergerandin ji bo ziman frans.

Bav w kurd e, d elman e pnsa w bi elman dinivsne: Di demeke kurt de nivskar elman-kurd Şrko Rauf Fetah kar ji xwe re di nav wjeya elman de ciyek peyda bike. Tev ku w ta niha ar pirtk nivsandine, ku s ji wan roman in, Şrko Fetah komek xelatn wjey yn giring stendine. Romana w ya daw "Das Dunkle Schiff" (Gemiya Tar) sal ketib lsteya kurt a Xelata Pşangeha Pirtkan a Leipzig 2008, ku yek ji xelatn wjey yn elman yn mezin e. MALPERA AMD Şrko Fetah li bajar Kln dt p re li ser pirsn nasnamey, wjeya pirand herweha peywendiya w ya bi Firstlady ya Iraq Hroxan re axiv.

* * *

MALPERA AMD: Kek Şrko, tu kur du nasnameyn ji hev cuda y: kurd elman. Tu xwe di kjan nasnamey de li mal hest dik?
ŞRKO FETAH: Nasname bi şweyek mezin bi zimam ku ez p dinivsnim ve girday ye. Ji ber v yek ez xwe btir wek Elmanek hest dikim. L teqez gelek girdann min n malbat bi Kurdistan re hene, imk bav min ji wir e. Di jiyana xwe de min xwe pir mijl v tişt kiriye ta roja roj j peywendiya min a bi Kurdistan re qut nebye.


"Kurdistan ji bo wjeya min gelek giring e."
Gelek ji byern romann te li Kurdistan dilzin piraniya lehengn te j kurd in. Gelo biyografiya te sedema v mijlbyina te ya bi Kurdistan ve ye?
Di zaroktiya xwe de ez gelek li Kurdistan mame. Min li wir gelek rok bihstine, ta roj j dibihsim. Ez nikarim bjim ku ev yek brkirineke ji bo welt e, l btir hestek girdan ye. Ev yek min ji nivskarn elman n din cuda dike, ku xelfiyetek (backgroundek) wan a and ya din tune ye. Bandora v rewş li ser wjeya min heye, ji ber Kurdistan welatek b snorn xweser e bi v yek bi xwe j dibe xwed tiştek hema bje wjey. Ev yek hema bje mna xewna dil e.

Danstandina di navbera andan de mijara sereke a pirtkn te ye. Gelo ev yek bi biyografiya te ya wjey ve girday ye?
Bel, rast e. Ez nizanim b biyografiya min xwed bandoreke awa ye li ser wjeya min. Min di tevaya jiyana xwe de xwe mijl v pirs kiriye: Du andn ji hev cuda di heman dem de. Bi ser de j xalek din t ku v rewş ta daw dijwartir dike: paşeroja min a li DDR. Mirov ten di wjey de dikare bi v dema derbasby re bide bistne. Mirov dikare herdu welatan ten di wjey de bike mijar: ji aliyek ve DDR, imk ew tk nema heye; ji aliyek din ve Kurdistan, ji ber ew hn nebye rast.

"Dixwazim rokn Kurdistan bi drbn nzkbnek bjim"

Gelo tu rast perwerdeyeke kurd yan elman b?
Herduyan. Bav min hewil dida ku min biray min bi kurd perwerde bike. Em fr gelek tiştan bn, by ku bav min li ser v tişt israr bike. Weke mnak bav min ne zde dndar b. L di malbat de hin kesn dndar hebn. Danstandina bi islam herweha oln cuda yn li Kurdistan re bandoreke gelek mezin li ser min hişt. Mna gelek kesn di dema w de, bav min ku ji bo xwendin hatib Elmanyay - epgir sosyalst b zde guh nedida perwerdeya kevneşop.


Tezetirn berhemn Şrko Fetah: "Gemiya Tar", Jung und Jung, 2008
Te di hevpeyvneke xwe bi rojnameya elman "Sddeutsche Zeitung" re gotib ku tu bextewar ku bav te li Kurdistan dij, imk tu dikar tim bi wir rokan peyda bik. Ta i radey Kurdistana bav te ji bo wjeya te giring e?
Gelek giring e. imk li Kurdistan pir byer diqewimin gelek rok hene ku ez dikarim bjim. L div ez ryek peyda bikim b awa ez van rokan bjim. Ez naxwazim rok mna romana welt bjim. imk ew der ne welat min e. Ez derewa dikim eger bjim Kurdistan welat min e, imk ez li Elmanyay dijm. Ez dixwazim wan rokan bi w şwey ku ez l dinerim, bjim: di heman dem de bi nzkbn drbnek. Ez kfxweş im ku bav min li wir e, imk ev yek derfet dide min ku ez biim wir krtir li mesel binerim. Hebna w ya li wir deriyan ji min re vedike.

Ev t w watey ku tu li byern li wir bi perspektveke elman temaşe dik?
Ta radeyek er. L dema ku Şer Iraq dest p kir Emerk ketin Iraq, divyab ku ez li Elmanyay helwesta Kurdan a piştgiriya hzn emerk ron bikim biparzim. Ez hing ketim orta du eniyan de.

"Mecbur im tim şirove bikim b Kurd k ne"

Li Elmanyay km kesn navdar n elman-kurd, mna Kurdn ji Kurdistana Tirkiy, nasnameya xwe ya kurd eşkere dikin. Gelo ewqas zehmet e ku mirov bje ku mirov endam andeke kurd ye?
Ez bawer im ne zehmet e ku mirov namsnameya xwe ya kurd eşkere bike. Ez bawer im ku ev pirsgirkeke tirk ye. Havna buhur Kurdek Tirkiy ji min re got ku ber ku Kurdn li Tirkiy doza welatek xwe bikin, div ew pş li xwe vegerin xwe nas bikin. Min xwe demek dirj mijl v yek kir. Ez bawer im veşartin piştguhkirina xelfiya kurd encama siyaseta Tirkiy ye ya asmlatsyon ye.

"Bitirs bm ku wek nivskarek wergerand bme xuyakirin"

Gelo nasnameya te ya elman-kurd tucar ji bo te wek nivskar bye pirsgirk?
Gelek kes v tişt fm dikin. L pwst e ku ew baş agahdar bin bizanibin b Kurd k ne ji k ne. Ez mecbur im ku v yek tim şirove bikim. Demek dirj heb ku divyab ez şirove bikim b Iraq li k ye ku ew welatek li kleka ran ye. Ji bo min pirsgirke din derdikeve hol: Div mirov di nav xebata wjey de hişiyar be ku mirov ney dehfandin ji bo qorziyeke wjeya biyaniyn li Elmanyay. Eger wilo bibe, mirov dikeve sindoqek d nema dikare j derkeve. L ku mirov hunermend be wjey biafirne, div mirov ji v sindoq derkeve. imk div mirov bi wa kesan re guftgo bike ku li ser wjeya elman diaxivin, ne li ser wjeya yunan yan j ya tal li Elmanyay. Di destpk de ez gelek bitirs bm ku ji ber nav min ez wek nivskarek wergerand bme xuyakirin.


"Ne zehmet e ku mirov namsnameya xwe ya kurd eşkere bike."
Te di dema daw de komek ji xelatn wjey stendin romana te ya daw "Gemiya tar" b mijara gelek nivs hevpeyvnn di mezintirn rojnameyn elman de. Gelo dibe ku aliy te y kurd sedema v serketina te be, yan bi rast pnsa te baş e?
Ez hvdar im ku wjeya min dikare by xelfiya min a kurd bi ser keve, ez bawer im ku wilo ye. L div mirov bje ku tim baş e ku mirov di pirsn and de di xalek de bal bikişne ser xwe. Ez bawer im ku ez ji xelfiya xwe ya kurd sd digirim. Li Elmanyay komek nivskar bne ku di nav du andan de mezin bne, l bi elman dinivsnin. Ez bawer nakim ku nasnameya pirand ten tr dike ku mirov pirtkek binivsne baş bifiroşe. Dawiya daw xwendevan biryar dide b rok xweş e yan na.

Tev v serketina te ya li Elmanyay, l Şrko Fetah wek nivskar hn ji bo piraniya Kurdan navek nenas e. Gelo Kurd xwe nzk te nakin, an tu xwe dr wan dik?
Btir ez im dixwaze drbnek hebe. Ez civaka kurd di rya malbata xwe re nas dikim. L ez w ewqas baş nas nakim mna mirovek ku di nav w de mezin bbe li wir dij. Min jiyana xwe li Elmanyay dest p kir li v der min ziman xwe y nivsandin dt. Da ku ez bikaribim bi v rastiya ecb re bidim bistnim, ku ez nzk im, by ku ez bi rast nzk bim, div ez zimanek biafirnim. Ez bawer im ev yek d di pşeroj de bibe pirsgirka gelek mirovan. imk ew dev ji welatn xwe berdin biin li welatek din bijn an bixebitin. Ango ne ten ez rewşeke wilo derbas dikim, l gelekn din j.

Tu bi elman dinivsn. Gelo w ji bo te awa be ku tu pirtkn xwe bi kurd bibn?
Ev yek d min gelek kfxweş bike. Tev ku ez dizanim ku rewşa weşanxaneyan li Kurdistan ne hesan e. L ez bawer im ku d l hja be ku mirov hinek xwe biwestne. Ji bo min j d balkş be ku ez bibnim b ka mirov i dibje dema ku tiştek ji mirovek bistne, ku pişta xwe daye wir.

"Hing ez xwe wek Kurdek hest dikim"

Hestek awa ye ku mirov nivskarek elman be keama mirov Firstlady ya Iraq be? Ev ne rewşeke paradoks e?
(Dikene) Bi rast paradoks e. Bi rast ez bi xwe ecbmay dimnim ku wilo ye. Ez car-caran Hroxan dibnim bi dirjay p re diaxivim.


"Ez dibim terfdar Kurdan."
Hn li ser i diaxivin?
Li ser her tişt. Bi taybet li ser brannn w yn dema ku ew li iyayn Kurdistan Pşmerge b ent w y Channel p re b. W carek ji min re got ku ew rast rşn debaban j bye. rokn w bsnor pir dirj in.

Dema tu van rokan dibihs, tu xwe awa hest dik?
Hing ez xwe wek Kurdek hest dikim. i gava ku bav min ji min re behsa Kurdistan dikir an j min li rokn mirovn ku li iyayn Kurdistan diman, guhdar dikir, ez beşdar hestn wan dibm. Min xwe hing li aliy wan didt. Dema dadgehkirina Sedam Hisn min ew rokn xemgn n li ser Kurdan dibihst. Di rewşeke wilo de ez dibim terefdar Kurdan. Ez v yek di hestn xwe de dibnim. Ez nikarim hing bjim: Ez dr wan im ti ş min bi wan tune ye.

E-Mail: sirwan@amude.com

Wne bi kamereya Ferhad-Michel hatine kişandin.
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000