www.amude.com
   www.amude.com - rojnamevaniya bi kurdî   Deutsch


navête@amude.com

nav  
şifre  
» fermo emailekê çêke

Malpera Amûdê

» bike rûpela destpêkê
» bixîne favorîtên xwe

lêgerîn


kulîlka hefteyê


 
21.07.2005 - 13:37 [ 1907 caran hatiye xwendin ] [ çap bike ]
----------------------------------------------------------------------------------

Prof Dr. Ubeydulah Eybiyan: Min hem avakirin, hem j rxandina Komara Kurdistan ya Mahabad bi avn xwe dtin

Mihemed Eren - Hewelr - pna


Prof Dr. Ubeydulah Eybiyan
Prof Dr. Ubeydulah Eyubiyan, ku di nav xelk de wek "Paşay Kurdan" j t naskirin, di sala 1928 de li rojhilat Kurdistan li bajar Mahabad hatiye din. W xwendina xwe ya bilind li Zanngeha Tebrz xilas kiriye.
Eyubiyan hj di 17-18 saliya xwe de beşdar şoreşa avakirina Komara Kurdistan a Mahabad dibe. Di nav refn şoreşgern Komara Kurdistan a Mahabad de ala Kurd bi dest xwe bilind dike. Eyubiyan hj di xortaniya xwe de hevalbend alikariya nemir Mele Mistefa Barzan dike. Ji pşmergn w ji şoreşgern komar re dibe war ciy sitar.

Eyubiyan yek ji wan kesn hmdarn Komela Jkev a rojhilat Kurdistan ye. Ev komele di şiyarkirin serkeftina tevgera rojhilat Kurdistan de roleke girng bi ch aniye. Eyubiyan yek ji wan kesan e, yn ku hevalbend hevkariya Serhildana Agir ya pşeng w hsan Nur Paşa, ji rewşenbrn Bakur Qedrcan, Cegerxwn, Celaded El Bedirxan ya Osman Sebr, kiriye. Heta nuha, bi sedan berhemn w yn li ser edeb, folklor, drok ziman hatine weşandin.

Ew nuha di 78 saliya xwe de li Kurdistana azad, ango li başr Kurdistan xewn, xeyal dtinn xwe ji me re weha tne ziman:

* * *

Seyday Eyubiyan, hn bne şahid drokeke dr dirj. We avakirin rxandina Komara Kurdistan a Mahabad bi avn xwe dtiye. Hn dikarin behsa w drok ji me re bikin?
Prof Dr. Ubeydulah Eyubiyan: Ev tevgera sala 1946, yan ya Komara Kurdistan a Mahabad, ji aliy Komeleya Jkev ve hat lidarxistin. Ji pereyn din j li başr Kurdistan Komeleya Hwa, li bakur Kurdistan j Komeleya Hv ji bo hişyarkirina gel Kurdistan di nav tevgerek de bn. Yan ev komele her end yekser bi hev ve girday nebin j, pwendiyn wan n netew li gel hev hebn.

Komeleya Jkev di avakirin di hişyarkirina bizava Kurdn ran de fealiyetn baş kirin. Paş j Rs hatin ew fealiyetn wan dan rawestandin, nehiştin ku xebatn mil bikin. Paş j w nav xwe guhart, di ciy w de Hzb Demokrat ran (PDK-) ava b. Hem endam alkarn w komel bn n ku Komar ava kirin. Ez bixwe j endam w komel bm.

Min bixwe di avakirina Komara Kurdistan a Mahabad de ala kurd bilind kiriye. Ez w dem hj 17-18 sal bm. Qaz Mihemed Mele Mistafa Barzan li ser ban dareya Adliyey dipeyivn. Serok Jomeleya Jkev Husein Fayk j li w der b. Ev alaya Komar ya ku min bi dest xwe bilind kir, her ew al b, ya ku hsan Nur Paşa di Serhildana Ararat de bilind kir; her ew al b, ku Şx Mehmd li Silmany bilind kir; her ew al b, ku nuha kek Mesud li başr Kurdistan bilind kirye. Li hers ciyan j her eyn al b. L li ser arma Komara Mahabad xencer guliy zeytn hebn. L paş ji ser ala Kurdistan ew xencer zeytn rakirine.

Seyday Eyubiyan, qas t zann, gelek berhemn we hene, dikarin bi kurtah behsa wan bikin?
Min hj di 11-12 salya xwe de bi ziman kurd helbest dinivsandin ew helbestn min di Kovara Niştiman de hatin apkirin. Herweha di 14 saliya xwe de helbestn min n ku di Kovara Niştiman de qas du salan hatibn apkirin, tev helbestek ku min li ser mele Mistefa Barzan nivsb, ji aliy Komela Jkev ve wek pirtka min a yekemn hat apkirin. Min her di v dem de serokatiya xwendekarn kurd n bajar Mahabad kir.

Min heta nuha di gelek kovar, rojname mecmeyn din de meqale (gotar), rzenivs helbest nivsne ji wan beşeke mezin wek pirtk hatine apkirin.

Herweha bi ziman kurd faris end dwann min n li ser helbestan, li ser ziman rzimana kurd, li ser drok edebiyata kurd wek pirtk hatine apkirin. end ji wan n navdar ev in: Nexş Qehraman Şerq (Sultan Selahedn Eyub) der le Pişgah Tarx, Felsefeya nqlab Kurd, Teqwma (salname) Kurd, Mr Newroz, irkey (Efsaney) Kejal Siyabend, Las Kejal, Dwan Wefay Şar Maşr hwd.

Her kmtirn sed pirtkn min bi sedan belgenameyn konferansan meqaleyn min hatine apkirin. Pirtka min a her navdar "Aheng Danşabs" e. Ev pirtk li ser ziman kurd, faris frans ye. Ev pirtka min herwaha mastera min a Zankoya Tebrz b. Pirtka min a bi nav Kejal Siyabend bi yazde zimann biyan hatiye wergerandin, wek rus, frans, kurd, faris, tirk, ermen, ereb, asr hwd.

Ez li ser apkirina pirtka xwe ya "Nexş Qahraman Şerq" hatim girtin.

Heta nuha hn li ran end caran hatine girtin?
Heta nuha teqrben 18 caran hatime girtin, 11 caran j hatime zindankirin. Ji 11 caran ez s caran hatime mehkumkirin. Du caran du-s mehan mam, carek j salek li Mahabad di zindan de mam.

Seyda, hn dikarin behsa rewşa rewşenbr, and huner ya Kurdn ran bikin, bi taybet j ya bajar Mahabad...?
Rewşa rewşenbr, and huner ya Kurdn ran aloz e, ango zde baş nn e; pere pere ye. Bi taybet j rewşa siyas zdetir belawela ye. Sedema v yek ya sereke ev e: him rxistin partiyn Kurdan baş bi rxistin bi tevdr nn in, him j rewşa ran ya gişt dest nade ku Kurd z bi z ji v nr xilas bibin. L li gel v aloziy j, nuha li ran di nav Kurdan de hişyarkirin pşketineke rewşenbr pş dikeve. Ji nivşn n gelek nivskar, helbestvan, dengbj hunermend peyda dibin tdigihjin.

Nuha Kurd ji serokkomariya Ehmednijad raz ne yan na?
Li seranser ran, tu Kurdek ji rejma ran, nuha j ji serokkomariya Ehmednijad raz nn in. Li ran him ji aliy mezheb him j ji aliy netewey ve Kurd Faris ji hev diqetin, ango li hev nakin. Serokkomar nuha yek ji wan kesn dest bi xwn qetilkar e. Bi dest w gelek Kurd hatine kuştin.

Hn wek rewşenbrek kurd ji bo ku ev aloz rewş b guhertin, div Kurdn ran i bikin?
Dv ev rewşa paşdemay b guhertin. Ev j bi du tiştn sereke dibe: yek, xwendin ji nezanbn xilasbn e. Dido, pşketina abor ye ji xizaniy xilasbn e. Yeka din j ev e: pkanna ruh dezgehn netewey ne. B v yek Kurd dikarin ji bin bandora dijminn xwe xilas bibin yektiyeke gşt pk bnin. Helbet ev hem bi kar xebat bi cangor dibe.

T bra we dema Mele Mistefa Barzan pşmergeyn w ji bo paraztina Komar hatin ran?
Bel, pir zelal t ber avn min. Dema rehmet Mel Mistefa pşmergeyn qehreman ji bo paraztina Komara Kurdistan a Mahabad hatin bajar Mahabad, min komek biradern Komela Jkev me ji wan re zexre xwarin dibir. Di veger de ez gelek nexweş ketibm. Mele Mistefa Barzan bi hem hz cangoriya xwe Komara Kurdistan a Mahabad parazt. L welatn din, di ser de j Rusya, xiyanet bi Kurdan re kir. Komar pişt 11 mehan bi şn de hat rxandin. Ango min hem avakirin, hem j rxandina Komar bi avn xwe dtin.
Min ne ten li rojhilat Kurdistan, min herweha alkar hevalbendiya rewşenbrn Kurdn Bakur j kiriye. Ji Qedrcan bigire heta Cegerxwn, ji Celaded Bedirxan bigire heta Osman Sebr heta hsan Nur Paşa...

Hn di nivsandina helbest dwann xwe de zdetir di bin tesra k de mane?
Ez zdetir di nivsandina dwann xwe de di bin bandora hozan kevin y klask Nal yek ji endamn Komeleya Jkev, Ebdulrahman Zebih, Fak Kaml de mame. Dr. Kurdistan Mukriyan j ji aliy serrastkirina zimn de alikarya min kiriye.

Hn nuha li başr Kurdistan ne, bilindkirin bibakirina ala kurd bi avn xwe dibnin. Ev ji bo we xewneke awa ye?
(Pşt v pirsa min, avn seyday Eyubiyan tije bn hstirn w hatin xwar) Ev yek bi rast wek xewnek ye. Ez p zdetir jndar kfxweş bme. Dil min wek xortek 17-18 sal dav. Kurdistan nuha azad e. Ji bo kalek wek min ji viya xweştir i heye! Ez ji bo prozbahiya Kurdistan ya kek Mesud hatim vir. Min bi v mebest hevalek xwe y ku min 40 salan nedtib, dt. Ez hevdar im ku aqbeta v perey b ser hem pereyn din rojek ev ala Kurdan li hem pereyan bilind bibe. Ez j qurbana Kurd Kurdistan me.

Wek gotina daw...?
Tika min ji Kurdn bakur Kurdistan ev e, ku li şiyarkirina tevgera xwe xwed derkevin, bi ziman dayika xwe bipeyivin nifşn n bi kultura xwe mezin bikin.
 
www.amude.com -  © 2000-2004 amude.com [ info@amude.com ]
destpêk | start: 26.09.2000